Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jańa júıeniń basty maqsaty – iri bankterge ǵana emes, naryqqa endi qadam basqan qatysýshylarǵa da múmkindik berý. Memleket bank sektorynda teńgerimdi orta qalyptastyrǵysy keledi. Iаǵnı ár bank múmkindigi men táýekel deńgeıine sáıkes jumys isteýge tıis. Bul qaǵıda halyqaralyq tájirıbede burynnan qoldanylyp keledi. Reseıde, Lıtvada, Sıngapýrda, AQSh-ta shaǵyn bankterge arnaıy bazalyq lısenzııa bar. Al Eýropalyq Odaqta, Ulybrıtanııada, Shveısarııada, Japonııada biryńǵaı lısenzııa bolǵanymen talaptar tepe-teń saqtalady.
Lısenzııanyń 2 túri bankterge ruqsat etiletin operasııalardyń aýqymymen ári baqylaý talaptarynyń qatańdyǵymen erekshelenedi. Bazalyq lısenzııasy bar bankterge naqty shekteýler qarastyrylǵan. Mundaı bankter aktıvteriniń eń joǵary mólsheri 500 mlrd teńgeden aspaýy kerek. Al menshikti kapıtaldyń eń az mólsheri 10 mlrd teńge deńgeıinde belgilenýi josparlanyp otyr. Bul kórsetkishter zańǵa táýeldi aktiler arqyly naqtylanady. Sonymen qatar bazalyq lısenzııasy bar bankterge táýekeldi azaıtý maqsatynda qosymsha shekteýler qoıylady. Atap aıtqanda, beırezıdentterge jáne úlestes tulǵalarǵa nesıe berýge tyıym salynady. Bul talap shaǵyn bankterdiń qarjylyq turaqtylyǵyn saqtaý úshin engizilip otyr.
Bazalyq lısenzııa aıasynda qadaǵalaý tártibi de jeńildetiledi. Kishigirim bankterge prýdensııalyq normatıvter tómendetiledi. Olardy tekserý jıiligi azaıady. Jyl saıynǵy esep tapsyrý sany qysqarady. Inspeksııa júrgizý talaptary da jumsarady. Munyń barlyǵy shaǵyn bankterdiń artyq ákimshilik salmaqtan bosap, negizgi qyzmetine kóńil bólýine múmkindik beredi. Al ámbebap lısenzııasy bar bankter keń kólemde operasııa júrgize alady. Olar iri aktıvtermen jumys isteıdi, bank naryǵyndaǵy negizgi qarjylyq qyzmetterdi atqarady jáne qadaǵalaý talaptary da joǵary deńgeıde saqtalady.
Jańa zań tek lısenzııa máselesimen shektelmeıdi. Jańa zańda bank sektoryn retteýge qatysty birqatar ózgeris qarastyrylǵan. О́zgerister 3 negizgi baǵytqa toptastyrylǵan. Birinshisi – korporatıvtik basqarýdy damytý. Ekinshisi – retteý quraldaryn jetildirý. Úshinshisi – qoldanystaǵy normalardy ońtaılandyrý. Bul baǵyttardyń barlyǵy bank júıesindegi ashyqtyq pen jaýapkershilikti arttyrýǵa arnalǵan.
Zań aıasynda táýelsiz dırektorlar ınstıtýtyn kúsheıtýge erekshe nazar aýdarylǵan. Táýelsiz dırektorlardyń sheshimderi shynymen obektıvti bolýy úshin olardyń táýelsizdigine qosymsha talaptar engiziledi. Sonymen qatar dırektorlar keńesiniń quramynda otyrýdyń eń uzaq merzimi 9 jyl dep belgilenedi. Bul bir adamnyń uzaq jyldar boıy bir bankte yqpalyn saqtap qalmaýy úshin qajet.
Taǵy bir mańyzdy ózgeris – bankpen erekshe qatynasta bolatyn tulǵalar tizimine qatysty. Halyqaralyq qarjylyq eseptilik standarttaryna sáıkes bul tizbe keńeıtiledi. Iаǵnı bankpen tyǵyz baılanysy bar adamdar men uıymdarǵa baqylaý kúsheıedi. Bul sheshim qarjylyq táýekelderdi azaıtýǵa baǵyttalǵan. Aktıvter máselesine de naqty shekteý engiziledi. Eger bank tobynyń balansynda óndirip alynǵan múlik bolsa, ol 3 jyldan artyq saqtalmaýǵa tıis. Mundaǵy maqsat aktıvterdi ekonomıkalyq aınalymǵa tezirek qaıtarý.
Zańda ýájdi paıymdaý tetigin qoldaný da keńeıtiledi. Bul degenimiz – qadaǵalaý kezinde tek formaldy talaptarǵa emes, naqty jaǵdaıǵa qaraı sheshim qabyldaý. Osyǵan baılanysty táýekelder, ishki aýdıt jáne komplaens bólimsheleriniń basshylaryna naqty talaptar belgilenedi. Atalǵan bólimsheler bank ishindegi tártip pen qaýipsizdikke jaýap beredi.
