Sýret ashyq derekkózderden alyndy
Keıingi jyldary elimizde qoǵamdyq qaýipsizdikti kúsheıtý maqsatynda jasandy ıntellektige negizdelgen beınebaqylaýdy kóbeıtýge barynsha nazar aýdarylyp keledi. Bul – memlekettik organdar tarapynan qylmysqa qarsy kúrestiń mańyzdy quramdas bóligi retinde qarastyrylyp otyr. О́ıtkeni mundaı baqylaý júıesi qylmysty anyqtaýǵa ǵana emes, quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alýǵa da yqpal etedi. Qazir respýblıkada 1,5 mln-nan asa beınekamera jumys isteıdi. Onyń 25%-y IIM-niń jedel basqarý ortalyqtaryna qosylǵan. Sonyń kómegimen kez kelgen quqyqbuzýshylyqty naqty rejim ýaqytynda kórip, kezekshi jasaqtardyń áreketin úılestirýge múmkindik artty.
Statıstıkalyq derekterge kóz salsaq, ótken jyly júıeli profılaktıkalyq ári jedel jumystyń nátıjesinde qylmys deńgeıi 9 paıyzǵa, ıaǵnı 8 myńǵa, al ákimshilik quqyqbuzýshylyq 20 paıyzǵa nemese 15 mln-ǵa deıin tómendegen. Ásirese kisi óltirý, densaýlyqqa aýyr zııan keltirý, qaraqshylyq, tonaý, urlyq, buzaqylyq sekildi basqa da aýyr, asa aýyr qylmystardyń aıtarlyqtaı azaıǵany baıqaldy.
«Bizge qarasty kameralar qylmystyń aldyn alýǵa edáýir yqpal etip jatyr. Qoǵamdyq oryndardaǵy qylmys keıingi jyldary 1,6%-ǵa, al kóshelerde kórsetkish 7,8%-ǵa deıin qysqardy. Baqylaý júrgize kele, anyqtaǵanymyz, kamera men polısııa qyzmetkerleri kóp shoǵyrlanǵan aýmaqtarda qylmys az tirkeledi eken», dedi IIM Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Álibek Keńisbaev.
Búginde ár oblysta jedel basqarý ortalyqtary (JBO) bar. Tipti aýdandar da kishi ortalyq sanyn arttyrýǵa kóńil bóline bastady. Máselen, Pavlodarda JBO beınebaqylaý kameralarynyń kómegimen 24 myńnan astam quqyq buzýshylyqtyń joly kesilip, qoǵamdyq tártip saqtalýyna aıtarlyqtaı úles qosyldy.
«JBO-nyń negizgi mindeti – qylmystar men oqıǵalar týraly habarlamalar men ótinishterdi qabyldaý, polısııanyń jedel áreket etýin qamtamasyz etý jáne olardyń oqıǵa ornyna ýaqtyly jetýin baqylaý. Krımınogendik jaǵdaıy kúrdeli, quqyq buzýshylyq jıi tirkeletin jáne adam kóp jınalǵan aımaqtarǵa basymdylyq beriledi. Negizinen, kamera ornatý barysynda, qylmys statıstıkasy, halyq tyǵyzdyǵy, kólik qozǵalysynyń qarqyndylyǵy, áleýmettik mańyzy bar nysandardyń bolýy, qoǵamdyq tártipke qaýip tónetin faktorlar eskeriledi. О́tken jyldyń qorytyndysynda jedel basqarý ortalyǵynda ornatylǵan beınebaqylaý kameralarynyń kómegimen 196 qylmys ashyldy. Sonymen qatar 24 729 quqyq buzýshylyqtyń joly kesildi, onyń ishinde 2 094 – usaq buzaqylyq, 2 871 – qoǵamdyq oryndarda alkogoldik ishimdik ishý, 16 758 – jol qozǵalysy erejelerin buzý deregi», dedi Pavlodar oblysy PD JBO bastyǵynyń mindetin atqarýshy Gomar Shabıdenov.
Jalpy, «Jedel basqarý ortalyqtaryna shyǵara otyryp eldi mekenderdi jappaı beınebaqylaý júıelerimen qamtý» jobasy aıasynda 100 turǵynǵa shaqqanda 15 beınekamera ornatý kózdelip otyr. Bul kórsetkishke sáıkes elimizde shamamen 3 mıllıon kamera qajet bolady. Demek, endi taǵy da 1,5 mıllıony kerek.
Sonymen qatar jasandy ıntellekt kiristirilgen, bet-álpetti taný, kúdiktiniń minez-qulyqyn anyqtaý men taǵy basqa fýnksııalardy oryndaı alatyn 19 myń kamera synaqtan ótkizilip jatyr. Osy júıeniń kómegimen byltyr 569 kúdikti anyqtalyp, ustalǵan. Oǵan qosa halyq kóp jınalatyn oryndarda daýys zoraıtqysh, mıkrofon jáne polısııaǵa tikeleı baılanys ornatýǵa arnalǵan «SOS» túımeleri de ornatylyp jatyr. Degenmen beınebaqylaýdyń áseri árqashan anyq ári oń bola bermeıtinin aıtpasqa bolmas.
