«Oblystyń ónerkásiptik áleýetin damytý maqsatynda 20 ındýstrıaldyq jáne «Turan» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtary qurylǵan. Negizgi úles qurylys materıaldary, jeńil ónerkásip, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi men tamaq óndirisine tıesili. Import kólemi 98 mlrd teńgege jetti», degen óńir basshysy taýarlar shyǵarýǵa múmkindik mol ekenin, ınvestorlarmen kelissózder júrgizip, olarǵa ındýstrıaldyq, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardan daıyn alańshalar usynǵanyn jetkizdi. Import almastyratyn 20 joba iske asyrylyp jatqanyn, bul óz kezeginde 53 mlrd teńgege jýyq ımport taýarlaryn almastyrýǵa múmkindik beretinin erekshe atap ótti.
«Indýstrıaldyq aımaqtarda quny 152 mlrd teńge bolatyn 99 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp, 6 361 jumys orny ashylady. Búginde 39 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 50 joba iske qosyldy, 2 609 adam turaqty jumyspen qamtyldy. «Turan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda 211,8 mlrd teńgege 28 iri joba júzege asyrylyp jatyr. Prezıdent Joldaýynda Ortalyq Azııa elderimen ekonomıkalyq baılanysty kúsheıtýdi tapsyrǵan bolatyn. Kórshiles О́zbekstanmen júrgizilgen kelissózder nátıjesinde 100 ga aýmaqta «Ortalyq Azııa halyqaralyq kooperasııa ortalyǵy» quryldy. Jeti ınvestor Ortalyqta jobalardy júzege asyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Nátıjesinde, óńir ekonomıkasyna 185 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 1 175 jumys orny ashylady, bıýdjetke qosymsha 355 mln teńge salyq túsedi. Qazirde 8 óndiristik ǵımarattar salynyp úlgerip, ishki ınfraqurylym júıeleriniń qurylysy qarqyndy júrgizilip jatyr», dedi N.Kósherov.
Oblystyń ónerkásip salasynda bıyl 107 mlrd teńgege 22 joba iske asyrylyp, 2 443 jumys orny ashyldy, jyl aıaǵyna deıin 103,5 mlrd teńgege taǵy 8 ónerkásip jobalary iske qosylady. Bıylǵy 10 aıda óńirde ónerkásiptiń ónim kólemi 1,3 trln teńgege jetip, ósim deńgeıi 113,4%-dy kórsetti. О́sim qarqyny jóninen respýblıkada alǵashqy bestikke endi.
«Bir keleńsizdik – óńirge qajetti elektr qýatynyń 75%-yn syrtqy kózderden tasymaldaýǵa májbúrmiz, túrkistandyqtar tutynatyn 445 MVt energııanyń 338,8 MVt-yn syrttan alamyz. Bul máseleni sheshý maqsatynda 6 mańyzdy jobany júzege asyrmaqshymyz. «Samuryq Qazyna» qorynyń qoldaýymen Saıram aýdanynda quny 800 mlrd teńge, qýattylyǵy 1 000 MVt bolatyn bý-gaz stansasynyń qurylysy bastaldy, 2027 jyly iske qosylady dep josparlap otyrmyz. Memleket-jekeshelik áriptestik mehanızmi arqyly jeke ınvestor esebinen Kentaý qalasynda qýaty 240 MVt bolatyn gaz týrbına stansasy salynady (155 mlrd teńge). Túlkibas aýdanynda 320 MVt-tyq bý-gaz (119 mlrd teńge), sondaı-aq Saýran aýdanynda 485 MVt-tyq 2 kún elektr stansasynyń (224 mlrd teńge), Báıdibek aýdanynda qýaty 350 MVt bolatyn jel elektr stansasynyń (505 mlrd teńge) qujattary rásimdelip, jobalary ázirlenip jatyr. Bul jobalardy iske asyrsaq, ekonomıkaǵa jalpy 1,8 trln teńge ınvestısııa tartylyp, 2,4 GVt elektr qýaty óndiriledi», degen óńir basshysy jańa óndiris oryndaryn ashýda elektr qýatynan zárýlik kórmeıtinin de alǵa tartty.
Tórt mezgildiń jaımashýaq kezeńine molynan keneletin ólke – Túrkistan oblysy. Aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa da qolaıly óńir. Zamanaýı tehnologııany qoldaný arqyly, osy salada tereń qaıta óndeýdi damytý basty maqsatymyz degen óńir basshysy oblystyń geografııalyq-klımattyq ereksheligin eskerip, damytýdy qolǵa alǵan 3 klasterlik baǵytqa toqtaldy.
