Pedagogterdiń quqyǵy kúsheıtildi
Jalpy otyrystyń kún tártibine keńirek toqtalsaq, Májilis qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtyq jaǵdaıyn jetildirý, qorǵanys jáne áskerı qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy engizildi. Qujatta áskerı qyzmetti ótkerý jáne áskerılerdi áleýmettik qamtamasyz etý máselelerin retteıtin birqatar norma usynylǵan.
Sondaı-aq Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetov Májilis jumysqa alǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine pedagog mártebesi jáne bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine pedagog mártebesi máseleleri boıynsha ózgerister engizý týraly» bir-birimen uqsas eki zańnyń jobasyn tanystyrdy. Bul zań jobalary pedagogterdiń quqyn qorǵaýdy kúsheıtý maqsatynda Májilis depýtattarynyń bastamasymen ázirlenipti.
– Birinshiden, pedagogterdiń balalardyń ómiri men densaýlyǵyna jaýapkershiligin tek oqý úderisi barysynda aıqyndaý eskerilgen, ıaǵnı oqýdan tys ýaqytta jáne kanıkýl nemese keshki ýaqytta ata-anasynyń jaýapkershiligi bolýǵa tıis. Ekinshiden, pedagogterdi olardyń kásibı qyzmetine qatysy joq túrli is-sharalarǵa tartýǵa jol bermeý normasy qamtylǵan, – dedi depýtat Ashat Aımaǵambetov jalpy otyrysta.
Sonymen qatar ol eseptilikti bir mezgilde eki formatta – qaǵaz jáne elektrondy túrde júrgizýge tyıym salý usynysy engizilgenin atap ótti. Esep qujaty tek bir formatta bolýǵa tıis.
– Tórtinshiden, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske pedagogterdiń quqyǵyn buzǵany úshin sanksııalardy kúsheıtý jónindegi naqty normalardy usynyp otyrmyz, – dedi depýtat.
Depýtattar qos zań jobasyn biraýyzdan qoldap, qorytyndy ázirleý jóninde sheshim qabyldady.
Ǵylymdy alǵa jeteleıtin normalar
«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ǵylym máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrǵan depýtat Ashat Aımaǵambetov ǵylymı jobany bastaý merzimi naqty sol kelisimshart bastalǵan kúnnen belgilenetinin aıtty.
– Ǵalymdarymyzdyń 10 jyldan asa ýaqyt kótergen problemasyn sheshetin normalar engizilip otyr. Búginde ǵylymdy qarjylandyrýda úlken másele bar. Ǵylymı granttar negizinen úsh jylǵa, ıaǵnı 36 aıǵa josparlanady. Alaıda konkýrstyq rásimderdiń sozylýyna baılanysty is júzinde ǵylymı joba alǵashqy jyly qańtarda emes, jyldyń sońyna qaraı bastalady. Sonyń saldarynan ǵalymdar zertteýdi tolyq úsh jyl emes, shamamen 2 jyl ǵana júrgizedi. Al bul ǵalymdardyń qolyna túsetin qarjylandyrý kóleminiń de qysqarýyna ákelip otyr, – dedi depýtat.
A.Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, depýtattar usynǵan normalarǵa sáıkes, ǵylymı jobany bastaý merzimi avtomatty túrde qańtar aıynan emes, naqty sol kelisimshart bastalǵan kúnnen bastap belgilenedi.
– Sáıkesinshe, ǵalymdar endi bólingen qarajattyń 70-80 paıyzyn ǵana emes, tolyǵymen 100 paıyzyn alyp, josparlanǵan ýaqytty da 100 paıyz paıdalanyp, sapaly zertteý júrgizýge múmkindik alady, – dedi ol.
Qysqasy, Májilis ǵylym máseleleri boıynsha ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetti jetildirýge baǵyttalǵan depýtattyq túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Zań jobasynda ǵalymdar men ǵylymı qyzmetkerlerdiń mártebesi aıqyndalady. Olardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, akademııalyq erkindikke kepildik berý, shyǵarmashylyq erkindigi, sondaı-aq ǵylymı qyzmetiniń baǵyttaryn josparlaý jáne aıqyndaý múmkindigi qarastyrylǵan. Ujymdyq paıdalanýǵa arnalǵan ǵylymı zerthanalar ınfraqurylymyna qoljetimdilikti qamtamasyz etý tetigi bekitiledi.