«Qazir Astana qalasynyń polısııa departamenti Jedel basqarý ortalyǵynyń 47 myńǵa jýyq beınebaqylaý kamerasy bar. Kóp jaǵdaıda azamattar kamerany baıqap, zań buzýdan bas tartady. Iаǵnı beınebaqylaýdyń bar ekenin eskerip, zańǵa qaıshy áreketterden tartynady, demek bir jaǵynan qoǵamda zańsyz áreketterge «tejeýshi faktor» rólin atqaryp tur. Alaıda ol sheshim qabyldaýda adamdy tolyq almastyrmaıdy, tek polısııa qyzmetkerleriniń jumysyn tolyqtyrady. Jedel basqarý ortalyǵy ádette monıtorıng, baılanys jáne taldaý úshin zamanaýı tehnologııalar keshenin qoldanady, tehnologııa qatelesken kezder baıqalsa, málimetter mindetti túrde qyzmetker tarapynan qaıta tekserilip júr. Taǵy bir aıta keterligi, keıbir kóshedegi qylmystar sany azaıǵanymen, ınternet jáne alaıaqtyq sıpattaǵy qylmystardyń artýy baıqalady», deıdi Astana qalasy PD JBO bastyǵynyń mindetin atqarýshy Erjan Anýarbekuly.
Kóshedegi beınebaqylaý júıeleriniń qylmys deńgeıine yqpaly halyqaralyq deńgeıde keńinen zerttelgen. Mysaly, Ulybrıtanııa – beınebaqylaý júıeleri eń erte jáne eń keń taralǵan elderdiń biri. El aýmaǵynda, ásirese London qalasynda, qoǵamdyq oryndarda kameralardyń tyǵyz ornalasýy qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. Zertteýlerdiń basym bóligi kameralardyń usaq qylmystarǵa, atap aıtqanda avtokólik urlyǵy men qoǵamdyq oryndardaǵy múlikke qol suǵý áreketterine belgili bir deńgeıde tejeýshi áseri bar ekenin kórsetedi. Alaıda zorlyq-zombylyq, densaýlyqqa qasaqana zııan keltirý nemese qarýly qylmystarǵa qatysty aıtarlyqtaı tómendeý áli de baıqalmaǵan.
Brıtanııalyq tájirıbe beınebaqylaýdyń qylmystyń aldyn alýdan góri, qylmysty ashý men dáleldeý quraly retinde tıimdi ekenin aıqyn kórsetedi. Al AQSh-ta beınebaqylaý ortalyqtandyrylǵan ulttyq júıe emes, jergilikti bılik pen jeke sektordyń bastamalary arqyly damyǵan. Sol sebepti kameralardyń áseri ár qalada ártúrli. Tıimdilik kóbine naqty ortaǵa baılanysty baıqalady: avtoturaqtarda, metro stansalarynda, áýejaılar men saýda aımaqtarynda beınebaqylaý urlyq pen tártip buzýshylyqtardy azaıtýǵa yqpal etken. Al áleýmettik máseleleri kúrdeli, qylmys deńgeıi joǵary aýdandarda kameralardyń áseri shekteýli. Amerıkalyq krımınologııalyq zertteýler beınebaqylaýdyń qylmystyń negizgi sebepterine áser etpeıtinin, tek qaýip faktorlaryn baqylaý quraly ekenin kórsetedi.
Qytaı beınebaqylaý tehnologııalaryn eń keń aýqymda jáne eń qatań formatta engizgen elderdiń qataryna jatady. Munda bizdiń eldegideı kameralar jasandy ıntellekt júıelerimen biriktirilgen. Bul júıeler qoǵamdyq tártipti saqtaýda jáne qylmysty jedel anyqtaýda joǵary tıimdilik kórsetken. Alaıda Qytaı tájirıbesi jeke ómirge qol suǵý, azamattyq erkindikterdiń shektelýi men memlekettik baqylaýdyń kúsheıýi turǵysynan halyqaralyq deńgeıde synǵa ushyrap otyr.
Germanııa, Fransııa, Nıderland sııaqty Eýroodaq elderinde beınebaqylaý júıeleri qatań quqyqtyq normalarmen retteledi. Munda kamera ornatý qajettiligi dáleldenýge tıis, derekterdi saqtaý merzimi shekteýli, al azamattardyń jeke ómirin qorǵaý basty qaǵıda retinde qarastyrylady. Bul elderde beınebaqylaý kóbine terrorızm qaýpi bar aýmaqtarda, iri qoǵamdyq is-sharalar kezinde jáne kólik ınfraqurylymynda qoldanylady.
Sheteldik tájirıbelerdi eskere kele, mynadaı tujyrym jasaýǵa bolady: beınebaqylaý júıesiniń tıimdiligi onyń qoldaný ádisi, quqyqtyq rettelýi, áleýmettik orta jáne tehnologııalyq múmkindikterge tikeleı táýeldi. Sondyqtan bizdiń elde de beınebaqylaý tek qylmysty anyqtaý men aldyn alý quraly retinde ǵana emes, jeke ómirdi qorǵaý jáne quqyqtyq normalardy saqtaý qaǵıdalaryn eskere otyryp, keshendi júıe retinde qoldanylǵany mańyzdy.