«Sý únemdeý tehnologııalaryn qoldana otyryp, maqtanyń elıtalyq sorttaryn ósirýdi, shıkizatty tereń óńdeýdi qamtıtyn maqta-toqyma klasteri quryldy. Klaster – óndiristik úderistiń barlyq kezeńin qamtamasyz etedi: maqta ósirýden bastap, jip, mata, djınsy materıaldary sııaqty daıyn toqyma ónimderin shyǵarady. Maqta klasterinde 5 jobany iske asyrý nátıjesinde 7 030 adam jumyspen qamtylyp, 201 mlrd teńge ınvestısııa tartylady. О́nim 2–3 esege artyp, kórsetkishi 60 sentnerge jetedi. Osylaısha, 229 myń tonna maqta óńdeledi. Bıyl tájirıbe retinde Otyrar aýdanynda 32 myń ga alqapqa jańa ádispen maqta egildi. Nátıjesinde, gektarynan 45 sentner maqta jınaldy. 2 maqta óńdeý zaýyty men 2 sý únemdeý tehnologııasyn shyǵaratyn óndirisi iske qosyldy. Jip ıirý fabrıkasynyń qurylysy aıaqtalyp keledi.
Júgeri klasteri baǵytynda Shardara aýdanynda 35 mlrd teńge jumsalǵan «Kazkrahmal» zaýytynyń qurylysy aıaqtalyp, jeltoqsan aıynda iske qosylady da, 251 jumys orny ashylady. Jylyna 150 myń tonna júgerini tereń óńdep, 26 túrli ónim shyǵarady. Júgeri alqabyn 40 myń gektardan 2030 jyly 70 myń gektarǵa jetkizý kózdelip otyr.
Et klasterin damytýda da birneshe joba júzege asyrylyp jatyr. Ortalyq Azııada teńdesi joq 50 myń bas iri qara mal bordaqylaý men et ónimderin tereń qaıta óńdeıtin iri keshender, zamanaýı mal bırjasy salynady. Búginge deıin «Kaz Eco Meat», «Turkestan Agro.kz», «Bes qara» et óńdeý keshenderi iske qosyldy, nátıjesinde, qosymsha 35 myń tonna et óńdeledi. Budan bólek, Túlkibas aýdanynda «Qarqyn Treıd» kompanııasymen kúshimen iri qus fabrıkasynyń qurylysy bastaý aldy. Quny 53 mlrd teńge bolatyn joba iske qosylǵanda 8 myń adam jumyspen qamtylyp, jylyna 48 myń tonna qus eti óndiriledi.
Elimizdegi jylyjaılardyń 71%-y oblystyń enshisinde. Bıyl jylyjaılar kólemi 75 gektarǵa ulǵaıyp, jalpy alańy 1 715 gektarǵa jetti. Nátıjesinde, respýblıkadaǵy úlesi 76%-ǵa ósti. Jylyjaılardyń birinshi aınalymynan 102 myń tonna kókónis jınaldy. Aýyl sharýashylyǵy salasynda 10 aıdyń qorytyndysynda 1 trln teńgeden astam ónim óndirilip, oń ósim qalyptasty.
Aýyl sharýashylyǵynda óndirgen ónim kólemi jóninen el ishinde aldyńǵy orynda turǵan oblysta sý tapshylyǵy seziledi. О́ıtkeni elimizdegi sýarmaly jerlerdiń tórtten biri osy óńirge tıesili – 554 myń ga. Bıylǵa deıin sýdy únemdeý tehnologııasy 55 myń gektarǵa engizilse, taǵy 59 myń gektarǵa zamanaýı qondyrǵy tartylǵan. Sýarý tehnologııalardyń qoljetimdiligin arttyrý baǵyttynda 6 kásiporyn ashý qolǵa alynyp, tórteýi iske qosyldy. Kelesi jyly taǵy eki mekeme ashylyp, 364 myń ga aýmaqty sýarýda ysyrapshyldyqqa jol berilmeı, únemdeý tehnologııasy iske qosylady. Oblys aýmaǵynda aǵyn sýmen qamtamasyz etetin uzyndyǵy 12 731 shaqyrym 4 180 arna bar. Onyń 70%-y tozǵan. Aldaǵy ýaqytta 302 sý arnasy jóndelip, tozý kórsetkishi azaıtylady.
Áleýmettik salada da oń serpin baryna toqtalǵan oblys ákimi «Keleshek mektepteri» jobasymen 23 myń oryndyq 29 mektep qurylysy bastalyp, 28 mektep paıdalanýǵa berilgenin, taǵy bir mekteptiń qurylysy jaqynda aıaqtalatynyn jetkizdi. Jergilikti bıýdjetten 17 mekteptiń qurylysy qarqyndy júrgizilip, jyl aıaǵyna deıin 4 mektep paıdalanýǵa beriledi.
