Dıplom
Mektep bitirgende, baǵym janyp QazMÝ-ge túsip kettim. Bul kezde Maǵıra apaı «Qazaqstan áıelderi» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary bolyp isteıtin. Dıplomdyq jumysyma Maǵıra apaıdyń jýrnalıstik qyzmetin arqaý etip, sol arqyly qazaq qyzdarynyń qolynan jýrnalıst bolý keletinin dáleldegim keldi. Usynysymdy kafedra jetekshisi quptady. Sonymen Maǵıra apaıdyń shyǵarmashylyǵymen jiti tanystym. О́ner, moral taqyrybyna jazǵandary kórkem dúnıedeı oqylady. Maǵıra apaıdy izdep «Qazaqstan áıelderi» redaksııasyna bardym. Apaı «qosymsha derekter kerek bolar, mynaý meniń kúndeligim, sosyn qaıtaryp beresiń» dep qalyń bloknot ustatty. Sóıtip, «Maǵıra Qojahmetovanyń jýrnalıstik qyzmeti» atty dıplomymdy abyroımen qorǵadym. Komıssııanyń tóraǵasy jazýshy-pýblısıst Kamal Smaıylov «Maǵıra Qojahmetovanyń jýrnalıstik sheberligin ashyp, paıdaly maǵlumattar beripsiń» dep bestik baǵa qoıǵanda, qýanyp kettim.
Jyr bolǵan jýrfak
Kókshetaý oblysy Zerendi aýdany Qoshqarbaı aýylynda 1946 jyly 5 aqpanda týǵan jazýshy mektepti qazaqsha bitirip, Kókshetaý kitaphana tehnıkýmyna túsip, oqýyn orys tilinde jalǵastyrady. Almatyǵa baryp, jýrnalıstıka fakýltetinde oqý úshin úsh jyl jumys isteý kerek eken. Sóıtip, Jýrfaktyń kúndizgi bólimine qujat tapsyra almaıdy. JenPI-diń kitaphana fakýltetine syrttaı oqýǵa túsedi. Birde Ásemgúl esimdi ádemi qyzben tanysady. Ol «meniń ákem Jýrnalıstıka fakýlteti dekanynyń dosy Tutqabaı Tilepbergenov», deıdi. Úshinshi kýrsty syrttaı bitirgennen keıin Ásemgúl kýrstasy jýrnalıstıka fakýltetiniń dekany Taýman Amandosovqa alyp barady. «Ne jazasyń?» degen suraǵyna «Kúndelik jazamyn» dep jaýap beredi. Kúndeliginde mýzyka, óner týraly jazǵany, óleńderi bar. Dekan kúndelikti alyp qalyp, kafedrada isteıtin Esbergen Estaev degen oqytýshyǵa oqýǵa tapsyrma beredi. Ol kisi «oı órisi óte keń» dep bir bet arqyly jazady. Sol resenzııa boıynsha Taýman aǵa ekinshi kýrsqa qabyldaıdy. Ýnıversıtetti bitirgennen keıin joldamamen Kókshetaýǵa radıoǵa jiberedi. Biraq respýblıkalyq «Lenınshil jas» gazetinde jumys istesem dep armandaıdy.
Atyn áıgilegen «Lenınshil jas»
Gazettiń bas redaktory Sherhan Murtazaǵa kiredi. Synaq merzimimen 1969 jyly kúzde jumysqa qabyldanady. Alǵash ret Taldyqorǵan oblysy jaqtaǵy Gvardııa aýdanyna issaparǵa jiberedi. Ortalyǵy Qoǵalyǵa barǵanda Shoqan Ýálıhanovtyń zıratyna soǵady. Bizdiń el perzenti ǵoı degen oımen sol jerden bir ýys topyraq salyp alyp, keıin Kókshetaýǵa ákeledi. Birinshi barǵan issapardan jazǵan maqalasyna bas redaktor Sherhan Murtaza eki ese qalamaqy qoıady. Jalaqymen qosa kóterme qalamaqy alǵany, keıin gazettiń bas redaktory Seıdahmet Berdiqulovtyń páter bergeni de áli jadynda.
Maǵıra Qojahmetova mýzyka dese ishken asyn jerge qoıady. Jas kezinen klassıkalyq mýzykalardy, kúılerdi súıip tyńdady. L.Bethovenniń №32 sonatasy, sımfonııalaryn saǵattap tyńdaıtyn. Olardy qazaq mýzykasymen salystyryp, áýen arasyndaǵy uqsastyqtardy baıqaıtyn edi. Bular qalamgerge shabyt berdi. Máselen, álemge áıgili balerına Maııa Plıseskaıadan suhbat alýǵa telefonmen kelisip, endi opera teatryna barǵanda áıgili bıshi kózine ilmeı óte shyǵady. «Maııa Mıhaılovna, biz kelisip edik ǵoı» degende, «Kóp tırajdy árbir basylym menen suhbat alǵysy keledi. Meniń ýaqytym joq», deıdi. «Maııa Mıhaılovna, Siz balette «Karmenmen» revolıýsııa jasadyńyz» degen kezde ǵana moınyn burady. Ol týraly jan-jaqty bilip barǵan. Opera teatrynan qonaqúıge jetkenshe kóterińki kóńil kúıde sheshilip sóılesip ketedi. Sýretterin beredi.
