Jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerin, olardyń ınstıtýsıonaldyq, quqyqtyq jáne saıası saldaryn ashyq talqylaý formatynda ótken saraptamalyq kezedesýde Memlekettik keńesshisi Erlan Qarın alǵysóz sóılep, jańa Ata zań jobasynyń mańyzyna toqtaldy.
– Jańa Konstıtýsııa – zańdyq turǵyda eń joǵary turatyn jaı ǵana qujat emes, bul – belgili bir dárejede qoǵamdyq kelisim. Osy turǵydan alǵanda, jańa joba bizdiń biregeıligimizdi jáne birqatar negizgi máseleler boıynsha qalyptasqan qoǵamdyq konsensýsty áldeqaıda naqty kórsetedi. Eń bastysy, jańa Konstıtýsııa qaı baǵytta júrip kele jatyrmyz, bolashaqta qandaı memleket qurýdy kózdep otyrmyz degen suraqtarǵa naqty jaýap beredi. Alǵash ret ǵylym, bilim jáne ınnovasııalar memleket damýynyń strategııalyq negizi retinde bekitilmek. Qazaqstan bolashaqta tehnologııalyq turǵydan damyǵan el atanýdy kózdeıdi. Osylaısha, jańa Konstıtýsııa damýdyń jańa basymdyqtaryn aıqyndap, el órkendeýiniń jańa vektoryn belgileıdi, – dedi E.Qarın.
Sondaı-aq Konstıtýsııa tek eń joǵary zańdyq qujat ári quqyqtyq akt qana emes, sonymen qatar búgingi qoǵamdyq suranystardy tap basatyn saıasat logıkasyna saı ekenin atap ótti.
– Menińshe, jańa Konstıtýsııa múddeler tepe-teńdigin neǵurlym aıqyn bekitýge, qoǵamdaǵy jańa suranystar men úmitterdi dálirek kórsetýge múmkindik beredi, shekten shyqpaı, parasatty tepe-teńdikti saqtaı otyryp jáne aqylǵa qonymdy saıasat logıkasyn rastaıdy, – dedi E.Qarın.
Memlekettik keńesshi jańa Konstıtýsııany ázirleý jáne ony qoǵamdyq talqylaý jańa tarıhı kezeńniń bastalýyn bildiretinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, jańa Konstıtýsııanyń basty ereksheligi – qujat qoǵamda qalyptasqan tepe-teńdik pen kelisimdi ǵana bekitip qoımaı, eldiń qaı baǵytta damıtynyn jáne Qazaqstan bolashaqta qandaı memleket qurýdy kózdeıtinin aıqyndaıtyn basty suraqqa jaýap beredi.
Elimizdiń jańa Negizgi zańynyń artyqshylyqtaryn ashyp kórsetýge arnalǵan saraptamalyq talqylaý ármen qaraı paneldik sessııalarda jalǵasty. Alǵashqy sessııa saıası transformasııa, bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólý, memlekettik ınstıtýttardyń úılesimdiligi men basqarylýyn kúsheıtý máselelerine arnaldy. Pikirtalasty Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektory Jandos Shaımardanov júrgizip, jańa saıası model ınstıtýsıonaldyq jetilýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
Saıasattanýshy Marat Shıbutov qazirgi Konstıtýsııa jobasy aýqymy men quqyqtyq retteý tereńdigi jaǵynan sapalyq turǵyda erekshelenetinin atap ótse, Ádilet mınıstri Erlan Sarsembaev jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy ulttyq jáne halyqaralyq quqyqtyń araqatynasy máselesine túsinikteme berdi.
Al Májilis depýtaty Aıdos Sarym Parlament jumysy qalaı ózgeretini jáne onyń eldiń jańa saıası júıesindegi yqpaly qalaı artatyny týraly suraqqa jaýap berdi.
– Qazirgi jaǵdaıda biz, bir jaǵynan, zańdardyń jedel, ýaqtyly ári joǵary sapada qabyldanýyn qamtamasyz etýimiz qajet. Ekinshi jaǵynan, saıası básekelestikti kúsheıtý úshin qosymsha múmkindikter jasaý mańyzdy, – dedi depýtat.
