Foto: istockphoto.com
Maýsymdyq tapshylyqtyń sebepteri: Suranys kúrt óskende ne ózgeredi?
Maýsymdyq aýrýlar órshıtin kezeńderde halyqtyń ózin-ózi emdeýge beıimdiligi artyp, dárihanalarǵa degen suranys birden kóbeıedi. Komıtettiń dereginshe, dál osy kezde dárilerdiń tez taýsylýy, dıstrıbıýtorlardyń júktemesiniń artýy, óńirler arasyndaǵy qorlardy qaıta bólý qajettiligi jáne logıstıkalyq kestelerdiń buzylýy ýaqytsha tapshylyqqa ákeledi.
Resmı málimetke súıensek, Qazaqstanda tapshy dárilik zattardyń arnaıy bekitilgen tizimi joq. Komıtettiń aýmaqtyq departamentteri óńirlerde júıeli tapshylyq tirkelmegenin habarlaıdy. Alaıda geosaıası jaǵdaılarǵa baılanysty jekelegen dáriler boıynsha ýaqytsha qıyndyqtar bolýy múmkin. Biraq bul turaqty emes, ýaqytsha qubylys retinde baǵalanady.
Importqa táýeldi naryq: О́ndiris óskenimen úles az
Komıtet deregine sáıkes, Qazaqstanda dári-dármek naryǵy áli de ımportqa táýeldi. О́ndiriste qoldanylatyn farmasevtıkalyq sýbstansııalar men shıkizattyń basym bóligi shetelden ákelinedi. Otandyq óndiris sońǵy jyldary ınvestısııalar men memlekettik qoldaý esebinen ósim kórsetkenimen, onyń jalpy naryqtaǵy úlesi áli de 15-25%-dan aspaıdy. Tolyq farmasevtıkalyq táýelsizdikke jetý úshin óndiristi keńeıtý, ǵylymı bazany damytý, shıkizat táýelsizdigin qamtamasyz etý sekildi keshendi sharalar qajet. «SQ-Farmasııa» usynǵan derekke sáıkes:
- 2009-2025 jyldar aralyǵynda otandyq ónim úlesi artqanymen, áli de dıstrıbıýtor satyp alatyn dárilerdiń 70%-y – ımport.
- 2025 jyly otandyq óndirýshilerge beriletin tapsyrystar 100-den astam ataýǵa kóbeıip, jalpy somasy 24 mlrd teńgege jetken.
- Búginde 32 otandyq óndirýshimen uzaq merzimdi kelisimshart jasalǵan.
Bul rette dári-dármek jetkizý úderisine eń aldymen tasymaldaý tetikteri áser etedi. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy geosaıası shıelenis halyqaralyq logıstıkalyq tizbekterge salmaq túsirip otyr. О́ndirýshiler jetkizilimderdiń keshigý sebepterin birneshe faktormen túsindiredi:
- Shıkizat tapshylyǵy;
- О́ndiris sıkliniń uzaqtyǵy (4-6 aı);
- Logıstıkalyq baǵyttardyń ózgerýi;
- Keı jaǵdaılarda partııany qaıta tekserý men sapany baqylaýdyń kúsheıýi.
Bul halyqaralyq tájirıbede kezdesetin qalypty qubylys bolǵanymen, ishki naryqqa áser etedi.
Baǵa belgileýdi reformalaý: Memleket ne istedi?
Farmasevtıkalyq naryqta dárilik zattar baǵasynyń jyl saıyn ózgerýi – qalypty qubylys. Komıtettiń túsindirýinshe, buǵan maýsymdyq suranys, shıkizat baǵasynyń ósýi, tasymaldaý shyǵyndary jáne ınflıasııa áser etedi. 2024 jylǵy 25 jeltoqsanda Densaýlyq saqtaý mınıstriniń №110 buıryǵymen dárilik zattar men medısınalyq buıymdarǵa shekti baǵalardy jáne ústeme baǵalardy retteý qaǵıdalaryna ózgerister engizildi. Atap aıtqanda:
- Marketıng jáne kólik shyǵystary alynyp tastaldy;
- Ústeme baǵalardyń biryńǵaı regressıvti shkalasy engizildi (TMKKK – 20%, kóterme – 25%, bólshek – 30%);
- Referenttik elderdiń tizimi jańartyldy (Ázirbaıjan, Belarýs, Bolgarııa, Majarstan, Qyrǵyzstan, Polsha, Reseı, Slovenııa, Túrkııa, О́zbekstan);
- Navlin jáne IQVIA halyqaralyq derekqorlary negizinde syrtqy referenttik baǵa belgileý engizildi;
- О́ndirýshilerdiń tirkelgen shekti baǵalary qaıta esepteldi. Bul ózgerister shekti baǵalardy tómendetýge jáne olardy ekonomıkalyq turǵydan negizdeýge baǵyttalǵan.
SQ-Farmasııa: Jospar qaı jerde buzylady?
«SQ-Farmasııa» JShS málimetinshe, dárilik zattardy satyp alý medısınalyq uıymdardyń ózderi joldaıtyn ótinimderge negizdeledi. Iаǵnı qajettilikti ataýyna, dozasyna, kólemine, jetkizý kestesine deıin medısınalyq uıymdar aıqyndaıdy. 2025 jyldyń 10 aıynda Biryńǵaı dıstrıbıýtordyń baılanys ortalyǵyna dárilik qamtamasyz etý máseleleri boıynsha 55 674 ótinish túsken. Bul 2024 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda aıtarlyqtaı kóp. Alaıda úshinshi toqsan qorytyndysy boıynsha ótinishter sany I toqsanmen salystyrǵanda 36,4%, II toqsanmen salystyrǵanda 21% tómendegen.
Eń kóp shaǵym túsken dáriler:
- «Empaglıflozın» 25 mg – 1 831 ótinish;
- «Dapaglıflozın» 10 mg – 1 022 ótinish;
- Qandaǵy glıýkozaǵa arnalǵan test-jolaqtar – 940 ótinish;
- «Metotreksat» – 805 ótinish;
- «Dabıgatran eteksılaty» 150 mg – 696 ótinish.
Kóp jaǵdaıda másele jetkizýshilerdiń keshigýimen, qarjylandyrý shekteýlerimen nemese medısınalyq uıymdardyń qajettilikti durys josparlamaýymen baılanysty bolǵan.
Aýyl men qala arasynda teńsizdik bar ma?
Resmı derekterge súıensek, qala men aýyldaǵy qamtamasyz etý deńgeıi shamalas. Alaıda shalǵaı eldi mekenderde logıstıka, qoıma ınfraqurylymy, kadr tapshylyǵy sekildi faktorlar kidiristerge ákelýi múmkin.
Bul máseleni sheshý úshin:
- Aı saıynǵy ortalyqtandyrylǵan jetkizý engizildi;
- О́ńirlerde operasııalyq qoımalar ashyldy;
- Logıstıka sıfrlandyrylyp jatyr;
- WMS jáne TMS júıeleri engizilýde.
Dári-dármek naryǵyndaǵy negizgi túıtkil – qordyń joqtyǵy emes, júıeniń kúrdeliligi. О́ndiris, josparlaý, satyp alý, jetkizý, logıstıka jáne medısınalyq uıymdardyń jaýapkershiligi bir-birimen tyǵyz baılanysta. Bir býynnyń álsizdigi búkil tizbekti shaıqaltady. Resmı organdardyń deregi boıynsha júıe jumys istep tur. Al pasıentterdiń shaǵymy bul júıeniń áli de jetildirýdi qajet etetinin kórsetedi.