Maǵıra Qojahmetova el-jurtty kóp aralady. Halyqqa qyzmet etti. Moral taqyrybyna jazylǵan maqalasymen talaı adamdy túrmeden arashalap aldy.
Jazýshynyń ózi «atymdy shyǵarǵan, meni adam qylǵan «Lenınshil jas» gazeti. Ondaǵy bas redaktorym Seıdahmet aǵama «Aǵa meniń eki ǵana aǵam bar, bireýi Sherhan aǵa, bireýi siz» deımin ǵoı. Sonda «Áı, qý qyz, osyny basqa jerde aıǵaılap aıtyp júrshi» deýshi edi» dep maqtanady. Oralhan Bókeev Maǵıra apaıdyń tabıǵatyn túsinip, «Maǵash» dep erkeletip, qadirledi. Qaryndasy Mánshúk qaıtqanda áriptesi Dıdahmet Áshimhanulymen Qatonqaraǵaıǵa bardy. «Lenınshil jasta» 1982 jylǵa deıin istedi. Sol jyly «Qazaqstan áıelderi» jýrnalynyń bas redaktory Marııa Qaraqonaqova jýrnalǵa shaqyryp, aldymen ádebıet bóliminiń meńgerýshisi, keıin bas redaktordyń orynbasary boldy.
Baýkeńniń aldyna barǵanda...
Maǵıra Dáýletbekqyzy qazaqtyń has batyry Baýyrjan Momyshuly taǵdyry jaıynda «Tosyn syr-suhbat» atty drama jazamyn dep oılaǵan joq.
1970 jyly Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń 25 jyldyǵyna oraı bas redaktor Sherhan Murtaza soǵys ardagerleriniń joldaýyna Baýyrjan Momyshulynyń qoly kerek dep tapsyrma beredi. Barsa, ol kisini dárigerler aýrýhanaǵa alyp keteıin dep jatyr eken. «Baýyrjan aǵa, sizdiń maıdandaǵy erligińiz jer júzine ańyz bolyp tarady. Jeńis merekesiniń 25 jyldyǵyna oraı sizdiń qolyńyz kerek» degen jýrnalıst qyzǵa: «Qaıdaǵy Baýyrjandy aıtyp tursyń, meni me? Men Baýyrjan emespin. Baýyrjan joq qazir. Áne, Baýyrjan, naǵyz Baýyrjan, áne» dep qolyn qabyrǵada ilinip turǵan aqboz atpen túsken sýretine siltep, «bar da, sonymen sóıles», dep qysqa qaıyrady. Bul birinshi júzdeskeni edi. Batyr 70 jasqa tolatyn jyly «Qazaqstan áıelderi» gazetinde jumys istedi. Segizinshi naýryzdyń nómirin jasap jatyr. Belgili adamdar qazaqtyń áıelderi týraly bir aýyz tamasha sóz aıtyp, qoltańbasyn qaldyrý kerek. Soǵan Baýyrjan Momyshulynyń úıine barýdy Maǵıra apaıǵa júktedi. Esikti batyrdyń ózi ashady. Ústinde qara ton, túlki tymaq, tonnyń syrtynan qyzyl belbeý, qyzyl etik, qyzyl sómke, qazdıyp tura qalǵan jýrnalıske: «Krýgom!» dep aıǵaı salady. Ket degeni. Maǵıra apaı áskerı tártippen tik tura qalady. Batyr «Shagom marsh v moı rabochıı kabınet!» deıdi. Jumys kabınetine ótip «qazaq áıelderine qatysty pikirińizdi jazyp berińizshi, qolyńyzdy qoıyp» dep ótinedi. Batyrdyń aıtqanyn jaza bastaǵanda qaǵazy taýsylyp qalady. «Bloknotyń joq, ne qylǵan jýrnalıssiń, tipti qaǵazyń da joq pa?» dep bir býma aq qaǵazdy ákelip, «sıdı, pıshı» dep buıyrady. B.Momyshulyna tuńǵysh ret jaryq kórgen «Kúnniń altyn synyǵy» degen kitabyn usynady. «Ony nege jazyp ákelmeısiń?» dep kitabyn laqtyryp jiberedi. Sol jerde jýrnalıst qoltańbasyn jazyp beredi. Sońynan bet qaratpaǵan batyrdyń júzine meıirim uıalap, sheshile sóılesip ketedi. Osynyń bári batyrdan da beti qaıtpaǵan qaısar jýrnalıst Maǵıra Qojahmetovanyń dramasynda jazylǵan. Qarymdy qalamgerdiń bul dramadan ózge de respýblıkalyq baıqaýlarda oryn alǵan «Kóshim han – Súzge», «Men, Imanjúsip!», «Mánshúk – ǵumyr», Qazaqstannyń Halyq ártisi Roza Áshirbekovanyń taǵdyrly ómirinen órilgen «Roza» atty dramalary bar.
