Sýretti túsirgen – avtor
El aýzynda júrgen Januzaqqa áne baramyz, mine baramyz dep júrgeli qashan?! Sapardyń sáti keshe ǵana tústi. Túnimen tynymsyz soqqan burqasyn boran jolyn alyp qalǵan shyǵar degen oımen barýymyzdy bir kúnge shegerdik te. Sóıtsek, dalaly joldyń jabylyp qalýy ábden múmkin eken. Dese de, aýyl jastarynyń kóbi qalaǵa qatynap jumys isteıdi. О́skemennen qyryq-elý shaqyrym jerdegi Januzaqqa áp-sátte biz de jetip bardyq. Jolynyń aragidik túsip ketken tusy bolmasa, tegis asfalt. Qalba silemderin etekteı jaılaǵan meken. Bul jaqtyń bel-belesi jınalǵan jalpaq tastan quralǵandaı. Beıne bir ádeıilep qoldan soqqan sekildi. Astronomııany eske salsaq, anaý taýlar ertede aspannan jaýǵan meteorıt saldarynan paıda bolsa kerek-ti. Aýyldan ary taman Januzaq deı-tuǵyn kól móldireıdi. Odan shyqqan ózen aýyldy janaı aǵady.
Kún eńkeıgen ekiniń kezi. Shı-shıdi aralaı jaıylǵan mal óristen qaıtqan. El-jurt qora-qopsysyn tóńirektep júr. Úıdi-úıdiń arasy bekitilmegen, alań-ashyq jatyr. Dál osy kórinis qoı, aýyldyń berekesin, birligin ańǵartady. Esikterine qulyp ta ilmeıdi, tireý qoıa salyp júre beredi.
Birin-biri shanamen súırep júrgen balalarǵa taıap baryp, úıde úlkender bar ma degenbiz. Ondaǵy oıymyz, aýyldyń tarıhynan tartyp áńgime aıtatyn kónekóz qarııa izdedik. Aýyldyń ótkeni men ketkeni qyzyqtyrdy. Sol-aq eken, elgezekteýi apam bar dep, úıine qaraı júgire jóneldi. Ertip júrgen kúshikteri tompańdap, birge ilesti. Bul jaqtyń jurty tazy júgirtip, kókpar tartýǵa álimsaqtan áýes. Atbegiler de osy mańaıdan shyǵady. Qıyr shette jatqan aıadaı aýylǵa bótenderdiń bas suǵýy sırek sekildi. Úıdiń esigin syqyrlata ashyp, tysqa shyqqan keıýana áýelde bizge kimsińder dep, úrke qaraǵandaı kórindi.
– Apa-aý, jýrnalıst edik. «Egemen Qazaqstan» gazetinen keldim. Aırandaı uıyǵan aýyl osy degen soń at basyn burǵan betimiz, – dedim táptishteı túsindirip.
– Oı, qarǵam sol, júr, úıge kir. Dámnen úlken emes shyǵarsyń, – degen soń sońynan erdim.
Aýyldyń keń peıili, kóldeı kóńili osydan-aq kórinedi emes pe? Qarbalasqan qalalyqtar ǵoı, kelgen jandy podezdiń aldynan qaıtaryp jiberýdi jón kóretin. Apamyz shaıyn qaınatyp, zyr júgirip júr. Áńgimesi de áserli.
– Aty-jónim – Aıtjan Ahmetjanova. Kezinde sol, qoıshy boldym, sút fermasynda istedim. Osydan tórt-bes jyl buryn bizdiń aýyldyń dúkeninde ishimdik satylmaıdy dep jýrnalıster jazǵan da. Qazir dúken de joq. Jabylyp qaldy. Aýyl úıleri jyldan-jylǵa azaıyp barady. Mektep toǵyz synyptyq. Qashan edi, mektepti jabamyz dep shý bolǵanbyz. Bala sany jetpegen soń aýyldyqtar bala asyrap aldyq. Sóıtip, mektepti ustap qalǵanymyz bar. Men eki qyzdy baýyryma bastym. Ekeýi de boıjetti, turmys qurdy. Táýbe! Jıen nemerelerim bar, – degende aýyldyń naǵyz janashyry osylar eken dedik.
Aýyldaǵy mektepti ustap qalý úshin osydan artyq qandaı erlik kerek edi? Eli údere kóship, mektepteri qańyrap qalǵan aýyldar qanshama! Mektep jabylǵan soń aýyldyń sıqy da qalmaıdy. Al munda kerisinshe, mekteptiń jabylǵany bylaı tursyn, jastardyń keshki ýaqytyn tıimdi ótkizýi úshin sport zaly salynyp jatyr. Aýdan ákimdigi ókilderiniń aıtýynsha, jańa jyl qarsańynda ashylady. Mektepke japsarlas medpýnkt te jumys istep tur. Aýyldyń janashyr azamattarynyń biri salyp bergen meshit pen qatymhanasy jáne bar. Baldyrǵandar úshin shaǵyn top ta jumys isteıdi. 300-deı jan sany bar aýyldyń bolashaǵy jarqyn sekildi. Onyń ústine, qalaǵa kóship ketken jastardyń ózi senbi-jeksenbi aýnap-qýnap aýyldarynda jatady.
Aıtjan apamyzben áńgimelesip otyryp, aýyldyń tarıhyn táptishtep aıtyp beretin kim bar deımin ǵoı. Aýyldyń kireberisindegi zeınetker ustaz Zınaıat Sabyrovanyń úıine qaraı jol siltedi. Aq jaýlyqty ananyń ustazdyq etkeni birden baıqaldy.
– Januzaq aýylynyń irgesi 1961 jyly qalanǵan. Ol zamanda 100 shaqty tútin bolsa, ótkende ǵana sanadym, 42 úı qalypty. Aýyl qartaıyp barady. Jastar kelip-ketip júredi. Qaıtedi endi, aýylda mektepten basqa jumys orny joq. Bir jaǵynan olardyń óskeni, óngeni kerek. Aýylymyzdan shyqqan azamattarymyzben maqtanamyz. Parlament Májilisiniń eks-depýtaty Berik Dúısembınov osy aýyldan shyqqan. Odan basqa qanshama sportshylar shyǵyp jatyr. Aýyl jastary aman bolsyn. Biz solardyń amandyǵyn tilep otyramyz, – deıdi qart ustaz Zınaıat Sabyrova.
Aýyldyqtardyń taǵy bir aıtqany, bul mańaı mal asyraýǵa taptyrmas oryn desedi. Tórt túlikti jyl on eki aı órgizip otyrýǵa bolady. Azyn-aýlaq shóp daıyndap alsa, qystan qysylmaı shyǵýǵa bolatyn kórinedi. Janǵa jaıly Januzaqtan kún bata uzap ketip bara jatqanymyzda murjalarynan býdaq-býdaq tútin shyǵa bastaǵan. Sol tútin esh sónbesin dep tiledik ishteı.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Ulan aýdany,
Januzaq aýyly
