Memleketimiz shekarasyn shegendep, baıraǵyn kótergen sátten bastap óz taǵdyryn ózi aıqyndaýǵa bel sheshe kiristi. Onyń ishinde ıgiligi mol ınvestısııa salasyna basym baǵyt berdi. Syrtqy ister mınıstrliginiń Investısııalar komıtetiniń dereginshe, 34 jyldyń ishinde elimiz shıkizatqa súıengen, múmkindigi shekteýli ekonomıkadan Ortalyq Azııadaǵy jetekshi memleketke aınalǵan. Mysaly, Ortalyq Azııaǵa keletin ınvestısııanyń 60 paıyzdan astamy Qazaqstanǵa tıesili. AQSh pen Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy saýdanyń 75 paıyzy biz arqyly ótedi. Osy shoǵyrlaný jańa óndirister men sıfrlyq jobalardyń damýyna jol ashyp otyr.
О́tkenge úńiler bolsaq, áýelden ashyq ekonomıka qaǵıdatyn tańdap, osy baǵyttan aınyǵan joqpyz. Keıingi 30 jyl ishinde el ekonomıkasyna 400 mlrd dollardan astam tikeleı ınvestısııa tartyldy. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 80-sessııasynda aıtqan edi.
«Biz ınvestısııalyq aǵyndardyń barǵan saıyn bólshektenip, saıasılanyp jatqanyn kórip otyrmyz. Sonyń saldarynan álemde tikeleı sheteldik ınvestısııa kólemi 1,5 trln dollarǵa deıin azaıdy. Qazaqstan ınvestısııa salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtýdi berik qoldaıdy. Táýelsizdiktiń 30 jyly ishinde elimizdiń ekonomıkasyna 400 mlrd dollardan astam ınvestısııa tartyldy. Ashyq naryq qaǵıdattaryna adaldyǵymyz myzǵymas jáne ol memlekettik saıasatymyzdyń negizgi tiregi bolyp qala beredi», dedi Memleket basshysy.
Ekonomıst Baýyrjan Ysqaq osy joldyń qalaı bastalǵanyn, qandaı kem-ketikter ketkenin, búgingi maqsattardyń qanshalyqty shynaıy ekenin baıyppen tarazylap berdi.
«Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy ınvestısııalyq ahýal qajetten týǵan shyndyq edi. Qazaqstan ınvestısııa tartýdy tańdaý retinde emes, ekonomıkany saqtap qalýdyń jalǵyz joly retinde qabyldady. О́ndiristik baılanystar úzildi, bıýdjet kirisi azaıdy, tehnologııa eskirdi, al ishki kapıtal múlde bolǵan joq. Sondyqtan sheteldik tikeleı ınvestısııa negizgi quralǵa aınaldy. Memleket sol kezde ınvestısııalyq saıasatta barynsha lıberaldy baǵyt ustandy. Sheteldik ınvestorlarǵa keń quqyq berildi, salyqtyq jáne kedendik jeńildikter usynyldy, strategııalyq salalarǵa kirýge shekteý az boldy. Alǵashqy iri ınvestorlar AQSh pen Batys Eýropadan keldi. Munaı-gaz jáne taý-ken salasyna iri halyqaralyq kompanııalar kirdi. Keıin bul qatarǵa Reseı men Qytaı kapıtaly qosyldy», deıdi ekonomıst.
Rasynda, ınvestısııanyń negizgi bóligi shıkizat sektoryna baǵyttalǵan-tuǵyn. Bul ekonomıkany tez kóterýge múmkindik berdi. Alaıda ýaqyt óte kele anyqtalǵandaı, ekonomıka qurylymdyq turǵydan bir salaǵa táýeldi bolyp qaldy.
