Foto: freepik.com
О́tken jyly Qazaqstanda mektep, aýrýhana, saýda ortalyǵy jáne basqa da kommersııalyq emes maqsattaǵy 5,4 myńnan astam jańa nysan paıdalanýǵa berildi. Bul kórsetkish 2024 jylmen salystyrǵanda 33,7%-ǵa joǵary. Pandemııadan keıin bıznes pen memleket damý josparlaryn qaıta jandandyra bastaǵan kezeńnen bastap qurylys belsendiligi turaqty ósken.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekteri beıóndiristik sektordaǵy aqshalaı kólemniń kúrt artqanyn da kórsetedi. Eger 2024 jyly kórsetkish 3,2 trln teńge bolsa, ótken jyly 17,7 trln teńgege jetken. Iаǵnı ósim shamamen 6 esege jýyq.
Mundaı serpilis eki negizgi faktorǵa baılanysty. Birinshisi – iri ónerkásiptik jobalardyń iske qosylýy. Máselen, 2025 jyly Túrkistan oblysynda ýran jáne torıı kenin óndiretin kásiporyn ashyldy. Bul joba «Qazatomónerkásip» pen fransýzdyń atom ónerkásibindegi kóshbasshysy «Orano» kompanııalarynyń birlesken bastamasy boldy. Sondaı-aq Almaty oblysynda volfram-molıbden kenin baıytý zaýyty jáne Atyraý oblysynda jańa munaı óndirý alańy iske qosyldy.
Ekinshi faktor – memlekettik qarjylandyrýdyń ósýi. Mysaly, mektep qurylysyna bólingen ınvestısııa 6,3 esege, respýblıkalyq mańyzy bar joldarǵa – 3,7 esege, al sporttyq-saýyqtyrý keshenderine qarjy 5 esege artqan.
Saýda nysandarynyń basymdyǵy saqtalyp otyr
Salalyq qurylymǵa taldaý saýda sektorynda jańa obektilerdiń jyl saıyn kóp paıdalanýǵa beriletinin kórsetedi. Ádette olardyń sany ónerkásiptik kásiporyndardan 2-3 ese joǵary.
О́tken jyly elde 677 saýda jáne oıyn-saýyq nysany salynyp, jalpy quny 223,9 mlrd teńgeni qurady. Saýda ortalyqtary sany bir jylda shamamen 1,5 esege artsa, olardyń naqty quny 75,6%-ǵa ósken.
Ishki saýdaǵa serpin: Kásipkerlerge 4,3 mlrd teńge kóleminde qoldaý kórsetildi
Agrarlyq jáne áleýmettik ınfraqurylym damyp jatyr
Agroónerkásip kesheni de belsendi damyp keledi. О́tken jyly bul salada 600-ge jýyq jańa obekt iske qosyldy. Onyń ishinde – 5 qus fabrıkasy, 4 jylyjaı kesheni, 2 astyq elevatory, 31 mal sharýashylyǵy kesheni, 14 kókónis saqtaý qoımasy iske qosylǵan.
Áleýmettik salada da ósim baıqalady. El boıynsha 529 bilim jáne densaýlyq saqtaý nysany salyndy, sonyń ishinde 234 mektep paıdalanýǵa berildi. Mektep qurylysyna shamamen 1,4 trln teńge jumsalǵan. Salystyrý úshin, 2024 jyly bar bolǵany 86 mektep salynyp, oǵan 218,9 mlrd teńge bólingen.
О́nerkásip jáne logıstıka sektoryndaǵy ózgerister
О́ndiristik sektorda tolyq kórinis statıstıkalyq derekterdiń qupııalylyq shekteýlerine baılanysty berilmeıdi. Degenmen taý-ken, munaı-hımııa jáne óndiristik salada iri kásiporyndar ashylǵany belgili.
Sońǵy jyldary qurylys materıaldaryn óndirý salasynda jańa kásiporyndar sany 50%-ǵa artty. Logıstıkalyq ınfraqurylym da qarqyndy damyp jatyr. Qoıma obektileriniń sany 195-ten 299-ǵa, ıaǵnı 53,3%-ǵa kóbeıdi. Bul elektrondy saýdanyń keńeıýimen jáne ónerkásip óndirisiniń ósýimen baılanysty.
О́ńdeýshi ónerkásip qurylymynda shaǵyn bıznes basym. Saladaǵy uıymdardyń 95%-dan astamy – shaǵyn kásiporyndar. Olardyń sany 2019 jylǵy 15,1 myńnan ótken jyly 22,2 myńǵa deıin ósti.
Orta bıznes sany aıtarlyqtaı ózgermeı, jyl saıyn shamamen 500 kásiporyn deńgeıinde qalyp otyr. Bul shaǵyn kompanııalardyń orta bıznes sanatyna ótýinde qıyndyqtar bar ekenin kórsetýi múmkin. Iri bıznes úlesi de salystyrmaly túrde az – shamamen 250-260 kásiporyn.
Sheteldik marketpleısterde saýda jasaý: el azamattary úshin ne ózgeredi?
О́ńdeý ónerkásibindegi ósim
О́tken jyly óńdeý ónerkásibiniń kóptegen segmentinde kásiporyndar sany az da bolsa ósken. Mashına jasaý salasynda shamamen 4,5 myń kásiporyn jumys isteıdi. Bul sektor memlekettik qoldaýǵa ıe bolyp, ónim assortımentin keńeıtip jatyr.
Azyq-túlik óndirisi de qarqyndy damyp jatyr – kásiporyndar sany 9,2%-ǵa ósip, 3,6 myńǵa jetti. Sonymen qatar daıyn metall buıymdaryn óndirý – 11,4%, qurylys materıaldary – 6,4%, hımııa ónimderi – 6,8%, metallýrgııa ónimderi – 10% ósti.
Jalpy sarapshylar Qazaqstan ekonomıkasynda qurylys, saýda jáne ónerkásip salalary bir-birimen tyǵyz baılanysty damıtynyn aıtady. Aldaǵy kezeńde naryqtyń turaqty, biraq baıaý ósimi saqtalýy múmkin.