1992–1994 jyldary Maǵıra apaı «Densaýlyq» jýrnalynda bas redaktordyń orynbasary boldy. Jýrnaldy Beıbit Qoıshybaev basqardy. Osynda júrgende qumalaq ashý ádisterin alǵash júıege túsirdi. Bir kúni etnograf, ǵalym Mardan Baıdildaev redaksııaǵa qumalaqshy, emshi Kamalbek Arystanbekulyn alyp keldi. Qarap otyrsa álgi adam duǵamen, Quranmen emdeıdi eken. «Densaýlyq» jýrnalyna nómir saıyn shyǵarǵanda, oqyrman jyly qabyldady. Qumalaqty nasıhattaýdyń arqasynda «Densaýlyq» jýrnalynyń tırajyn 14 myńnan 140 myńǵa kóterýge sebi tıdi.
Áýelden tylsym syrdy jaqsy kóretin. Kórgen túsin qaǵazǵa túsiretin. Ol kezde Novosibir ýnıversıtetinen parapsıhologııa týraly, tıbet medısınasy jaıynda shaǵyn kitapshalar shyǵatyn. Solardy satyp alyp oqydy. Qazaqtyń tús jorýyndaǵy qanshama yrymdardy taýyp aldy. Adamnyń ishki jan dúnıesindegi ıirimder, qalaı dárisiz emdelýge bolady, adam múgedektikten qalaı saqtanady degen sııaqty suraqtarǵa jaýap beretin ádebıetti izdep júrip oqydy. Osy izdenister nátıjesinde «Adam – qupııa» kitaby dúnıege keldi. Sonymen qatar tús týraly «Tús-qupııa», «Tús-saıahattar» dúnıesin jaza bastady. 2005 jyly «Densaýlyq» jýrnalynda jınaǵan tájirıbesi jáne árbir tiri adam basyna túsken qıyndyqtan ózin-ózi emdep alyp shyǵý kerek degen ustanymmen «Dertke daýa» gazetin shyǵarady.
Bala dese janyn beredi
1994–1996 jyldary «Aı», 1996 jyldan «Aq jelken» jýrnalynda qyzmet etedi. Balalar álemine berilgeni sondaı, 2002 jyldan bastap balalarǵa arnalǵan «Balbulaq» jýrnalyn óz kúshimen búginge deıin shyǵaryp keledi. Maǵıra apaıdyń sýretshilermen birigip jasaǵan túrli-tústi boıaýmen bezendirilgen «Qýyrshaqtardy kıindirý», «Balalarǵa arnalǵan teksheler (kýbık)» oıyn jınaqtary daıyn tur. «Batyrlar jyrynan» beren, dýlyǵa, sáýkelege qatysty shýmaqtardy alyp, sýretshi sýretin salady. Osy jobasy qoldaý tappady. Onyń patentin alamyn dep júgirip, qomaqty qarjysyn jumsady. Maǵıra Dáýletbekqyzy Qazaqstanda balalarǵa qatysty balabaqsha, basylym, úıirme tegin bolýy kerek dep oılaıdy. Bılikten qoldaý tapsa balǵyndarǵa shaǵyn teatr, úıirme ashyp, ózderiniń jazyp-syzǵanynan hrestomatııa jasasam dep armandaıdy.
Mereıtoı ıesiniń jazýshylyq joly óz aldyna bir tóbe. «Kúnniń altyn synyǵy», «Álem-áýen», «Jyly shyraı», «Adam qupııa», «Jantásilim», «Japadan jalǵyz», «Uzaq joldyń boıynda», «Meniń shashylǵan ensıklopedııam» kitaptary týraly uzaq tolǵaýǵa bolady. Ol Qazaqstannyń Halyq jazýshysy, aqyn Márııam Hakimjanovanyń III tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn qurastyrdy. 2024 jyly Maǵıra apaı jóninde qalamgerlerdiń jazǵan maqalalaryn toptastyrǵan «Talanty – erek, tabıǵaty – bólek» atty kitap jaryq kórdi. Bul kitapqa 350 maqala engen. Áıgili synshy Zeınolla Serikqalıuly, Tutqabaı Imanbekov, Temirbek Janábilov, Sábıt Dosanov, Qanıpash Mádibaeva, Sara Myńjasarova, Janat Ahmadı, Gúlzıra Serǵazy, Qalampyr Kenjeǵalıeva jáne taǵy basqa qalamgerdiń shyǵarmashylyǵynan jazǵan dúnıelerinen Maǵıra Qojahmetova apaıdyń qazaq rýhanııatyna sheksiz úles qosqanyn jazbaı tanýǵa bolady.
