Saýda baılanystary nyǵaıady
Májilis EAEO men Ulan-Batyr arasyndaǵy ýaqytsha saýda kelisimin ratıfıkasııalady. Kelisimge saı, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi men Mońǵolııa arasynda saýda baılanystary nyǵaımaq. Ásirese otandyq taýarlardyń Mońǵolııa naryǵyna kedendik baj salyǵynsyz shyǵýyna jol ashyldy.
– Kelisim EEAO elderi men Mońǵolııa arasynda 367 taýarlarǵa qatysty ımporttyq kedendik bajdardy joıýdy kózdeıdi. Sondaı-aq kelisim 3 jylǵa jasalady jáne taǵy 3 jylǵa avtomatty túrde uzartylady. Qujat tehnıkalyq, sonymen qatar sanıtarlyq, fıtosanıtarlyq, kedendik yntymaqtastyq, ishki naryqty qorǵaý sharalary sııaqty basqa da saýda máselelerin qamtıdy, – dedi Májilistiń jalpy otyrysynda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstriniń mindetin atqarýshy Janel Kýshýkova.
Úkimet málimetine sáıkes, Mońǵolııamen kelisim aıasynda bıznes kedendik ákelý bajdarynyń tómendetilgen mólsherlemeleri boıynsha nemese bajsyz (onyń ishinde tarıftik kvotalar aıasynda) dándi daqyldar, qus eti, sút ónimderi, bal, ósimdik maılary, qant, shokoladty-kondıterlik ónimder, nan-toqash óndirisi ónimderi, sýlar, shyryndar, djemder, alkogoldik sýsyndar men temeki ónimderi jáne taǵy basqalaryn eksportqa shyǵara alady. Sondaı-aq metallýrgııa ónimderi, transformatorlar, kólik quraldary, hımııa ónerkásibi ónimderi jáne ózge ónimderdi jetkizýge ruqsat.
Buǵan qosa, J.Kýshýkovanyń aıtýynsha, atalǵan kelisim teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy. Respýblıkalyq bıýdjetten de qosymsha qarjy shyǵyndaryn qajet etpeıdi.
Bala baǵatyn ákelerdiń «ýaqyty» esepke alynady
Sondaı-aq depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jetildirý jáne jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy eki oqylymda qarap, maquldady. Atalǵan zańǵa túzetýler ótken jyldyń 19 qazanynda birinshi oqylymda engizilip, kelisilgen edi.
Zańǵa sáıkes, ujymdyq kelisimshartqa jumys barysynda oryn alǵan apattar jaǵdaılary men járdemaqy jáne ótemaqylar tóleý tártibi týraly norma engizildi. Eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaý mamany uıymnyń birinshi basshysyna tikeleı baǵynady, al basshy qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etýge mindetti.
– Qujat aıasynda qaralatyn máseleler aıasynyń keńeıýin eskere otyryp, depýtattar zań jobasynyń taqyrybyn «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jetildirý, jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» dep ózgertý jóninde usynys engizdi, – dedi depýtat Erlan Saırov.
Sonymen qatar qabyldanǵan zań aıasynda kámelet jasyna tolmaǵan balalarǵa naqty kútim jasaǵan ýaqyt endi jumys istemeıtin ákelerdiń jasyna baılanysty zeınetaqy tólemderin taǵaıyndaý kezinde eńbek ótiline esepteledi. Tıisti naqtylaýlar Konstıtýsııalyq sottyń normatıvtik qaýlysyn iske asyrý maqsatynda Áleýmettik kodekske engiziledi. Sonymen qatar depýtattardyń usynysymen, jumys berýshiniń bastamasymen jalǵyzbasty ata-analarǵa (jynysyna qaramastan) qatysty eńbek shartyn buzýǵa tyıym salynady. Osyǵan baılanysty «jalǵyzbasty analar» uǵymy «jalǵyzbasty ata-ana» dep ózgertiledi. Budan bólek, máslıhattardyń quzyreti tıptik erejeler negizinde «Oblystyń (qalanyń, aýdannyń) Qurmetti azamaty» ataǵyn berý qaǵıdalaryn ázirleý jáne bekitý boıynsha tolyqtyrylady.
– Zańda Kelisý komıssııasynyń qyzmetine deldaldy tartýǵa, ujymdyq shartta jalaqynyń eń joǵary jáne eń tómengi mólsheri arasyndaǵy jol beriletin ara-qatynas týraly erejeni belgileýge qatysty, sondaı-aq «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodeksine óndiristik jaraqattyń aýyrlyq dárejesin aıqyndaý qaǵıdalaryn bekitý boıynsha quzyretter engizildi, – dedi depýtat Erlan Saırov.
