Egemen eldiń topyraǵynda dúnıege kelgen urpaqtyń belsendiligi ásirese bilim, tehnologııa, kásipkerlik jáne shyǵarmashylyq baǵyttarda aıqyn kórinedi. Ǵylym men ınnovasııa salasynda da tyń ıdeıalar usynyp, ulttyq mádenıetti zamanaýı mazmunmen tolyqtyryp, memlekettik qyzmette jańa basqarý modelin qalyptastyryp keledi. Bul qazirgi qazaq jastarynyń tek daıyn júıege beıimdelýshi emes, ony ózgertýshi, jańartýshy kúshke aınalǵanyn baıqatady.
Áldeqashan «meniń elime tıer paıdam qandaı» degen saýaldyń san jaýabyn taýyp qoıǵan jastyń biri, táýelsizdikpen túıdeı qurdas – Nurhan Tileýmuratov. Ol – egemendiktiń eleń-alańynda ashylǵan «Bolashaq» baǵdarlamasyn qalt jibermeı, shekara asyp, bilimin jetildirgen stıpendıant. Tumandy Albıondaǵy Warwick University-de «ınnovasııalar jáne kásipkerlik» mamandyǵyn meńgergen jas úzdik dıplomyn qushaqtaı elge oralyp, qazir orda buzar jasta Aqtóbe oblysy Hromtaý aýdany ákimi retinde qyzmet etip jatyr.
«Jastaıymnan ata-anam meni qoldap, boıyma ómirlik qundylyqtardy sińirdi. Osylaı qatarǵa qosylǵanymmen, azamat retinde qalyptasýyma ortam yqpal etti. Mektepti «Altyn belgimen» bitirip, Almatydaǵy Halyqaralyq bıznes ýnıversıtetiniń stýdenti atandym. Onda «Memlekettik jáne jergilikti basqarý» mamandyǵy boıynsha bakalavr dárejesin, keıin osy baǵytta magıstrlik oqýdy aıaqtadym. Eńbek jolym stýdent kezde-aq túzildi. Demalys kezinde Aqtóbe oblystyq Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasynda tájirıbeden ótip, dıplom alǵan soń, sol jerge oralyp, úsh jyl ishinde is júrgizý ınspektorynan bólim basshysyna deıin kóterilippin. Memlekettik qyzmette birneshe jyl jumys istep, ári qaraı oqýǵa bel býdym. Sóıtip, Warwick University-ge tústim. Bul jaqta meniń tulǵalyq bolmysym qalyptasty dese bolady. Kózqaras, túsinik, paıymym da ózgerdi. Elge oralǵan soń, eki jylǵa jýyq Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarma basshysynyń orynbasary bolyp jumys istedim. О́zimdi birneshe baǵytta synap, baıqadym. Prezıdenttik Jastar kadrlyq rezervinde de boldym. Mendegi túpki maqsat – týǵan jerdiń ıgiligi úshin aıanbaı eńbek etý, adamdyq qalypty saqtap, ar-ujdanmen áreket qylý», deıdi N.Tileýmuratov.
Jas memleketpen jarysa shaýyp, tanym-kókjıegimdi jetildiremin dep Nursultan Musahanuly da óz daryny men bilimin álemdik arenada shyńdap júr. Brıtanııanyń «Ǵalamdyq talant» vızasynyń ıegeri, jas ǵalym búginde beldi ýnıversıtet Oksfordta qyzmet etip jatyr. Baıandy Baıanaýyl topyraǵynda qarapaıym otbasynda dúnıege kelgen ol jıǵan-tergen qazynasyn, qarym-qabiletin týǵan jerge sińirýge nıetti.
