Konferensııada Abaı Qunanbaıuly shyǵarmalarynyń sıfrly korpýsy men uly aqyn shyǵarmalarynyń akademııalyq tolyq jınaǵy tanystyryldy.
«Qazaq rýhanııaty úshin aıryqsha mánge ıe Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyq mereıtoıyn qorytyndylaý maqsatynda ótip otyrǵan is-shara – abaıtaný ǵylymynyń jańa kezeńin aıqyndaıtyn mańyzdy ǵylymı belestiń bastamasy, sondaı-aq ulttyq mátintaný salasyndaǵy sońǵy jyldary júzege asqan iri jobalardy qamtıdy. Osy oraıda ınstıtýt ǵalymdarynyń kóp jyldyq eńbeginiń nátıjelerin arqaý etken Abaı shyǵarmalarynyń úsh tomdyq akademııalyq tolyq jınaǵy, Abaı muralaryn zamanaýı ǵylymı aınalymǵa engizetin elektrondy platformasy ǵylymı qaýymǵa tanystyrylyp otyr. Úsh tomdyq jınaqqa qoljazbalary men ilki basylymdarǵa júrgizilgen tekstologııalyq zertteýler negizinde qaıta saralanyp, mazmundyq, mátindik, qurylymdyq turǵyda tolyqtyryp, pýnktýasııasy jańasha júıelenip basylǵan shyǵarmalary endi. Bul eńbekterde burynǵy nusqalardaǵy mátindik alshaqtyqtar júıelenip, qoljazbalardaǵy jáne baspa nusqalaryndaǵy erekshelikter salystyrmaly túrde túsindirilgen. Shyǵarmalardyń derekkózderi, avtorlyq naqtylyq máseleleri jańasha qarastyrylyp, ár shyǵarmaǵa beriletin ǵylymı túsinikter keńeıtilip, analıtıkalyq turǵydan qaıta negizdeldi» deıdi ınstıtýt dırektory, akademık Kenjehan Matyjanov.
Jıyn barysynda Abaı Qunanbaıuly shyǵarmalarynyń sıfrly korpýsyn fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aıazbı Beısenqulov tanystyrdy. Korpýsta uly aqynnyń óleńderi, poemalary, qara sózderi, mýzykalyq murasy, qoljazbalary men hattary, 1909 jyly jaryq kórgen tuńǵysh jınaǵynyń faksımılıesi, fotosýretter men qosymsha derekter berilgen.
Akademııalyq jınaqtyń I tomyna aqynnyń óleńderi men aýdarmalary, II tomyna poemalary, qara sózderi men hattary, mýzykalyq murasy toptastyrylsa, III tomyna aqyn shyǵarmalarynyń 1909 jyly Peterbýrg qalasynda jaryq kórgen tuńǵysh jınaǵynyń lıtografııalyq kóshirmesi men qazirgi qazaq jazýynda túsirilgen nusqasy, elimizdiń qoljazba qorlaryna jınaqtalǵan qoljazbalarynyń ǵylymı sıpattamasy berilip otyr.
Redaksııa alqasynyń málimetine súıensek, Abaı shyǵarmalarynyń 1909, 1916, 1922 (qazan,Tashkent), 1933,1939-1940, 1945, 1954, 1957, 1961, 1977, 1995 jyldardaǵy basylymdaryn salystyra zerdelegende aqyn shyǵarmalarynyń jınalýy men jarııalanýynyń kúrdeli de qıyn joldan ótkenin kóremiz. Solardyń ishindegi akademııalyq sıpatqa ıe basylymdardy negizinen M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń ǵalymdary kezinde Muhtar Áýezovtyń basshylyǵymen daıyndady. Degenmen, ár basylym saıyn tolyǵyp, tekstologııalyq túzetýler engizilip kele jatqan Abaı murasynda áli de túp-tııanaǵyn tappaǵan saýaldar, zamannyń yrqymen qaltarysta qalǵan nemese ózgeriske túsken aqyn sózderi, kóshirmelerdi túrlishe oqýdan ketken jańsaqtyqtar, jazbaǵa túsirý, basyp shyǵarý kezinde ketken tehnıkalyq qateler joq emes... Al qanshama rýhanı qyspaqtan ótse de, el ishinde bertinge deıin qoljazba kóshirmelerdiń tabylyp jatqandyǵy, aqyn óleńderin bastan-aıaq jatqa biletin adamdardyń da jıi kezdesetindigi Abaı murasyna degen halyq yqylasynyń óte joǵary bolǵandyǵynyń belgisi. Sonyń nátıjesinde, qurdymǵa kete jazdaǵan asyl muranyń uzyn-yrǵasy jınaqtalyp, el ıgiligine aınaldy.
Alqaly jıyn barysynda sondaı-aq «Abaı jáne qazaq teatry» kitabynyń tusaýkeseri ótti.
Konferensııada M. Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Abaıtaný bóliminiń bas ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qanıpash Mádibaeva «Abaı shyǵarmalarynyń tolyq basylymy: tájirıbesi men ózektiligi» taqyrybynda baıandama jasasa, ınstıtýttyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tursynjan Shapaı «Abaı shyǵarmalaryndaǵy mátintanýlyq zertteýlerge» toqtaldy. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy janyndaǵy Islam ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tóráli Qydyr «Abaı shyǵarmalary kóshirilgen qoljazbalardyń ereksheligi» týraly aıtty. Al «Abaıdyń mýzykalyq murasynyń sońǵy basylymdardaǵy redaksııa máseleleri» taqyrybynda baıandamasynda Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory, mýzyka zertteýshisi Erkin Shúkiman jasap, jınaqty ázirleý barysynda týyndaǵan birqatar mańyzdy máselelerdi ortaǵa saldy.
Jıynnyń plenarlyq sessııasynda sóz sóılegen «Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Jandos Áýbákir Abaıdyń shyǵarmashalyq murasyn zertteý, taný, nasıhattaý salasyndaǵy zor jetistikterge toqtaldy. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ oqytýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Anar Salqynbaı «Abaıdyń «Aqyl sózindegi ámbebap qalyp pen ólshem» taqyrybyna baıandama jasady.
Sharaǵa respýblıkanyń óńirlerinen ǵalymdar, joǵary oqý oryndary oqytýshylary, jas zertteýshiler, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń qyzmetkerleri qatysty.
ALMATY
