Azyq-túlik qaýipsizdigi – jiti baqylaýda

Elimiz ekinshi jyl qatarynan rekordtyq dándi daqyl ónimin jınap otyr. 2025 jyly jalpy alym 27,1 mln tonnadan asty. Maıly daqyl ónimi alǵash ret 4,8 mln tonnaǵa jetti. Kartoptyń jalpy ónimi 2,9 mln tonna. Bul ótken jylǵy deńgeıden 300 myń tonna artyq. Aýyl sharýa­shylyǵy vıse-mınıstri Azat Sultanov atap ótkendeı, dándi, burshaqty, maıly jáne kókónis óndirý kólemi ishki naryqtyń qajettiligin tolyqtaı jaýyp, eksporttyq áleýetti qalyptastyrady.

Bıyl negizgi azyq-túlik baǵa­synyń dınamıkasyna álemdik baǵa konıýnktýrasy men logıs­tıkalyq shyǵyn sekildi syrtqy faktor aıtarlyqtaı áser etti. Eń joǵary baǵa qysymy et jáne sút ónimine, sondaı-aq maıǵa áser etýi jalpy álemdik tendensııaǵa sáıkes keledi. FAO málimetine qaraǵanda, qarashadaǵy et baǵasy ındeksi 124,6 tarmaq, maı men maı 165%, sút ónimi 137,5%. Bıyl sıyr eti baǵasynyń ósýi aıqyn kórindi. Bul ishki naryqtaǵy baǵany uzaq jyldar boıy ustap turý kezindegi syrtqy naryqtaǵy joǵary suranysqa baılanysty.

Jyl ortasynan bastap mem­lekettik retteýge jatatyn áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasy turaqtandyryl­dy. Keıingi alty apta qatary­nan ÁMAT baǵasynyń ortasha ındeksi nóldik deńgeıde saqtalyp otyr. Baǵa memlekettik retteý sharalary kesheni men naryqty tikeleı qanyqtyrý esebinen tejeldi. Onyń qatarynda negizgi pozısııalarǵa (tuz, jumyrtqa, kartop, kúnbaǵys maıy) baǵa belgilenip, tiri maldy áketýge tyıym salyndy. IQM eti eksportyn kvotalaý boıynsha otandyq óndirýshilermen memorandýmdar jasaldy.

Otandyq taýar óndirýshiler ónimin qoldaý úshin Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi azyq-túlik jáne azyq-túlikke jatpaıtyn otandyq óndiris taýaryna sóre keńistiginiń keminde 30%-yn berýge mindetti ishki saý­da sýbektileriniń sheńberin keńeıtti. Osy jyldan bastap talap tek saýda jelilerine ǵana emes, sonymen qatar barlyq ishki saýdadaǵy shamamen 760 myń sharýashylyq júrgizýshi sýbek­tilerge de qoldanylady.

Mal sharýashylyǵyn damytý úshin 2026 jyly salany damytýdyń Keshendi josparyn júzege asyrý bastalady. Qujat mal sharýashylyǵynyń barlyq baǵyty boıynsha aınalym qarajatyna jeńildikpen nesıe berýdi, asyl tuqymdy mal basyn satyp alýdy qarjylandyrýdy, shalǵaıdaǵy jaıylymdardyń ınfraqurylymyn damytýdy jáne salany kadrmen qamtamasyz etý sharalaryn kózdeıdi.

Otyrysta ımportqa táýeldi­ligi basym azyq-túlik óndirisiniń turaqty ósýi atap ótildi. Keıingi 11 aıda irimshik pen súzbe óndirisi – 48,5 myń tonnaǵa (+8,7%), qant – 142,2 myń tonnaǵa (+18%), qus eti – 337,1 myń tonnaǵa (+3,3%), shujyq ónimi – 71,7 myń tonnaǵa (+6,9%), balyq ónimi 65,2 myń tonnaǵa jetti (+9,5%).

