Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Baǵdarlama iske asqan sanaýly jylda tıimdiligin el kóre bastady. Balalardyń bolashaǵyna ınvestısııa retinde túsetin qarajattyń kólemi jyldan-jylǵa ulǵaıyp keledi. Mysaly, osy joly «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy aıasynda 18 jasqa tolmaǵan árbir balanyń shotyna 130,71 dollardan túsipti (2025 jylǵa eseptelgen tólem). Baǵdarlamaǵa 2008–2025 jyldar aralyǵynda týǵan 6 918 656 bala qatysqan. Iаǵnı Ulttyq qor tabysynyń bir bóligi osy balalarǵa tepe-teń úlestirilip, ár balanyń ózine tıesili qarajaty shotyna túsken. Bıyl kámelet jasqa tolatyn 356 613 balaǵa 132,1 mln dollar aýdarý kózdelip otyr.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýynda elimiz paıdalanyp jatqan ulttyq baılyqtyń ıgiligin árbir otbasy kórýi kerektigin qadap aıtty.
«Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzyn balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usynamyn. Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdarylyp turady, ony merziminen buryn esepshottan shyǵaryp alýǵa bolmaıdy. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalatyn bolady. Bul qarajat óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna múmkindik beredi. Qor, shyn máninde, ulttyq mártebege ıe bolyp, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi. Bastamany muqııat ázirleý qajettigin eskere otyryp, jobany 2024 jylǵy 1 qańtardan júzege asyra bastaýdy tapsyramyn», dedi Prezıdent.
Bala – bizdiń bolashaǵymyz. Balaǵa quıylǵan ınvestısııa – erteńgi kúnniń qam-qareketi. Memleket baılyǵynyń bir bóligi balalar ıgiligine jumsalǵany oryndy. Bul bastama ádiletti, ashyq, quqyqtyq memlekettiń ustanymyna tolyq saı keledi. Jas urpaqtyń tórt qubylasy túgel ortada, eshkimnen qysastyq kórmeı, alańsyz ómir súrýine Úkimet qana emes, qoǵam da múddeli. Otbasy jaǵdaıyna, qarjylyq ahýalyna baılanysty bilim alýǵa qulshynysy joǵary nemese úıli bolýdy kózdep júrgen talaı jas armanynan qol úzýi múmkin. Keleshekte osyndaı ozyq oıly, talapty býyn tasada qalmasa, bul birinshi kezek ádiletti memlekettiń jeńisi.
Ulttyq qordyń ınvestısııalyq tabysy molaısa, onyń sharapaty erteń «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasyna tıedi. Elimizde týý kórsetkishi joǵarylap jatqanyn eskersek, ınvestısııalyq tabys ta sol qarqynmen kóbeıip keledi. Baǵdarlama jónindegi jyl saıynǵy aýdarymdar ár esepti jyldaǵy Ulttyq qordyń tıimdiligine baılanysty qalyptasady. Sebebi ótken 18 jyldaǵy ortasha tabystylyq alynady. Keıingi 3 jyldaǵy jyl saıynǵy aýdarymdardyń dınamıkasyn baǵamdasaq, onda tıisti somalardyń jyldan-jylǵa artyp kele jatqanyn baıqaımyz. Mysaly, baǵdarlama bastalǵan 2024 jyly qordan balalardyń shotyna 760 mln dollardan astam aqsha jiberilse, 2025 jyly 880 mln dollar, bıyl 900 mln dollardan astam qarjy aýdarylǵan. Osylaısha, úsh jyl ishinde Ulttyq qordan 7 mln balaǵa 2,5 mlrd dollardan astam qarajat eseptelgen. Onyń ishinde 18 jasqa tolǵan 985 myńnan astam balanyń shotyna 200 mln dollardan astam aqsha aýdarylǵan. Bir sózben aıtqanda, aýdarym mólsheri ár esepti jyldaǵy Ulttyq qordyń ınvestısııalyq tabysyna baılanysty bolyp otyr. Aldyn ala esepteýlerge sáıkes, «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasyna 18 jasqa tolǵansha qatysatyn bala shamamen 3,5 myń dollardan astam qarajat jınaıdy eken. Munyń ózi mektep bitirgen túlekterge ájeptáýir qoldaý. Qarjy mınıstrligi alǵa tartqan aqparatty nazarǵa alsaq, 2025 jyldyń ınvestısııalyq kirisi jónindegi derekter bıyl shilde aıynan erte belgili bola qoımaıdy.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Bul rette nysanaly talaptar jyl saıyn esepti jyldyń aldyndaǵy on segiz jyldaǵy ortashalanǵan Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisiniń 50%-y, esepti jyldyń aldyndaǵy 18 jyldaǵy ortashalanǵan osy somaǵa jyl saıyn esepteletin ınvestısııalyq kiristiń esebinen qalyptasady. Taqyrypqa qatysty mańyzdy derek-dáıekterdi Qarjy vıse-mınıstri Dáýren Temirbekovten surap bilgen edik.
– Balalarǵa esepteletin jyl saıynǵy soma ınvestısııalyq tabysqa baılanysty. Iаǵnı keıingi 18 jyl kezeńindegi ár jyldyń paıyzdyq kirisine qatysty derekter alynyp, ınvestısııalyq tabystyń 50%-y alynatyn ortasha mán qalyptasady. Máselen, 2024 jyldyń qorytyndysynda Ulttyq qordyń keıingi 18 jyldaǵy ortasha jyldyq tabystylyǵy (2007 jyldan bastap 2024 jyldy qosa alǵanda) jyldyq mánde 2,97%-ǵa jetti. 2025 jyldyń qorytyndysynda jyldyq mánde 18 jyldaǵy ınvestısııalyq tabys 1,8 mlrd dollardy qurady. Baǵdarlamaǵa 6 918 656 bala qatyssa, aýdarýǵa bolatyn jalpy soma 900 mln dollardan astam qarjyny quraıdy. Ár balaǵa 130,71 dollar osylaı esepteldi, – dedi D.Temirbekov.
Baǵdarlama iske qosylǵan sátten bastap úsh jyldaǵy (2024–2026 jyldar) ınvestısııalyq kiristi eskere otyryp, balalarǵa aýdarylǵan jınaqtardyń jalpy somasy árqaısysyna 370,56 dollardy quraıdy. Iаǵnı qor esebinen ár balaǵa búginge deıin túsken qarjynyń jalpy kólemi osyndaı. Eske sala ketelik, 18 jasqa deıingi balalarǵa jyl saıyn Ulttyq qordan alynǵan somalar olardyń BJZQ-da ashylǵan shottarynda eskeriletin nysanaly talaptar túrinde esepteledi. Bul rette balalarǵa eseptelgen somalar Ulttyq qor aktıvteri quramynda qalyp, ınvestısııalanady. Investısııalaýdy jalǵastyrýdyń arqasynda jyl saıyn ár balanyń nysanaly talaptarynyń somasy alynǵan ınvestısııalyq kiris esebinen qosymsha ósip otyrady. Baǵdarlama bastalǵaly bir-eki jylda túsken aqshasyn óz maqsatyna jumsaǵan jastar bar. Olar qarjysyn oqýǵa nemese úı alýǵa quıǵan.
Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń deregine sáıkes, bıylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 241 522 ótinim tússe, onyń ishinde jalpy somasy 31,6 mln dollarǵa 205 506 ótinim oryndalǵan. Turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa 140 716 ótinim berilgen. Onyń ishinde jalpy somasy 19,7 mln dollarǵa 127 446 ótinim oryndalypty. Sol sekildi oqý aqysyn óteýge 100 806 ótinim joldansa, 78 060 ótinimdi oryndaýǵa 11, 9 mln dollar tólenipti. Baǵdarlama 2024 jyldan bastap iske qosylǵanyn eskersek, osy aralyqta 600 myńnan astam azamat kámelet jasqa tolyp, olarǵa 100 mln dollar shamasynda aqsha aýdarylǵan.
Bıylǵy qańtardaǵy jaǵdaıǵa sáıkes, 205 myńnan astam adam shamamen 31 mln dollardyń ústinde qarajat paıdalanypty. Búginde 18 jasqa tolǵandardyń deni qarajatyn maqsatty jumsap úlgerse, sáıkesinshe kámeletke endi tolatyn balalar óz quqyqtaryn áli paıdalanbaǵan. Olardyń qarajaty BJZQ-da saqtaýly. Jalpy, ár bala memlekettik baılyqtan ózine tıesili enshiden qaǵylmaıdy. Ol kámelet jasqa tolǵannan keıin Ulttyq qorda jınalǵan qarajat BJZQ-ǵa jiberilip, arnaıy shot ashylady. Eger bul qarajat 10 jyl ishinde paıdalanylmasa, onda bul soma zeınetaqy shotyna aýdarylady. Eskeretin jaıt, atalǵan aqsha BJZQ-nyń arnaıy shotynda saqtalǵan kezeńde jınaq úderisine jumsalmaıdy ári ózgerissiz qalady.
Baǵdarlama tetigi sıfrlandyrylǵan ári barynsha ashyq. Ata-analar óz balasynyń júıede bar-joǵyn nemese jınaq qarajatyn kids.enpf.kz saıty (balanyń JSN boıynsha) arqyly, eGov.kz portalyndaǵy jeke kabınetinen, Halyk, Kaspi.kz, Bcc.kz mobıldi qosymshalary arqyly ońaı bile alady. Qoryta kelgende, Memleket basshysy Q.Toqaev bastamashy bolǵan «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy ulttyq baılyqty ádil bólý qaǵıdatyna saı keledi. Eresek ómirge qadam basqan jastarǵa teń múmkindikter syılaý – memlekettiń basym mindetteriniń biri. Osy turǵydan alǵanda, Ulttyq qorda jınaqtalǵan qarajat áli talaı jastyń jolyn ashady, armanyna qanat baılaıdy.
