О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Iran Sharhan geologııalyq salany jańa tehnologııalyq deńgeıge kóterý jónindegi Prezıdent tapsyrmalary qalaı oryndalyp jatqanyn áńgimeledi.
Vıse-mınıstrdiń dereginshe, búginde memlekettik esepke 103 túrli paıdaly qazba, elimiz boıynsha shamamen 10 myń ken orny alynǵan. Qatty paıdaly qazbalar boıynsha 2 907 lısenzııa jáne 251 kelisimshart bar, tek bıyldyń ózinde barlaý jumystaryna 707 lısenzııa, óndirýge 22 lısenzııa berilgen. El aýmaǵynyń geologııalyq-geofızıkalyq zerttelýi 2 mln 14 myń sharshy km-dy quraıdy.
Iran Sharhan geologııalyq barlaý nátıjesinde alǵash ret memlekettik esepke 5 ken orny engizilgenin atap ótti. Olardyń qatarynda Kók-Jon (Bolattóbe ýchaskesi), Altyn-Shoko, Samombet, Stýdenttik jáne Taqyr-Qaljyr bar.
Paıdaly qazbalar qory shamamen 98 tonna altyn, 36 myń tonna mys, 11 mln tonna marganes, 1,3 mln tonnadan astam fosforıtke tolyqqan.
Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes el aýmaǵynyń geologııalyq-geofızıkalyq zerttelýin 2026 jylǵa qaraı 2,2 mln sharshy km-ge deıin ulǵaıtý jumystary jalǵasyp jatyr. Búginde 2 mln 14 myń sharshy km zerttelgen, al jyl sońyna deıin bul kórsetkish 2 mln 38 myń sharshy km-ge jetkiziledi.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, salanyń kelesi damý kezeńi geologııalyq zertteýdi 1:50 000 masshtabqa kóshirý bolmaq. Bul perspektıvaly ýchaskelerdi erte anyqtaýǵa, geologııalyq barlaý jumystarynyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. 2026–2028 jyldary 100 myń sharshy km aýmaqty zertteý josparlanǵan, odan keıin jyl saıyn shamamen 30 myń sharshy km qosylyp otyrady.
Iran Sharhan zańnamany jetildirý jumystary da jalǵasyp jatqanyn atap ótti. Salany odan ári damytýǵa baǵyttalǵan Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy Senatta eki oqylymda qabyldandy.
Budan keıin jýrnalıster aldynda О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Oljas Saparbekov baıandama jasap, óńdeý ónerkásibindegi óndiris kólemi 27 trln teńgeden asyp, 5,9%-ǵa óskenin habarlady. О́sim metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa ónerkásibinde jáne qurylys materıaldaryn óndirý salasynda baıqalǵan.
Vıse-mınıstr bıyl iske qosylǵan ındýstrııalyq jobalar sala damýyna eleýli úles qosqanyn atap ótti. Josparlanǵan 190 jobanyń 173-i júzege asyrylyp, sonyń nátıjesinde 12 myńǵa jýyq jumys orny ashylǵan. Jobalar arasynda Chery, Changan, Haval jáne Tank sııaqty qytaılyq brendterdiń jeńil avtokólikterin shyǵarý, tamaq ónerkásibine arnalǵan alıýmınıı qaptamasy, turmystyq tehnıka, bolat qubyrlar jáne toqyma ónimderin óndirý bar. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, bul kásiporyndar tolyq qýatqa shyqqanda óńdeý ónerkásibiniń kólemi jylyna qosymsha 2,3 trln teńgege ósýi múmkin.
Jıynda Otandyq óndirýshilerdiń biryńǵaı reestri qurylyp jatqany aıtyldy. Mınıstrlik bul jobany Elektrondyq qarjy ortalyǵymen birlesip, jasap jatyr. Elimizdegi taýar óndirýshilerdiń biryńǵaı tizilimi – elde taýar shyǵaratyn kásiporyndar týraly sıfrlyq derekter bazasyn qamtıdy. Reestr óndirýshilerdi onlaın tirkeýge, memlekettik jáne jartylaı memlekettik satyp alý júıelerimen ıntegrasııalaýǵa múmkindik bere otyryp, óndiriste qoldanylatyn tyń tehnologııalar týraly tolyq aqparat beredi.
Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń satyp alýlary da udaıy nazarda. 2025 jylǵy 1 shildeden bastap standarttalmaǵan taýarlardy bırjalar arqyly satyp alýǵa tyıym salynyp, Tizilim platformasy jańartyldy. Osy ózgerister arqyly sońǵy 11 aıda 1,1 trln teńgege jýyq uzaqmerzimdi jáne offteık-kelisimsharttar jasalǵan. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 7,6 ese joǵary.
Elde metall óńdeý salasy da qarqyndy damyp jatyr. Buǵan kásiporyndarǵa shıkizatty jeńildikpen berý tikeleı sebep bolǵan. Mundaı jeńildikti endi mys, alıýmınıı jáne myryshqa qoldanylady. Eger kásiporyn daıyn ónim shyǵarsa, shıkizatty 5% jeńildikpen alady, al jartylaı daıyn ónim úshin jeńildik 1% bolady.
Baǵdarlama bastalǵaly beri 30 kelisim jasalǵan. 2025 jyly mysqa suranys 27%-ǵa ósti. Al myryshqa degen suranys 3 myń tonnaǵa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda tórt esege kóbeıgen.
Eldegi qurylys jáne turǵyn úı salalary týraly baıandaǵan О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Qýandyq Qajkenov 2025 jyldyń alǵashqy 11 aıynda 16,9 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgenin aıtty. «2029 jylǵa qaraı 111 mln sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan, osylaısha 1 mln-nan astam azamatty jeke turǵyn úımen qamtamasyz etemiz. Bul josparlanǵan kórsetkishten 7,3 mln sharshy metrge artyq», deıdi vıse-mınıstr.
Q.Qajkenov áleýmettik jaǵynan osal toptaǵy azamattardy baspanamen qamtamasyz etý úshin 2025 jyldyń alǵashqy 11 aıynyń sońyna deıin 7,2 myń páter satyp alynǵanyn jetkizdi.
Al ákimdikter 11 aıda memlekettik baǵaly qaǵazdardy shyǵarý arqyly 4,4 myń páter salyp, satyp alǵan. Buǵan qosa 2% jáne 5%-dyq mólsherlememen 4,9 myń ıpotekalyq nesıe berilgen, onyń jalpy somasy 63,1 mlrd teńgeni quraıdy.
Memlekettik qoldaýdyń taǵy bir túri – turǵyn úı jaldaý aqysynyń bir bóligin sýbsıdııalaý jáne turǵyn úı sertıfıkattaryn berý. 2025 jyldyń úshinshi toqsanynyń sońyna qaraı 11 myńnan astam azamat osyndaı sýbsıdııalardyń paıdasyn kórgen, buǵan respýblıkalyq bıýdjetten 7,6 mlrd teńge bólingen. Sondaı-aq 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha 1 400-den astam azamat alǵashqy jarnalaryn jabý úshin jalpy somasy 1,7 mlrd teńgege turǵyn úı sertıfıkattaryn alǵan.
Al baspasóz jıynynda О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Jánnat Dúbirova jer qoınaýyn paıdalanýdy, qurylysty jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty sıfrlandyrý jóninde baıandady.
Biryńǵaı jer qoınaýyn paıdalaný platformasy qazirdiń ózinde jumys istep tur, geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy 22 memlekettik qyzmet sıfrlandyrylǵan. Bıyl Biryńǵaı jer qoınaýyn paıdalaný platformasy arqyly 729 lısenzııa berildi, tórt aýksıon ótkizildi, jazylym bonýstary 45,4 mlrd teńgeni qurady.
