Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Álı Bektaev veterınarııa qyzmetin damytý elimizdiń azyq-túlik pen bıologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń negizgi sharty ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, normatıvtik bazany jetildirip, memlekettik baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý men kadr áleýetin nyǵaıtýmen qosa salany júıeli túrde jańǵyrtý qajet.
«Búginde bıologııalyq qaýipsizdik máselesi ulttyq qaýipsizdiktiń bir bóligine aınaldy. Veterınarlyq qyzmetti nyǵaıtý salalyq másele emes, memlekettiń strategııalyq máni bar ekenine kóz jetkizdik. Elimizdegi mal basynyń ósýi, eksport baǵytynyń keńeıýi, klımattyq ózgeristerdiń kúsheıýi veterınarlyq qyzmettiń jedel, sapaly ári ǵylymı negizdelgen jumysyn talap etip otyr. Adam densaýlyǵyn, azyq-túlik naryǵynyń turaqtylyǵyn, elimizdiń jahandyq arenadaǵy básekege qabilettiligin osylaı ǵana qorǵaı alamyz», dedi Á.Bektaev.
Dúnıejúzilik janýarlar densaýlyǵy uıymynyń Ortalyq Azııa boıynsha ókili Mereke Taıtýbaev halyqaralyq standarttardy saqtaý, óńirlik yntymaqtastyqty keńeıtý men bıoqaýipsizdik sharalaryn nyǵaıtý qajet ekenin atap ótti.
Al senator Arman О́teǵulov zerthanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy zamanaýı talaptarǵa sáıkes kelmeı turǵanyn málimdedi. Depýtattyń aıtýynsha, ondaǵy aqparattyq júıeler álsiz, epızootııalyq monıtorıngti kúsheıtý qajet.
«Búginde kóptegen óńirde veterınar mamandarynyń tapshylyǵy 25–30 paıyzǵa jetti. Bir mamanǵa júkteme aımaqtarda 2–2,5 myń malǵa deıin barsa, mundaı jaǵdaıda sapaly dıagnostıka da, profılaktıka júrgizý de múmkin emes. Kadrlar daıarlaıtyn JOO baǵdarlamalary halyqaralyq talaptarǵa tolyq saı emes, iri sharýashylyqtar alys jaqyn shetelderden bilikti mamandardy jumysqa alýǵa májbúr. Jas mamandar aýyldyq aımaqtarǵa barýdan bas tartyp otyr, sebebi áleýmettik jaǵdaı tómen, turǵyn úı joq, jalaqy básekege qabiletsiz. Bul salany bolashaqta kadrlyq kúıreýge alyp kelýi yqtımal», dedi A.О́teǵulov.
Sondaı-aq depýtat aýyldyq veterınarlyq pýnktterdi jabdyqtaýǵa baılanysty birshama jumys atqarylǵanyn aıtty, degenmen tońazytqysh, dezınfeksııa quraldary, bıoqorǵanys jabdyqtary sekildi qarapaıym jabdyqtar kóptegen nysanda jetispeıdi. Al zerthanalardyń kúıi tipti tómen. Olardyń jartysy zamanaýı quraldarsyz jumys istep jatyr. PTR dıagnostıkasy barlyq óńirde qoljetimdi emes. Bul qaýipti aýrýlardy kesh anyqtaýǵa ákeledi.
«Sonymen qatar halyqaralyq akkredıtasııanyń bolmaýy bizdiń zerthanalyq nátıjelerge syrtqy naryqtardyń senimin tómendetedi. Bul – eksporttyq áleýetti tejeıtin faktor. Epızootııalyq jaǵdaı da sozylmaly deýge bolady. Brýsellez, qutyrý, sibir jarasy, týberkýlez sııaqty aýrý oshaqtary jekelegen óńirlerde jyldar boıy joıylmaı keledi», dedi senator.
Onyń aıtýynsha, jeke qosalqy sharýashylyqtar vaksınasııaǵa nemquraıly qarap otyr. Mal sanyn tıisti deńgeıde tirkelmedi, saldarynan qańǵybas janýarlar popýlıasııasy baqylaýsyz ósip jatyr. Bul – tek veterınarlyq qyzmettiń emes, qoǵamdyq jaýapkershilik deńgeıiniń de tómendigi.
Buǵan qosa, depýtat álem elderiniń tájirıbesin mysalǵa keltirdi. Máselen, elimizde ISJ, VetLab, ISZH-Mobile, Tórt túlik sııaqty júıeler bar, biraq olar bir-birimen tolyq ıntegrasııalanbaǵan. Aqparat ár jerde bólek, naqty ýaqyt rejiminde taldaý múmkin emes. Al damyǵan elderde barlyq derek bir platformada shoǵyrlanady.
«Mysaly, EO-nyń TRACES júıesi, AQSh pen Kanadadaǵy ortalyqtandyrylǵan jeliler táýekelderdi avtomatty túrde taldap, aldyn alý sharalaryn jedel iske asyrýǵa múmkindik beredi. Elimizde mundaı júıe tolyq iske aspaıynsha, epızootııalyq baqylaý dál bolmaıdy, eksporttyq naryqqa shyǵý da shekteledi. Al búginde halyqaralyq naryq tek ónim sapasyn emes, onyń shyqqan ornynan bastap – taǵamǵa deıingi jolyn talap etedi. Qytaı, Parsy shyǵanaǵy, EO elderi janýardyń qaıda týǵanyn, qandaı vaksına alǵanyn, qandaı zerthanada tekserilgenin talap etedi. Qadaǵalaý avtomattandyrylmaǵandyqtan, elimiz eksporttyq áleýetin tolyq paıdalana almaı otyr», dedi senator.
Á.Bektaev otyrysty qorytyndylaı kelip, veterınarııa qyzmetiniń strategııalyq mańyzyn atap ótti. Ol belgilengen sharalardy júıeli iske asyrý, mekemearalyq ózara is-qımyldy keńeıtý jáne kadr daıarlyǵyn nyǵaıtý qajettigine toqtaldy. Talqylaý barysynda aıtylǵan barlyq usynys Úkimetke jiberiledi.