«Oblystaǵy 50 kolledjde 46 myńnan astam stýdent 84 mamandyq boıynsha bilim alyp jatyr. Osy jyly kolledjdi bitirgen 14 806 túlektiń 79%-y (11 697 túlek) jumyspen qamtylǵan Onyń ishinde 5 myńǵa jýyǵy jumysshy mamandyq ıeleri. Bıylǵy oqý jylyna jumysshy mamandyqtarǵa 9 myńǵa jýyq grant bólindi», degen N.Kósherov agroónerkásip, energetıka, tehnıkalyq baǵyttarda birneshe mamandyqta kadr tapshylyǵy baryn da ashyp aıtty.
Densaýlyq saqtaý salasynda 219 mekeme halyqqa qyzmet kórsetedi. Oblys ákimi aýyldyq jerdegi nysandardy jańǵyrtýǵa erekshe nazar aýdarylyp, 3 aýrýhanaǵa kúrdeli jóndeý júrgizilgenin málim etti. Alǵashqy medısınalyq kómek sapasyn arttyrý maqsatynda 60 jedel járdem kóligi satyp alynǵan. Medısınalyq uıymdardy materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý deńgeıi 84,7 %-ǵa jetken.
Elimizdegi kópbalaly otbasylardyń tórtten biri osy oblysta turady. Sondyqtan áleýmettik kómekke júginýshiler sany ózge óńirlermen salystyrǵanda joǵary. Júıeli júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde keıingi úsh jylda ataýly áleýmettik kómek alýshylar sany eki esege qysqardy. 2022 jyly 198,4 myń adam bolsa, 2024 jyly 94,8 myń adamǵa azaıdy. Kedeılik deńgeıi 4,4%-ǵa tómendedi. Bıylǵy qańtar–qazan aılary aralyǵynda 122 myń jumys orny ashylyp, jumyssyzdyq deńgeıi 4,6% boldy.
О́ńir halqynyń 75%-y aýyldyq jerde turady, 763 eldi mekendegi 2,1 mln turǵyn (98,5%) aýyzsýmen qamtylǵan. Bıyl qosymsha 30 eldi meken jańa aýyzsý qubyryna qosylyp, 11 eldi mekenniń tozǵan sý júıeleri jańartylady. Halyqty aýyzsýmen qamtý deńgeıi 100%-ǵa jetedi, ıaǵnı 801 eldi meken tirshilik nárinen taryqpaıdy. Degenmen aýyzsýdy kestemen ishetin 192 eldi meken bar. Uńǵymalarda sý debeti azaıyp, sý júıeleri tozyǵy jetkendikten, osylaı amaldap otyr. Oblys ákimi bul máseleni kezeń-kezeńge bólip sheshetinin jetkizdi.
«Tabıǵı gaz 563 eldi mekenge jetip, 1 834 myń adam kógildir otynnyń ıgiligin kórip otyr. Jyl aıaǵyna deıin taǵy 37 eldi mekenge gaz qubyry tartylady. Nátıjesinde, gazben qamtylǵan halyqtyń jalpy sany 1 mln 906 myńnan (88,9%) asady. 951,4 shaqyrym jol kúrdeli jóndeýden ótip, joldardyń normatıvti úlesi 94,7%-ǵa jetti. Eki jylda 66 eldi mekenniń elektr júıeleri jańǵyrtylyp, sapaly elektr qýatymen qamtamasyz etildi», dedi.
Baıandamadan soń oblys ákimi jýrnalısterdiń saýaldaryna jaýap berdi. Qurylǵanyna jeti jyldyń júzi bolǵan Túrkistan oblysy rýhanııattyń ǵana emes, týrızmniń de talbesigine aınalady degen senim qanshalyqty aqtalǵanyn suradyq.
«Oblysta týrızm salasy qarqyndy damyp keledi. Jyl basynan beri 500 myńnan astam týrıst óńirge kelip, 6,6 mlrd teńge tabys tústi. Túrkistan qalasynda Esý arnasy men Qolónershiler ortalyǵy salyndy. 99 ga aýmaqty qamtıtyn «Ippodrom» qurylysy aıaqtalyp keledi, kelesi jyldyń basynda paıdalanýǵa beriledi. Jyldan-jylǵa Turan dalasyn, Túrkistan qalasyn tamashalaýǵa talpynǵan týrısterdiń qatary qalyńdaı túsedi», dedi N.Kósherov.
