Talqylaýǵa jetekshi ǵalymdar, akademııalyq qaýymdastyq ókilderi, memlekettik basqarý salasynyń sarapshylary, sondaı-aq ýnıversıtet oqytýshylary men doktoranttar qatysty.
Is-shara barysynda Senat depýtaty Álisher Satvaldıev, «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Dıhan Qamzabekuly, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ Konstıtýsııalyq jáne azamattyq quqyq kafedrasynyń professory Ermek Ábdirásilov, Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Mádına Nurǵalıeva, sondaı-aq «Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» AQ basqarma tóraǵasy, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Juldyzaı Ysqaqova baıandama jasady. Jıynǵa L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ rektory Erlan Sydyqov moderatorlyq etti.
«Konstıtýsııa jobasy ǵylymı-ıntellektýaldyq ortada talqylanýy – mańyzdy jumys. Sondyqtan da osy jıynǵa bilikti sarapshylardy shaqyryp otyrmyz. Ata zańnyń ádilettik ustanymy, bilim, ǵylym, ınnovasııa, mádenıet qundylyqtaryn arqaý etýi – ǵalymdar úshin zor yntalandyrý», dedi E.B.Sydyqov.
Talqylaý barysynda sarapshylar jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy ózgeristerdiń túpki maqsaty – eldegi zań ústemdigin kúsheıtý, memlekettik basqarýdy ashyq ári jaýapty etý ekenin aıtty.
Senator Á.Satvaldıev bul qujat memlekettik ınstıtýttyq qurylymǵa da, qoǵamdyq qatynastardyń quqyqtyq negizderine de áser etip, elimizdiń konstıtýsııalyq damýynyń jańa kezeńin aıqyndaıtynyn jetkizdi.
«El kóleminde qyzý talqylanyp jatqan bul qujatty Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan saıası reformalardyń logıkalyq jalǵasy ári zańdy qorytyndysy retinde qarastyrǵan jón. 2022 jylǵy referendýmnan keıin bastalǵan konstıtýsııalyq jańǵyrtý úderisi osy jyly jańa Konstıtýsııa qabyldaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy usynystarmen jalǵasyp otyr», dedi ol.
«Qazaq gazetteriniń» basshysy Dıhan Qamzabekuly Konstıtýsııanyń jobasyn eldik talqylaý kezinde úsh-tórt faktordy umytpaýymyz kerektigin atap ótti.
«Birinshiden, qalaı desek te Ata zań týraly halyq suranysy, jurtshylyq talǵam-tarazysy qoǵamdy beıjaı qaldyrmady. Ekinshiden, Konstıtýsııanyń salmaǵy – onyń mazmunynda. Sondyqtan ony oqymaı, tanyspaı qur dúrmekpen pikir aıtýǵa bolmaıdy. Ony biz áleýmettik jeliden baıqap otyrmyz. Úshinshiden, qaı qoǵamda da «qajettilik» degen túsinik bar. Sol turǵydan kelgende jaýapty oryndarǵa myńdaǵan usynys túskeni – fakt. Bul týraly komıssııada jaýapty azamattar aıtty. Tórtinshiden, ádiletti, zań men tártipti basshylyqqa alǵan memleketimiz saıası reformany júrgize otyryp, burynǵy Konstıtýsııaǵa arqa súıeýi múmkin be? Árıne, múmkin emes. Eger Ata zańda 84 paıyz ózgeris bolsa, muny el damýynyń qajettiligi dep qabyldaýymyz kerek. Álbette, jańashyldyq ózgeris sanymen eseptelmeıdi. Onyń tujyrymdamalyq mazmunymen esepteledi. Biz Konstıtýsııalyq komıssııa quramynda bolǵandyqtan, ózgerister men tolyqtyrýlarǵa bilikti zańgerler, tájirıbeli qaıratkerler, aıtary bar túrli salanyń jaýapty mamandary qatysqanyn óz kózimizben kórdik», dedi D.Qamzabekuly.
Sondaı-aq ol joba kóp talqylanyp, ár bap saraptaýdan ótkenin aıtty.
«Konstıtýsııanyń kirispesi meılinshe talqylandy. Muny burynǵy nusqamen salystyryp, baǵamdaýǵa tolyq múmkindik bar. Atap aıtsaq, «memlekettilikti nyǵaıtý» dep jazyldy. Jańa nusqada myńjyldyq tarıh sabaqtastyǵyn saqtaý týraly aıtyldy. Shekara men el aýmaǵynyń tutastyǵy shegelenip kórsetildi. Ádilettiliktiń joly baǵamdaldy. Mádenıet, bilim, ǵylym qundylyǵy naqtylandy. Tabıǵatty aıalaý máselesi, taǵy basqa eldigimizge qajetti qanshama jaqsy oı tujyrymdaldy. Sonymen birge tórtinshi bapta «Memlekettik bıliktiń birden bir bastaýy jáne egemendik ıesi – Qazaqstan halqy» dep jazylýy da kóptegen suraqqa, dúdámal máselelerge ashyq jaýap», dedi Dıhan Qamzabekuly.
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń Konstıtýsııalyq jáne azamattyq quqyq kafedrasynyń professory Ermek Ábdirásilov Konstıtýsııa jobasynyń preambýlasynyń mańyzdy róline toqtaldy.
«Preambýla kólemdi bolmasa da, ony Konstıtýsııanyń fılosofııasy dep ataýǵa bolady. Ol Konstıtýsııanyń negizgi túıinin aıqyndaıdy. Preambýlada el aldynda turǵan kóptegen másele kórsetilgen. Eń aldymen onda adam quqyqtaryn qorǵaý maqsaty belgilengen. Ekinshiden, qazaq halqynyń qazaq jerindegi baıyrǵy memleketterdiń dástúrin saqtaýy qajettigi atalyp ótken. Men muny úlken jetistik dep sanaımyn», dedi professor.
Keleli keńes kezinde Konstıtýsııalyq reforma komıssııasynyń músheleri – Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Mádına Nurǵalıeva men «Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» JShS basqarma tóraıymy Juldyzaı Ysqaqova komıssııanyń jumys úderisi qalaı uıymdastyrylǵanyna toqtaldy.
Talqylaý barysynda otbasylyq jáne nekelik máselelerge erekshe nazar aýdaryldy, bul qatysýshylar arasynda jandana túsken pikirtalas týdyrdy.
Kezdesý qorytyndysynda qoǵamdyq-saıası reformalardyń negizgi baǵyttaryn talqylaýǵa sarapshylar qaýymyn keńinen tartý – ýaqyt talaby ári asa mańyzdy ekeni aıtyldy. Sonymen qatar pikirtalas qorytyndysy boıynsha Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshelerine usynymdar berildi. Is-shara sońynda suraq-jaýap sessııasy ótkizildi.