Importqa táýeldilikten to­lyq arylý úshin ınvestısııalyq joba­lar júzege asyrylyp otyr. Qus sharýashylyǵynda jalpy qýattylyǵy jylyna 241 myń tonna et bolatyn 167,9 mlrd teńge somaǵa 2028 jylǵa deıin aıaqtalatyn 8 iri jobany júzege asyrý josparlanǵan. Qant salasynda 2026 jyly Jambyl oblysynda qýattylyǵy táýligine 8 myń tonna shıkizat bolatyn Zhongkai Guoyuan (Anhui) qant zaýytynyń qurylysy bastalady. Almaty oblysynda «Qazaq Arab Sugar» ınvestorymen birinshi kezeńde osyndaı qýatty zaýyt salý týraly kelisimge qol qoıyldy.

Irimshikpen, súzbemen jáne shujyq ónimimen qamtamasyz etýdi ulǵaıtý úshin 2026 jyly 35,1 mlrd teńge somasyna sútti qaıta óńdeý boıynsha 10 jobany jáne 32,8 mlrd teńge somasy­na etti qaıta óńdeý boıynsha 14 jobany júzege asyrý jospar­lanyp otyr. Shıkizat bazasyn Sol­tústik Qazaqstan oblysy­nyń tájirıbesin tırajdaý sheńberinde qurylatyn jańa taýarly sút fermalary (TSF) qamtamasyz etedi. Jalpy qýattylyǵy jylyna 540 myń tonna sút óndiretin 95 TSF qarjy­landyrylyp, onyń ishinde 53 ferma paıdalanýǵa berildi.

Elimizdiń agroónerkásiptik kesheni óniminiń eksporty ósip keledi. О́simdik sharýashyly­ǵyn­da eksport kólemi qundyq mánde 2,3 mlrd dollar, 41,2%-ǵa art­ty. О́sý bıdaı, kúnbaǵys maıy, mal azyǵy, arpa jáne zyǵyr tuqymy sekildi dástúrli eksporttyq pozısııalar esebinen qamtamasyz etildi. Mal sharýashylyǵynda eksport 25,7%-ǵa ósip, 222,6 mln dollarǵa jetti.

Syrtqy naryqta otandyq AО́K ónimine suranys turaqty saqta­lýda. Eksporttyq jetkizi­limniń 80%-dan astamy top-10 ımporttaýshy eldiń esebinen qalyptastyrylady. Bul rette Ortalyq Azııa, Qytaı jáne Reseı eli, sondaı-aq Taıaý Shyǵys pen Eýropa memleketi negizgi naryq bolyp qala beredi.

«Bizdiń mindetimiz – dástúrli naryqtaǵy pozısııany nyǵaıtyp qana qoımaı, jańa perspektıvany belgileý esebinen eksport aýmaǵyn dáıekti túrde keńeıtý», dedi Saýda jáne ıntegrasııa birinshi vıse-mınıstri Aıjan Bıjanova.

Ol úshin syrtqy saýda-logıstı­kalyq ınfraqurylym qury­lyp, eksportty qoldaý quraly keńeıtilýde. Qazaqstan­dyq ónim­di ilgeriletý úshin BAÁ, Mońǵo­lııa men Indonezııany qosqan­da, birqatar elmen EAEO-nyń erkin saýda týraly kelisimi esebi­nen qosymsha jaǵdaı jasalǵan.

Eksportty qarjylyq jáne ınstı­týsıonaldyq qoldaý Eks­porttyq-kredıttik agenttik jáne «QazTrade» AQ arqyly júzege asyrylady. Jyl basynan beri AО́K ónimin eksporttaýshylarǵa shamamen 119 mlrd teńge qoldaý kórsetildi. Eksporttyq akselerasııa baǵdarlamalary men saýda-ekonomıkalyq mıssııalar júzege asyrylyp, olardyń qory­tyndysy boıynsha eksporttyq kelisimsharttar jasalady.

Otyrysta ishki naryqty munaı ónimimen qamtamasyz etý máse­lesi de qaraldy. Munaı óń­deý salasyn damytýdyń 2025–2040 jyl­darǵa arnalǵan tujyrym­da­ma­sy ázirlengen. Ol munaı óń­deý kólemin 2025–2032 jyldary jy­lyna 18 mln tonnadan 30 mln ton­naǵa, 2040 jylǵa qaraı 40 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýdy kózdeıdi.