Halyqaralyq sarapshy Janat Momynqulovtyń aıtýynsha, bul jyl elimiz úshin syrtqy saıasatta jańa syn-qaterler men múmkindikter toǵysatyn kezeń bolmaq. Ol geosaıası turaqsyzdyq kúsheıgen, iri derjavalar arasyndaǵy báseke ýshyǵyp turǵan qazirgi jaǵdaıda elimizdiń kópvektorly, pragmatıkalyq baǵyty burynǵydan da ózekti bola túsetinin aıtady. Iаǵnı halyqaralyq qatynastarda teńgerimdi saqtaı otyryp, ulttyq múddeni qorǵaýǵa ári aımaqtyq turaqtylyqty nyǵaıtýǵa basymdyq berilmek.
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń syrtqy saıasattaǵy ózgermeıtin ustanymy – kópvektorly tepe-teńdik pen ózara tıimdi áriptestik. 2026 jyly da elimiz Reseı, Qytaı, AQSh, Eýropa odaǵy jáne túrki-ıslam álemi elderimen qatynasty bir baǵytqa táýeldi bolmaı, teń túrde damytýǵa umtylady. Bul – eldiń egemendigin nyǵaıtýdyń ári halyqaralyq arenadaǵy manevr jasaý qabiletin saqtaýdyń basty sharty», deıdi ol.
Sonymen qatar sarapshy Ortalyq Azııanyń ekonomıkalyq damýy keminde 5%-ǵa ósip, álemdegi eń jyldam kórsetkishke jetýi múmkin ekenin, demek aımaqtyń C5+ formaty aıasyndaǵy ortaq múddeleriniń mańyzy artatynyn aıtady.
«Keıingi kezde Ortalyq Azııa elderiniń ózara senimi men yqpaldastyǵy jańa deńgeıge kóterildi. Qazaqstan men О́zbekstannyń strategııalyq seriktestigi men básekeli yqpaldastyǵy osy úrdistiń ózegi bolmaq. Aımaq elderiniń ortaq ustanym qalyptastyrýy syrtqy kúshterdiń yqpalyn teńgerýdiń de mańyzdy tetigi bolmaq. Osy turǵyda Ortalyq Azııanyń halyqaralyq máselelerde bir daýyspen sóıleý qabileti men birliginiń mańyzy arta túsedi», deıdi ol.
J.Momynqulov elimizdiń tranzıttik ótkel men logıstıkalyq ortalyq bolýy úshin Trans-Kaspıı halyqaralyq kólik dáliziniń strategııalyq máni artatynyn, bıyl bul baǵyt «Orta dáliz» aıasynda odan ári damyp, Ázerbaıjan arqyly Eýropa men Azııany baılanystyratyn balama marshrýttyń praktıkalyq áleýeti nyǵaıa túsýi múmkin ekenin jetkizdi. Bul elimizdiń tek shıkizat jetkizýshi emes, tolyqqandy tranzıttik habqa aınalýyna jol ashpaq. Onyń aıtýynsha, kólik-logıstıka salasyndaǵy bul betburys eldiń geoekonomıkalyq salmaǵyn arttyryp, syrtqy saıasattaǵy derbestigin kúsheıtý múmkindigin usynady. Sondaı-aq Prezıdent Q.Toqaev jyl basynda Pákistanǵa sapar jasaýy múmkin ekenin aıtqan sarapshylar sózine súıene otyryp, Aýǵanstan boıynsha dıplomatııamyz jańa deńgeıge shyǵatynyn, osyǵan oraı shyǵystanýshy retinde dıplomattardy bıyl Ońtústik Azııa aımaǵyna kóbirek kóńil aýdarýǵa shaqyrdy.
«Astana kelesi jyly da Qytaı, Reseı jáne Batys arasyndaǵy názik balansty saqtaýǵa kúsh salady. Qytaı elimizdiń iri ekonomıkalyq seriktesi retinde ınfraqurylym, ónerkásip jáne logıstıka salalarynda mańyzdy ról atqara beredi. Sonymen qatar elimiz Qytaımen yntymaqtastyqta ulttyq múdde men ekologııalyq, áleýmettik faktorlarǵa erekshe mán berýge tyrysady. Reseımen qarym-qatynas odaqtastyq jáne ekonomıkalyq áriptestik deńgeıinde saqtalady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy baılanystar jalǵasqanymen, elimiz óz derbes ekonomıkalyq saıasatyn qorǵaýǵa, táýekelderdi azaıtýǵa basymdyq beredi. Al Batyspen, ásirese AQSh, Eýropa odaǵymen baılanys ınvestısııa, tehnologııa, jasyl energetıka men sıfrlandyrý baǵyttaryndaǵy kelisimder aıasynda damýy jalǵasýy múmkin. Q.Toqaevtyń G20 sammıtine shaqyrylýy elimizdiń AQSh ekonomıkasy úshin resýrstyq ári dıplomatııalyq mańyzyn, al Ortalyq Azııanyń álemdik saıasattaǵy ornyn arttyra túskenin kórsetedi», dedi halyqaralyq sarapshy.
Sonymen qatar ol Túrki memleketteri uıymy aıasyndaǵy yqpaldastyq bıyl da syrtqy saıasattaǵy negizgi baǵyttardyń biri bolatynyn, ekonomıkalyq, mádenı jáne kólik jobalary arqyly túrki keńistigindegi baılanystar nyǵaıa túsýi yqtımal ekenin jetkizip, Túrkııada ótetin Túrki memleketteri uıymy sammıtinde bul baǵyt pragmatıkalyq mazmunǵa ıe bola bastaıdy degen boljamyn aıtty.
