Zańnamadaǵy oń ózgerister

2 qań­tarda Mem­leket basshysy «Qazaqstan Res­pýblıkasy­nyń keıbir zań­na­malyq aktileri­ne esirt­ki, psıhotroptyq zattardyń, sol tek­tes­­terdiń, prekýrsorlardyń jáne kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıyp, kópti alańdatqan qoǵam keseliniń jolyn kesti.

Bul zań Prezıdenttiń 2024 jyly 15 naýryzda Ulttyq quryltaıda ber­gen tapsyrmalaryn oryndaý maqsa­tynda qabyl­danǵanyn aıta keteıik. Jańa qujat esirtki óndirý men ótkizý­di uıymdastyrýshylar úshin jaýapker­shilikti qatań­datýǵa, al esirtkini jasyryn ornalastyrýshylar úshin jazany jumsartýǵa baǵyttalǵan.

Aqorda taratqan málimetke súıensek, jańa zań esirtki óndirisi úshin ǵana emes, osy qylmystyq áreket úshin laýazymdy adam­dar­dyń da jaýapkershiligin edáýir qatańdatty. Endi qylmysqa qa­ty­sy bar tulǵalardyń múlki tár­kilenip, 15 jyldan 20 jylǵa deıin nemese ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesilýi múmkin.

Al esirtkini jasyryp ketý­shi­ler ózderi ony zatyn daıyn­damaıtyndyqtan, tek kóp aqsha usynǵan qylmyskerlerdiń tuza­ǵyna ilinip, olardyń tapsyrmasyn oryndaıtyndyqtan, qylmystyq jaýapkershilik azdap jumsartylǵan. Mundaı jaldamaly iske kóbine jasós­pirimder baratyny belgili. Budan bylaı olar alǵash ret qylmys jasaǵan bolsa, 5 jyldan 8 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrylmaq.

Bıyl qoǵamda kóp talqylan­ǵan taǵy bir qujat – «Qazaqstan Respýblıkasy­nyń keıbir zańna­malyq aktilerine quqyq qor­ǵaý qyzmetin jetildirý, quqyq qor­ǵaý organdarynyń, arnaýly mem­lekettik organdardyń, azamat­tyq qorǵaý organdarynyń qyz­met­kerlerin jáne áskerı qyzmet­shilerdi turǵyn úımen qamta­masyz etý jáne áleýmettik qorǵaý, sondaı-aq ishki ister organ­darynyń qyzmeti salasynda artyq zańnamalyq regla­mentteýdi bolǵyzbaý másele­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zańy. Onyń ishinde adamnyń bet-júzin tanýǵa kedergi keltiretin kıim-keshekti kııýge tyıym salatyn norma jurt­shylyq nazaryn aýdarǵany belgili.

Din salasynda nıqab nemese párenje dep atalatyn betti jabatyn kıim máselesi kópten beri qoǵam talqysynda júrgen. Rasynda, bul zańnamadaǵy ýaqy­ty kelgen túzetý edi. О́ıtkeni qyl­mys­kerler de jasyryný maqsa­tynda betin nıqabpen jaýyp júrýi ǵajap emes. Degenmen bul normanyń maqsatyn san-saqqa júgirtip, ony dinge jasalyp jatqan qysym dep túsindirgisi kelgender de tabylǵany belgili. Alaıda zańgerler men din qyzmetkerleri osy máselege aralasyp, ıslam dininde betti jaýyp júrý paryz emes, tek keıbir ha­lyqtardyń salty ekenin anyqtap túsin­dirdi. Al qazaq qyzdary eshqashan betin jaýyp júrmegeni belgili.

«Sharıǵatta áıelge bet-jú­zin, bile­zikten ári qolyn jáne tobyqtan tómen aıaǵyn jaýyp júrý buıyrylmaǵan. Iаǵnı asyl dinimiz qyz-kelinshekke oramal taǵyp, uzyn etekti keń kıim kııýdi mindettegenimen, betti tolyq jabýdy talap etpeıdi. Bálkim, bul keıbir arab elderinde qalyptasqan dástúr shyǵar. Al bizdiń ata-babamyz hadıs­te aıtylǵan talapqa baılanysty dini men dástúrin sabaqtastyryp, sharıǵat talaptaryna jaýap beretin ulttyq kıimderimizdi kıdi. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń ustanymy da osy», degen Bas múftıdiń keńesshisi Smaıyl Seıitbekov zaıyrly memlekettiń zańy bárine ortaq ekenin jetkizdi.

Budan bylaı elimizde qyz­mettik mindetterdi, medısınalyq, azamat­tyq qorǵanys, aýa raıy jaǵdaıynda, sondaı-aq sporttyq jáne buqaralyq-mádenı is-sharalarǵa tikeleı qatysatyn adamdar­dyń talaptaryn oryndaý qajet bolǵan jaǵdaılarda ǵana betti jabýǵa ruqsat, al basqa jaǵdaıda qoǵamdyq oryndarda bet-júzin tanýǵa kedergi keltiretin kıim-keshekti kııýge tyıym salyndy.