«Shyǵys medısınasy» qaýip tóndirip tur
Májilis depýtaty Amanjol Áltaı Astana qalasynan jáne basqa da óńirlerden «Shyǵys medısınasy», «qytaı medısınasy», «ıgloterapııa», «manýaldy terapııa» ataýymen qyzmet kórsetetin ortalyqtarǵa azamattardan kóptep shaǵym túsetinin málimdep, Úkimetke saýal joldady. Onyń aıtýynsha, keıbir ortalyqtar qysqa merzimge ashylyp, ataýyn nemese mekenjaıyn ózgertip, baqylaýdan jaltaryp otyr.
– Ásirese tegi-tamyry belgisiz, ózin bilikti dáriger retinde jarnamalaǵan Qytaı Halyq Respýblıkasynyń azamattary tórt-bes aı halyqty emdegen bolyp senimine kirip, artynsha emdeý ortalyǵyn jaýyp, «ańqaý elge – aramza molda» degendeı, qaltasyn qampaıtyp alyp, ketip qalatyndar da kezdesedi. Bul jaǵdaılar pasıentterdiń ómiri men densaýlyǵyna tikeleı qaýip tóndirip, densaýlyq saqtaý júıesine degen senimdi álsiretip otyr, – dedi depýtat.
Osyǵan baılanysty A.Áltaı ınvazıvti rásimder júrgizetin ortalyqtarǵa baqylaýdy kúsheıtýdi, shetel azamattarynyń medısınalyq qyzmetin sıfrlyq reestr arqyly mindetti túrde ashyq kórsetýdi, tirkelmegen preparattar men onlaın-jarnamany vedomstvoaralyq baqylaýdy kúsheıtýdi usyndy.
Aýyl halqynyń tabys kózi qysqarmaq
Al depýtat Gúldara Nurym aýyl halqy úshin aqyly qoǵamdyq jumystar myńdaǵan otbasynyń kúnkóris kózi, tańǵy asyn, balasynyń kıimin, qystyq otynyn qamtamasyz etip otyrǵan naqty tabys kózi, sondyqtan ýaqytsha jumysty qysqartýǵa bolmaıtynyn Úkimet nazaryna jetkizdi. Aıta ketsek, buǵan deıin aqyly qoǵamdyq jumystardy qysqartý týraly sóz qozǵalǵan edi.
Depýtattyń málimdeýinshe, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2025 jylǵy 12 jeltoqsandaǵy №395 buıryǵy «jalaqysy az adamdar sany qysqarady» dep baǵalanýy múmkin. Alaıda bul aýyldaǵy jumyssyzdardyń sany kóbeıedi degen sóz. О́ıtkeni shalǵaı aýyldarda turaqty jumys oryndary paıda bolyp jatqan joq. Qysqaryp jatqan – aýylǵa bólinetin kvota. Al kvota qysqarsa, aýyl adamynyń qolyndaǵy sońǵy múmkindik te joıylatyny túsinikti.
– Aýyldyq jerlerde kóptegen otbasylar aqyly qoǵamdyq jumysqa qarap otyr. Sebebi basqa amal joq. Zaýyt joq, fabrıka joq, kásiporyn joq. Turaqty jumys bolmaǵan soń halyq ákimdiktiń tabaldyryǵyn tozdyrady. Al ákimdiktiń usyna alatyny – ýaqytsha qoǵamdyq jumys qana. Endi sol ýaqytsha jumystyń ózin qysqartsaq, ol adamdar qaıda barady? Balasyn qalaı asyraıdy? Qysqy otyndy qaıdan alady? Qazirdiń ózinde aýyl bosap jatyr. Jastar qalaǵa ketip jatyr. Bul – sán emes, amalsyz qadam. Al jumyssyzdyq kúsheıse, bul úderis tipti údeıdi. Bul – áleýmettik narazylyqqa, ishki kóshi-qonnyń kúsheıýine, kedeıshiliktiń tereńdeýine aparatyn jol, – dedi depýtat.
G.Nurym atalǵan buıryqtyń qazirgi redaksııasy bıyldan bastap halyqtyń eleýli bóligin jumyssyz qaldyrý qaýpin týdyryp otyrǵanyn aıtady.
