Foto: istockphoto.com
Tengenomika telegram arnasynyń saraptamasyna súıensek, 2025 jyldyń qańtar-qazan aılarynda Qazaqstannyń syrtqy saýda aınalymy 116,3 mlrd dollardy qurady. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 0,7%-ǵa az. Negizgi kórsetkishter kelesideı:
- Eksport: 4,6%-ǵa tómendep, 64,6 mlrd dollar boldy.
- Import: 4,7%-ǵa ósip, 51,7 mlrd dollarǵa jetti.
- Saýda saldosy (paıda): 29,7%-ǵa shuǵyl qysqaryp, 12,9 mlrd dollardy qurady.
Syrtqy saýdadaǵy 5 negizgi trend
1.Saýda saldosy sońǵy 15 jyldaǵy eń tómengi deńgeıde
Qazirgi oń saýda balansy 2010 jyldardan bergi eń tómengi kórsetkishterdiń biri. Budan da tómen kórsetkish tek 2016 jylǵy daǵdarysta jáne 2020 jylǵy pandemııa kezinde tirkelgen. Bul teńge baǵamynyń turaqsyzdyǵyna ákeledi. Degenmen, munaı eksportynyń esebindegi ádistemelik aıyrmashylyqtarǵa baılanysty bul derekter aldaǵy ýaqytta 2 mlrd dollarǵa jaqsarýy múmkin.
2. Import tarıhı rekordty jańartty
Qazaqstan buryn-sońdy mundaı kólemde taýar satyp almaǵan (51,7 mlrd dollar). Ásirese ınvestısııalyq taýarlar (12,8 mlrd dollar) men tutynýshylyq taýarlar (15,6 mlrd dollar) boıynsha rekord ornatyldy. Elge dári-dármek, avtobólshekter, elektr generatorlary men metall konstrýksııalary óte kóp mólsherde ákelinip jatyr.
3. Reseı qaıtadan negizgi jetkizýshi atandy
Qazan aıyna deıin Qytaı kósh bastap kelgen edi, biraq Reseı energetıkalyq taýarlar men azyq-túlik esebinen birinshi orynǵa qaıta shyqty (15,15 mlrd dollar). Qazirgi tańda eki alpaýyt naryqty bólip alǵan: Qytaı – tehnologııa men ınvestısııalyq taýarlarǵa, al Reseı – azyq-túlik pen energııaǵa basymdyq berip otyr.
4. Ortalyq Azııa naryǵyndaǵy rekord
Bıyl Qazaqstannyń kórshiles Ortalyq Azııa elderine eksporty tarıhı shyńǵa jetip, 5,3 mlrd dollardy qurady. Aımaqtyń eksporttaǵy úlesi 12 jyl buryn 2,6% bolsa, qazir 8,3%-ǵa deıin ósti. Kúnbaǵys maıy, et, sýsyn jáne metall ónimderiniń saýdasy qarqyndy.
5. Shıkizat domınasııasy jáne AО́K ósimi
Eksporttyń 82%-y áli de shıkizatqa tıesili. Alaıda, agroónerkásip kesheniniń arqasynda daıyn ónim eksporty 16%-ǵa óskeni baıqalady. Bul shıkizattyq emes sektordaǵy sırek oń kórsetkishterdiń biri.
Sarapshylardyń pikirinshe, is júzinde biz ishki óndiristi damytýdyń ornyna, ózge elderdiń ekonomıkasyn qarjylandyryp jatyrmyz. Investısııalardyń ósýine qaramastan, shetelden satyp alýdyń údeýi memlekettik baǵdarlamalardyń tıimdiligine qatysty úlken suraq týdyrady. Endigi másele – jańa jospar qurý emes, qoldaǵy jospardy naqty nátıjege aınaldyrý.