«Investısııalardyń 80 paıyzdan astamy shıkizat sektoryna, ásirese munaı-gaz ben taý-ken óndirisine baǵyttaldy. Bul qysqa merzimde ekonomıkany kóterdi. Biraq qurylymdyq táýeldilikti qalyptastyrdy. Ýaqyt óte alǵashqy kezeńdegi júıeli qatelikter aıqyn sezile bastady. Birinshiden, kóptegen kelisimshartta ınvestor múddesi memleket múddesinen joǵary qoıyldy. Ekinshiden, jergilikti óndiris pen kadr saıasaty eskerýsiz qaldy. Úshinshiden, ınstıtýsıonaldyq álsizdik baıqaldy. Keıbir kelisimsharttarda tabystyń negizgi bóligi syrtqa ketti. Jergilikti óndiris pen kadr máselesi eskerilmedi. Tehnologııa kelmedi. Quqyqtyq júıe turaqsyz boldy, erejeler jıi ózgerdi. Bul da óz áserin tıgizdi. 2000-jyldardyń ortasynan bastap ınvestısııalyq saıasatta betburys bastaldy. Sannan sapaǵa kóshý kezeńi keldi. Kelisimsharttarda ulttyq múdde kúsheıtildi. Jergilikti qamtýǵa qatysty talaptar engizildi. Memlekettiń strategııalyq jobalardaǵy úlesi artty. Investısııalardy qorǵaý jáne daýlardy sheshý tetikteri jetildirildi», dep eleń-alań kezeńdi eske aldy B.Ysqaq.
Tarıhty tarqatar bolsaq, osy ózgerister nátıjesin berdi. Elimiz postkeńestik keńistikte ınvestısııa eń kóp tartqan elderdiń birine aınaldy. Munaı-gaz kiristeri esebinen Ulttyq qor quryldy. Infraqurylym jańardy. Kólik pen energetıka júıesi kúsheıdi. Makroekonomıkalyq turaqtylyq qalyptasty. Sonymen birge shıkizatqa táýeldiliktiń álsiz tustary da aıqyn kórindi.
«Sodan keıin baryp elimiz ınvestısııa tartýda aımaqta aldyńǵy qatarǵa shyqty. Artyqshylyqtary da arta tústi. Geografııalyq ornalasýy, tabıǵı resýrstar, salystyrmaly makroekonomıkalyq turaqtylyq jáne memleket tarapynan qoldaý ekonomıkany jandandyra tústi. Biraq shekteýler de jetkilikti. Quqyqtyq júıege degen senim áli álsiz. Bıýrokratııa men ákimshilik kedergiler saqtalǵan. Kadr sapasy men tehnologııalyq artta qalý máselesi bar. Ekonomıkany ártaraptandyrý baıaý júrip jatyr. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ınvestısııalyq baǵyty osy máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Negizgi maqsat – shıkizattan tys sektorǵa ınvestor tartý, óńdeý ónerkásibin damytý, ınvestor úshin ádil jáne turaqty erejeler qalyptastyrý. Osy maqsattarǵa jetýge múmkindik kóp. Biraq birneshe túbegeıli shart oryndalýǵa tıis. Erejeler turaqty bolýy kerek. Zań men talaptar jıi ózgermeýge tıis», dedi ekonomıst.
Al ekonomıst-sarapshy Qajygeldi Shambyldyń aıtýynsha, ınvestorlar negizinen Amerıka men Batys Eýropadan keldi. Teńiz ben Qashaǵan jobalaryna shamamen 60 mlrd dollar ınvestısııa salyndy. Bul jobalardyń quny halyqaralyq ǵarysh stansasynyń jarty baǵasyna para-par.
«Tabıǵı baılyqqa baı Qazaqstan jas memleket bola tura sheteldik iri ınvestorlardyń senimine ıe boldy. Táýelsizdik alǵanyna 21 jyl tolǵanda elge tartylǵan ınvestısııa kólemi Batys elderiniń ózin tańǵaldyrdy. 2012 jyly sheteldik ınvestısııa kólemi 28,9 mlrd dollarǵa jetti. Bul – qysqa merzim ishinde qol jetkizilgen eleýli jetistik edi», deıdi sarapshy.