– Bul – jaı boljam emes, óńirlerdi aralap júrgen adam úshin kózge kórinip turǵan shyndyq. Halyqpen kezdeskende adamdardyń kózindegi úmit pen úreıdi kórip júrmin. Sondyqtan bul máseleni keıinge qaldyrýǵa, «esepke syımaıdy» dep ysyryp tastaýǵa bolmaıdy. Resmı derekke súıensek, elimizde eńbekke qabiletti halyq sany 9,7 mıllıonnan asady, sonyń ishinde 450 myńǵa jýyq azamat jumyssyz. Bul – tek tirkelgeni. Bul – tek Úkimettiń esebi ǵana. Al aýyldaǵy beıresmı jumyssyzdyqty eseptesek, jaǵdaıdyń qanshalyqty kúrdeli ekenin jaqsy túsinemiz, – dep depýtat aýyldyń janaıqaıyn jetkizdi.
Sondaı-aq depýtat Erbolat Saýryqov aýyldarda turǵyn úı tapshy deıdi. Onyń aıtýynsha, halyqpen kezdesýde aýyl halqy, ásirese jastar men jas otbasylar, «úı bolsa, aýylda qalar edik», «turatyn baspana joq bolǵandyqtan qalaǵa kóshýge májbúrmiz» degen ýájderin ashyq aıtyp, másele kótergen.
– Bul másele aýyldan jastardyń jappaı kóshýine, kadr tapshylyǵy men aýyldyq aýmaqtardyń áleýmettik-ekonomıkalyq álsireýine áser etip otyr. Aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy men «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda ınfraqurylymdy damytýǵa basymdyq berilgenimen, turǵyn úı salýǵa tikeleı baǵyttalǵan jeke memlekettik baǵdarlama joq. Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, aýyldyq jerlerde turǵyn úı salýǵa baǵyttalǵan maqsatty baǵdarlamalar aýyldy saqtap otyr, – dedi E.Saýryqov.
Osyǵan oraı, aýyldardyń demografııalyq, ekonomıkalyq jáne áleýmettik áleýetin eskere otyryp, aýyldyq eldi mekenderdiń biryńǵaı kartasyn ázirleý qajet deıdi depýtat. Bul karta ár aýyldyń damý baǵytyn aıqyndaýǵa, turǵyn úı qurylysy men memlekettik qoldaý sharalaryn dál josparlaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq aýylda jumys istep, sol jerde úı salyp, turmysyn jaqsartqysy keletin jastar men jas otbasylardy qoldaýǵa arnalǵan «Týǵan jer, týǵan el, óz aýylym» sekildi arnaıy jobalardy engizý qajet.
Oqýshylar demalysy tasada qalyp jatyr
Depýtat Nurgúl Taý elimizde jyl saıyn jaz aılarynda ǵana kóterilip, maýsym aıaqtalǵan soń qaıta umyt qalatyn ózekti máseleniń biri balalar lagerleriniń sany qysqaryp, qaýipsizdigi syn kótermeı turǵanyna toqtaldy. Depýtat keltirgen málimetke sáıkes, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda elimizde 500-ge jýyq balalar lageri bolǵan, al búgingi kúni olardyń sany eki jarym esege azaıǵan. Elimizde jalpy balalardyń sany 7 mln-ǵa jýyq, mektep jasyndaǵy balalar sany 4 mln-nan asyp otyr.
– Suranysqa sáıkes jekemenshik sektor zaman talabyna saı, bala demalysyna qolaıyly etip, óz jer telimderine qala syrtyndaǵy lagerler salyp jatyr. Alaıda olardyń jumysy júıeli túrde zańdastyrylyp, bıznes sýbektileriniń quqyǵy qorǵalmaıdy, sondaı-aq memleket tarapynan laıyqty qoldaý tappaı, bul sala kenjelep qalyp otyr. Sol sebepti naryqqa paıda kózdegen kásipkerler ǵana enip, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy óte tómen, mamandarynyń kásibı quramy saı kelmeıtin balalar lagerlerin ashyp, tómen sapadaǵy qyzmet kórsetilip jatyr. Bul jaǵdaılar jekemenshik balalar lagerlerin baqylaý men lısenzııalaý júıesiniń joqtyǵy memlekettik saıasattaǵy olqylyq ekenin kórsetedi. Lısenzııalaý ótken jyldan bastap engizilýge tıis edi, alaıda keıin bul talap bıylǵa shegerilgen, – dep dabyl qaqty depýtat.
Depýtat Samat Nurtaza da balabaqshalar men mektepterdegi kúzet jaǵdaıyna alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aıtýynsha, bilim berý mekemelerinde qaýipsizdikti kóbinese zeınet jasyndaǵy adamdar atqaryp júr.
Osyǵan sáıkes, depýtat Úkimetke bilim berý mekemeleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń biryńǵaı standartyn ázirlep, engizýdi usyndy.