«Bakalavr dárejesin «jylýenergetıka» mamandyǵy boıynsha Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde támamdadym. Keıin «Bolashaq» baǵdarlamasymen Ulybrıtanııanyń Manchester ýnıversıtetinde «balamaly energetıka jáne taza tehnologııalar» salasynda magıstrlik oqydym. Bilimimdi odan ári tereńdetý maqsatynda PhD dárejesin Aýstralııadaǵy Jańa Ońtústik Ýels ýnıversıtetinde «fotoelektrıka jáne balamaly energetıka ınjınırıng» baǵytynda qorǵadym. Qazir álemdegi beldi oqý orny Oksford ýnıversıtetiniń fızıka departamenti, nanoǵylym, fotoelektrlik (PV) plenkalar salasynda postdoktorlyq qyzmettemin. Fotoelektrli plenkalar, «perovskıt» polıkrıstaldy kún uıashyqtar salasyna zertteý júrgizýdemin. Iаǵnı baǵytym – perovskıt kún torlary tıimdiligi men turaqtylyǵyn arttyrý joldaryn tabý. Postdoktorantýra – tek ǵylymı izdenis alańy emes, sonymen qatar ózin-ózi damytý kezeńi. Bul táýeldi zertteýshiden táýelsiz ǵalymǵa ótýge múmkindik beretin aralyq saty. Osy tusta zertteý júrgizýmen qatar, jobalardy basqarýdy, halyqaralyq áriptestik ornatýdy, jas ǵalymdarǵa jetekshilik etýdi úırenemiz. Onyń ústine elimizdegi balamaly energetıkaǵa tıesili elektr energııasynyń úlesi – shamamen 6%. 2030 jylǵa qaraı osy kórsetkishti 15%-ǵa jetkizý kózdelgen. Bálkim, osy maqsatty ǵylymmen ushtastyrý tıimdi sheshimderdiń qabyldanýyna septigin tıgizer. Sondyqtan shetelde jınaǵan bilimim men tájirıbemdi elge qaıyryp, eń aldymen jańartylatyn energııa men perovskıt kún batareıalary salasyn damytýǵa úles qosýdy maqsat etemin», deı kele Nursultan Musahanuly ózinen keıingi jas ǵalymdarǵa zamanaýı zertteý ádisterin úıretip, synı oılaý men kreatıvtilikti qalyptastyrýǵa atsalysqysy keletinin aıtty.
Rasymen, qazir biraz máseleniń túıinin tarqatý úshin ǵylymı zertteýler qajet. Onyń aıtýynsha, mundaı tásil tek problemalardy sheship qoımaı, olardyń bolashaqta qaıtalanýyna jol bermeıdi. Demek táýelsizdik dáýirinde qalyptasqan jastar – bilim alýshy ǵana emes, qoǵamǵa naqty úles qosatyn strategııalyq resýrs.
Muny el damýynyń negizgi tetigi retinde kórgen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev álemdik deńgeıde básekege qabiletti jastar qataryn tolyqtyrý úshin jas býynǵa meılinshe qoldaý jasap keledi.
«Qaı salada bolmasyn, jastarǵa jol ashatyn múmkindik kóp. Prezıdenttiń jastar kadrlyq rezervin qurýy, osylaısha bılik tarmaqtaryna jas býyndy tartýy, túrli granttar men áleýmettik qoldaýlardy taǵaıyndaýy, kásipkerlik ne shyǵarmashylyq baǵytta jol bastaýyna jaǵdaı jasaýy eldiń adam kapıtalyna salyp otyrǵan ınvestısııasy. О́zim Aýstrııa, Germanııa, Shveısarııa sekildi elderde qyzmet istep júrip, sol aımaqtarda bilim alyp jatqan qazaq jastarymen jıi kezdestim. Olar shetelde qara jumysqa ǵana telmirip júrgen joq, jaqsy laýazymdarda, bedeldi salalarda óz ornyn tapqan. Sondyqtan qazaq jastary ózine senedi, damýǵa umtylady, til meńgeredi, básekege qabiletti der edim», deıdi syrtqy ister salasynda 20 jyldan asa eńbek etken, birinshi dárejeli keńesshi, dıplomat Gaýhar Beıseeva.
Táýelsizdik jylnamasy – tek tarıhı derekter tizbegi emes, elimizdiń jańa damý baǵytyn aıqyndaıtyn tutas dáýir. Bul kezeńniń basynda bilimdi, batyl, ashyq oıly, jańashyl jastar tur. Olar álemdik úrdisterdi meńgerip, el damýyna naqty úles qosyp qana qoımaı, Qazaqstannyń bolashaq kelbetin aıqyndap otyr. Tek talaby taýdaı 6 mln-ǵa jýyq jastyń mindeti – osy damý dınamıkasyn saqtap, ádiletti, básekege qabiletti Qazaqstan qurý.