«Buǵan qosa elimizdiń halyqaralyq belsendiligi artqan saıyn syrttan báseke men aqparattyq qysym da kúsheıýi múmkin. Ártúrli geosaıası ortalyqtar eldiń ishki jáne syrtqy saıasatyn óz múddesine saı túsindirýge tyrysady. Mundaı jaǵdaıda memleket úshin basty mindet – aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne qoǵam ishindegi turaqtylyqty saqtaý, áleýmettik jaǵdaıdy baqylaý. Bıyl elimiz syrtqy saıasatta kúrdeli, múmkindigi mol kezeńge qadam basady dep senemin. Eldiń basty maqsaty – ózgelerdiń geosaıası daý-damaıyna aralaspaı, beıbitshiliktiń jarshysy, kelisim men dıalogtiń sýbektisi bolý. Kópvektorly saıasat, Ortalyq Azııa birligi, Ázerbaıjan men Túrikmenstan arqyly Orta dáliz ben Ońtústik tranzıt dálizderdi damytý jáne kórshilermen pragmatıkalyq seriktestik pen senimdi arttyrý bizdiń egemendigimizdi nyǵaıtyp, halyqaralyq bedelimizdiń artýyna yqpal etpek. Byltyrǵy dıplomatııalyq belsendiliktiń jemisin el kóretin jyl bolatyn shyǵar dep úmit etemiz», dedi sarapshy.
Al saıasattanýshy Aman Mámbetáli bıyl elimizdiń ishki saıasatynda oryn alýy múmkin ózgeristerge kóbirek toqtaldy. Onyń aıtýynsha, el ishinde bolatyn jalpy eleýli ózgeristerdi eki blokqa bólip qarastyrýǵa bolady. Onyń biri – saıası, ekinshisi – ekonomıka salasyndaǵy ózgerister. Sonyń ishinde saıasattanýshy óz salasyna qatysty máseleler jaıynda keńinen málimet berdi.
«Bul jyl Prezıdentimiz Joldaýda aıtqan parlamenttik reforma boıynsha referendým ótkizýge daıyndyq jumystarymen erekshelenedi dep oılaımyn. Rasynda, atalǵan reforma – elimizdiń saıası modeliniń, júıeli transformasııasynyń jalǵasy. Aldaǵy ýaqytta ol Parlamenttiń kúsheıýine alyp keletini aıtpasa da túsinikti. Al mundaı ózgeris, ıaǵnı Parlament qurylymynyń ózgerýi jalpyulttyq referendým arqyly sheshimin tabýǵa tıis. Bul – bizdiń saıası mádenıetimizdiń óskendiginiń kórinisi. Sondyqtan taǵdyrsheshti istiń bári bir adamnyń emes, qoǵamdaǵy barlyq adamnyń qatysýymen, daýys berýimen júzege asýy – ýaqyt talaby», deıdi ol.
Saıasattanýshy 2019 jyldan bastalǵan el ishindegi saıası reformalar, onyń qatarynda Parlament pen demokratııalyq ınstıtýttardyń rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan jumys qoǵamnyń ýaqyt talabyna saı jańǵyrýyna septigin tıgizetinin aıtady. Onyń pikirinshe, bir palataly Parlamenttiń qurylýy ádil sheshim, óıtkeni bul – ýnıtarly memleketterdiń bárine tán nárse.
«Meniń oıymsha, osy reforma aıasynda Senat taratylyp, Májilis depýtattarynyń sany artýy, onyń quramyna qoǵamdaǵy túrli salanyń belsendileri enýi múmkin. Sáıkesinshe parlamenttik reforma Májilistiń rólin kúsheıtip, onyń zań shyǵarýshylyq belsendiligin de joǵarylatady degen senimimiz mol», deıdi ol.
Sonymen qatar A.Mámbetáli bıyl memlekettik organdar men kvazımemlekettik sýbektilerdiń elektrondy úkimet platformasynan tys aqparattandyrý nysandaryn qurýǵa moratorıı engiziletinin jetkizdi. Bul jaqsy jańalyq ekenin, óıtkeni ol jumystyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etetinin aıtty. Sondaı-aq elektoraldy júıeniń damýy da jalǵasyn tabady. Referendýmnyń ózi árbir azamattyń daýys berý múmkindigin qarastyratyn tetik ekenin alǵa tartty.
«Taǵy bir mańyzdy jańalyq – 18 qańtarda «Jasandy ıntellekt týraly» zań kúshine enedi. Bul qujat osy qyzmetti paıdalanatyn barlyq ınstıtýttar men úderisterge zańdy alań qalyptastyrady. Sol arqyly elimizdiń zańdy vektoryn, saladaǵy damý baǵytyn bekitedi. Buǵan qosa osy jyly ekinshi deńgeıli bankterge baqylaý kúsheıe túsedi dep oılaımyn. О́ıtkeni Prezıdent bul týraly da aıtqany belgili. Sondaı-aq Memleket basshysynyń ózi talaı ret synǵa alǵan Salyq kodeksi de retke keltirilip, saladaǵy memlekettiń rólin bekitedi, salyq vedomstvosynyń jumysyn júıeleıdi dep esepteımiz. Bilim men medısına salasyndaǵy mekemeler úshin salyq jeńildikteri saqtalady. Eń bastysy, buǵan deıin salyqtan jaltaryp kelgen kóptegen qarjylyq jáne ózge de kompanııalardy kóleńkeden shyǵarýǵa óz septigin tıgizedi dep úmittenemiz. Biz – quqyqtyq memleketpiz. Sondyqtan barlyq vedomstvo, sonyń ishinde qarjylyq uıymdardyń jumysyn aıqyn kórsetetin ortaq kodeks bolǵany jón», dep sózin túıindedi.
