Bul kezeń – Astana mańynda or qoıanǵa ótken synaqtardyń qısyndy jalǵasy, qazaqy tazynyń ártúrli qoıan túrin aýlaýdaǵy ámbebaptyǵyn dáleldedi.
«Qazaqy tazy – halqymyzdyń tarıhı-mádenı murasy. Ony naqty dala jaǵdaıynda, naǵyz ańda júıeli túrde synamasaq, tuqymnyń shynaıy ańshylyq qasıetteri birtindep joǵalýy múmkin. Jobanyń túpki maqsaty – qazaqy tazyny ań aýlaıtyn, zamanaýı ulttyq ańshylyq tuqym retinde saqtap, damytý», deıdi uıymdastyrýshylar.
Mamandardyń pikirinshe, or qoıan (rýsak) men qum qoıan (tolaı) ekeýiniń áreketi eki bólek. Or qoıan kóbine ashyq, jazyq jerde kezdesedi. Negizgi ereksheligi – joǵary jyldamdyqpen túzý baǵytta uzaq qashady. Sol sebepti, ıttiń uzaq qashyqtyqta jyldamdyqty ustap turý qabileti synalady.
Qum qoıan jer bederi kúrdelirek, burylysy kóp óńirde jıi ushyrasady. Júgirý baǵytyn jıi ózgertedi, kútpegen jerden burylyp ketedi. Itten óte jedel áreketti, joǵary ıkemdilikti, «oılaı júrip qýý», ıaǵnı taktıkalyq ıntellektini talap etedi. Sondyqtan joba aıasynda Astana mańynda or qoıanǵa, Almaty oblysynda qum qoıanǵa synaq ótkizý kezdeısoq emes. Eger tazy eki jaǵdaıda da ábjildigin kórsetse, bul onyń ámbebap ańshy ekeniniń aıqyn dáleli.
Elimizdiń kınologter odaǵy qazaqy tazy men qazaqy tóbetke qatysty biryńǵaı asyldandyrý saıasatyn júrgizý, ıaǵnı kórmeler, tuqymdyq baıqaýlar, dalalyq synaqtardy júıeli ótkizý, ulttyq tuqymdardy halyqaralyq deńgeıde moıyndatýdy basty mindet sanaıdy. Sondaı-aq osy baǵytta biryńǵaı elektrondyq tuqym kitabyn júrgizý, shejire, DNQ, densaýlyq, jumys nátıjesi týraly málimetter bazasyna engizý, memlekettik organdarmen birge ulttyq tuqymdardy qoldaýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalarǵa qatysýǵa aıryqsha basymdyq bere otyryp, ulttyq kınologııalyq júıeni qalyptastyrýdy kózdeıdi.
«Jarys ótkizý júlde alý emes, júıeni damytý turǵysynda mańyzdy. Ult qazynasy – qazaqy tazy saıyn dalada, is júzinde óz deńgeıin kórsetýi kerek. Qazaqy tazyǵa arnalǵan biryńǵaı dalalyq synaq júıesin quryp jatyrmyz. Búgingi hattamalar men jınaqtalǵan derekter erteń asyldandyrý baǵdarlamalaryna, odan keıin halyqaralyq moıyndaýǵa negiz bolady. Eń qýanyshtysy, bul bastamany ańshylar da, kınologter de, tazy ósirýshileri de qoldap otyr», deıdi jarysty uıymdastyrýshy Qazaqstan Kınologter odaǵynyń prezıdenti Baýyrjan Serikqalı.
Tazy baptaýshy, «Nomad» ulttyq ańshylyq klýby qoǵamdyq qorynyń jetekshisi ári jeńimpaz tazy Árekettiń ıesi Bolat Qunanbaev ta jarystyń ereksheligin tilge tıek etti.
«Áreket – áli óte jas tazy, nebári bir jarym jasta. Soǵan qaramastan, onyń qoıan, túlki, elik sııaqty oljaǵa shyqqan jaqsy ańshylyq tájirıbesi bar. Alǵashqy qoıanyn segiz aılyǵynda alǵan, bul – tazyǵa óte joǵary kórsetkish. Búgin alǵash ret ózine beıtanys jer bederinde qabiletin kórsetti, sondyqtan bul synaqtar bizge de, ańshylyq ıt retinde onyń ózine de qundy tájirıbe boldy. Osyndaı aýqymdy ári shyn máninde qajetti is-sharany uıymdastyrǵan Kınologter odaǵyna alǵys bildiremin», dedi ol.
Qum qoıandy qýý arqyly qazaqy tazynyń ańshylyq qabileti synalǵan jarys qorytyndysynda alǵashqy eki oryndy «Nomad» ulttyq ańshylyq klýbynyń Áreket, Adyrna atty qos tazysy ıelense, júldeli úshinshi oryndy esimi elge tanymal qusbegi Ernar Múptekeevtiń Qabylany qanjyǵalady.
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany