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ prorektory Indıra Rystına tolyq proporsıonaldy júıe jaǵdaıynda partııalardyń jumysy qalaı ózgeretini týraly pikir bildirdi.
– Aralas model kezinde partııalar birmandattyq okrýgterdegi jekelegen kandıdattardyń bedeline súıene alsa, proporsıonaldy júıede zań shyǵarýshy bılikti qalyptastyrýdyń jalǵyz arnasy partııanyń ózi bolady. Bul personalıstik saıasat modelinen baǵdarlamalyq-partııalyq modelge kóshýdi bildiredi. Aıryqsha mańyz óńirlik deńgeıge beriledi, – dedi ol.
Májilis depýtaty Nıkıta Shatalov bılikti bólý jańa modeliniń zań qabyldaý jyldamdyǵy men sapasyna yqpaly týraly aıta otyryp, eń bastysy, jyldamdyq emes, zań shyǵarýshy organ jumysynyń tıimdiligi ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bir palataly ókildi organ zań jobalarynyń ınstıtýsıonaldyq úzilistersiz úzdiksiz qaralýyn qamtamasyz etedi.
«Amanat» partııasynyń atqarýshy hatshysy Dáýlet Káribek moderatorlyq etken ekinshi paneldik pikirtalas qoǵamdyq qatysýdyń jańa tetikterin jáne konstıtýsııalyq baqylaýdy qalyptastyrýǵa, sondaı-aq memlekettik bılik organdarynyń eseptiligin kúsheıtýge arnaldy.
Májilis depýtaty Erlan Saırov jańa Konstıtýsııa jobasynda Quryltaıdyń baqylaý fýnksııalaryn kúsheıtýge erekshe mán berdi. Al Ǵylym komıtetiniń Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory Aıgúl Sádýaqasova Qazaqstan Halyq keńesiniń birneshe qoǵamdyq alańdardyń tarıhı jáne ınstıtýsıonaldyq tájirıbesin biriktiretin organ retindegi róline toqtaldy.
Ádilet mınıstrligi Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń dırektory Indıra Áýbákirova konstıtýsııalyq reformanyń óńirlik ókildikke áserine toqtalsa, qoǵam qaıratkeri, Májilis janyndaǵy Qoǵamdyq palata múshesi Erlan Smaılov jańa Konstıtýsııa jobasynyń ekologııalyq baǵytqa ıe ekenin atap ótti, óıtkeni preambýlada tabıǵatty qorǵaý qaǵıdaty bekitilgen.
«Amanat» partııasy Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Madına Nurǵalıevanyń moderatorlyǵymen ótken úshinshi sessııa jańa Konstıtýsııanyń redaksııasynda adam quqyqtary men bostandyqtaryn júıeli túrde bekitýge, prosestik kepildikterdi kúsheıtýge jáne quqyq qorǵaý ınstıtýttaryn damytý taqyrybyna arnaldy.
Májilis depýtaty, Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Snejanna Imasheva jańa Konstıtýsııa jobasy zańnamalyq aktilerdiń úlken massıvin qaıta qaraýdy, búgingi jańa normalar, baptar men erejeler arqyly olardyń áleýetin ashýdy kózdeıtinin atap ótti. Sondaı-aq Májilis depýtaty Únzıla Shapaq «qoǵamnyń moraldyq negizderi» men «qoǵamdyq tártip» uǵymdaryn túsindirýge toqtaldy.
Al Adam quqyqtary jónindegi ýákil Artýr Lastaev quqyq qorǵaý standarttaryn konstıtýsııalyq deńgeıde bekitýdiń negizgi mańyzdylyǵyn baıandady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Konstıtýsııada eń joǵary quqyqtyq deńgeıde barlyq memlekettik organdar men qoǵam jumysynyń adam quqyqtaryn basymdylyǵyn bekitedi.
Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dınara Zákıeva sıfrlyq transformasııa jaǵdaıynda balalardyń derbes derekterin qorǵaýdy kúsheıtý qajettigin aıtsa, «Ádil sóz» halyqaralyq sóz bostandyǵyn qorǵaý qorynyń prezıdenti Qarlyǵash Jamanqulova sıfrlyq qaýip-qaterler men jańa Konstıtýsııa jobasynyń quqyq qorǵaý áleýeti týraly pikir bildirdi.