Din salasyna qatysty zańna­ma­daǵy ózgerister Memleket basshysynyń bıyl 10 qańtarda qol qoıǵan «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańda da kórinis tapty. Atap aıtqanda, zańnyń 490-babynyń birinshi, úshinshi jáne jetinshi bólikterine «eskertý» ınstıtýty engizilse, birinshi, ekinshi, úshinshi jáne jetinshi bólikterin buzý boıynsha ákimshilik aıyppuldardyń mólsheri 50%-ǵa azaıtyldy. Baptyń bul bólikterinde dinı joralar men jınalystardy ótkizý talaptaryn buzý, zańdy dinı qyzmetke kedergi keltirý, azamattardyń dinı senimin qorlaý, din ustanýshylar qasterleıtin ǵımarattar men oryndardy búldirý, mıssıonerlik qyzmetti tirkeýsiz júzege asyrý, ýákiletti organmen kelispeı, shetel­dik dinı ortalyq taǵaıyndaǵan adam­­nyń dinı birlestikti basqa­rýy sekildi mańyzdy normalar qamtylǵan.

Esirtki sekildi qoǵam ishine zııanyn tıgizip otyrǵan taǵy bir problema – oıyn bıznesi. Bıyl 25 sáýirde Memleket basshysy qol qoıǵan «Qazaqstan Respýblı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine den­saýlyq saqtaý, oıyn bıznesi jáne artyq zańna­malyq reglamentteýdi bolǵyz­baý máseleleri boıynsha ózgeris­ter men to­lyqtyrýlar engizý týraly» zań osy sala­daǵy keleńsizdikterdi retteý­ge baǵyt­taldy. Atap aıt­qanda, býkme­kerlik keń­seler men totalızatorlardy uıaly baı­lanystyń abonenttik quryl­ǵylary, sondaı-aq onlaın-platformalar ar­qyly jarnamalaýǵa tyıym salyndy.

Sonymen qatar býkmekerlik keńseler men totalızatorlardy jarnamalaý ruqsat etilgen buqaralyq aqparat quraldarynyń sheńberi tarylyp, olar endi tek sporttyq baǵytta bolýy talap etiletin boldy. Buǵan qosa «Oıyn bıznesi týraly» zańda bas bostandyǵyn shekteý túrindegi jazaǵa sottalǵan nemese shartty túrde sottal­ǵan adamdardyń qumar oıyndarǵa jáne (nemese) bás tigýge qatysýyna tyıym salý belgilengen.

Osy jyly 30 maýsymda Pre­zıdent qol qoıǵan «Qazaqstan Respýblıkasy­nyń keıbir zańna­malyq aktilerine quqyq qorǵaý qyzmetin jetildirý, quqyq qor­ǵaý organdarynyń, arnaýly mem­lekettik organdardyń, aza­mat­tyq qorǵaý organdarynyń qyz­metkerlerin jáne áskerı qyzmetshilerdi turǵyn úımen qamtamasyz etý jáne áleýmettik qorǵaý, sondaı-aq ishki ister or­gan­darynyń qyzmeti salasynda artyq zańnamalyq regla­ment­teýdi bolǵyzbaý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zańdy da tilge tıek etsek bolady. Zań ar­qyly «Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń ishki ister organdary týraly», «Quqyq qorǵaý qyz­­meti týraly», «Turǵyn úı qaty­­nas­­tary týraly», «Quqyq buzý­­shylyqtyń aldyn alý týraly», «Daktıloskopııalyq jáne genom­d­yq tirkeý týraly» jáne basqa da zańdarǵa túzetýler engizildi.

Aıta ketsek, bul zańda quqyq qorǵaý qyzmetin jetildirý, quqyq qorǵaý, arnaýly memlekettik organdar, azamattyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerdiń áleýmettik qorǵalý deńgeıin arttyrý, ishki ister organdarynyń qyzmetin jetildirý, sorany ónerkásipte paıdalaný, sondaı-aq quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý máse­lele­rine qatysty túzetýler endi. Sora demekshi, zańǵa sáıkes Úkimetke esirtki óndirýge nemese daıyndaýǵa qatysy joq, ónerkásiptik maqsatta ósirýge ruqsat etilgen sora suryptaryn anyqtaý quzyreti berildi jáne sorany ónerkásiptik óńdeý tártibi aıqyndaldy.

Al Memleket basshysy 16 shilde­de qol qoıǵan «Qazaqstan Respýblı­kasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasynyń qylmystyq zańnamasyn ońtaılandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý­lar engizý týraly» zańda qylmystyq zańnamanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, qylmystyq zańnamany jetildirý men keıbir qoǵamdyq qaýipti áreket­ter úshin jaýapkershilikti arttyrý, qylmystyq proses­te azamattardyń quqyn qorǵaýdy kúsheıtý, qylmystyq prosesti ońtaılandyrý, qylmys­tyq-atqarý zańnamasyn jetildirý máseleleri naqtylandy.

Jalpy alǵanda, bıyl elimiz­diń zań shyǵarý salasynda bel­sendi jumys júrgizilip, jurt­shylyqty alańdatqan keselderge tosqaýyl qoıylyp, zań men tár­tip qaǵıdaty joǵary deń­geı­de iske asyrylǵanyn aıtýy­myz kerek. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen Ádiletti Qazaqstandy ornatýdyń kezekti shıraq ta ónimdi qadamdary jasaldy.