Ǵylymı qyzmetti qarjylandyrý tártibi jetildirildi. Ulttyq ǵylym akademııasy (UǴA) kvazımemlekettik sektor sýbektisi retinde aıqyndalady. Bul UǴA múlkin qalyptastyrý men oǵan ıelik etý tártibin, qarjylandyrý kózderin jáne ákimshilik-basqarý qyzmetine qatysty ózge de máselelerdi zańnamalyq turǵyda retteýge múmkindik beredi.
Jumysqa alynǵan zań jobasynda ǵalymdarǵa elimizdegi kez kelgen zerthanany qoljetimdi etetin norma – ujymdyq paıdalanylatyn zerthanalar tetigi engiziledi. Bul norma bıýdjet esebinen satyp alynǵan ǵylymı ınfraqurylymdy tıimdi ári barshaǵa qoljetimdi paıdalaný úshin óte mańyzdy.
Iаǵnı arnaıy aqparattyq júıede kez kelgen ǵalymǵa qaı jerde qandaı zerthana bar, ol qaı ýaqytta bos jáne onda qalaı zertteý júrgizýge bolatyny kórsetiledi. Osy arqyly ǵylymı ınfraqurylymdy tıimdi paıdalanýǵa múmkindik ashylmaq.
Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Úkimeti men Aýstrııa Úkimeti arasyndaǵy zańsyz júrgen adamdardy readmıssııalaý jáne tranzıtteý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldandy. Kelisimniń negizgi maqsaty – ulttyq zańnama talaptaryn buza otyryp, memleketter aýmaǵynda júrgen adamdardy readmıssııalaý jáne tranzıtteý salasyndaǵy eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń quqyqtyq negizin qurý. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilovtiń aıtýynsha, kelisim el aýmaǵynda bolý sharttaryn buzǵan nemese zańsyz kirgen adamdardy óz eline qaıtarýdy kózdeıdi. Sonymen qatar qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan, ıaǵnı qujattaryn jaǵaltqan adamdarǵa da qoldanylady.
Jol júıesi rettelýge tıis
Jalpy otyrys sońy depýtattyq saýaldarǵa ulasty. OSDP fraksııasynyń jetekshisi Ashat Raqymjanov «Epshteın faıldary» dep atalyp ketken atyshýly iske qatysty Bas prokýror Berik Asylov pen UQK tóraǵasy Ermek Saǵymbaevqa depýtattyq saýal joldady.
– Álemdik saıası keńistikti «Epshteın faıldary» dep atalatyn materıaldardyń jarııalanýyna baılanysty daý-damaı áli de dúr silkindirip otyr. Jetekshi demokratııalyq memleketter atalǵan janjalǵa qatysy bar tulǵalarǵa qatysty parlamenttik tekserýler men qylmystyq qýdalaý sharalaryn bastap ketti. OSDP fraksııasy bul taqyrypty elemeı qaldyrýǵa bolmaıdy dep esepteıdi, – dedi A.Raqymjanov.
Onyń aıtýynsha, otandastarymyz el taǵdyry kimderdiń qolynda bolǵanyn jáne olardyń repýtasııasy kúmándi jabyq klýbtarda el erteńin saýdaǵa salǵan, ıa salmaǵanyn bilýge quqyly.
«Epshteın faıldarynda» burynǵy Úkimet basshysy, UQK tóraǵasy bolǵan Kárim Másimovtiń aty 8 márte atalǵan jáne jazbalardan Djeffrı Epshteın men K.Másimovtiń jeke tanys bolǵany anyq ańǵarylady.
Sonymen qatar Premer-mınıstrdiń orynbasary, Ulttyq bank tóraǵasy syndy memlekettiń mańyzdy laýazymdy qyzmetterin atqarǵan Qaırat Kelimbetovtiń de aty birneshe márte atalǵan jáne onyń Epshteınmen kezdeskeni aıtylady.
– Jarııalanǵan qujattarda «Eski Qazaqstannyń» saıası elıtasy ókilderi, ıaǵnı mańyzdy memlekettik qyzmetter atqarǵan tulǵalar atalady. Mundaı deńgeıdegi sheneýnikterdiń moraldyq beınesi men jeke baılanystary – jeke ómir máselesi emes, memlekettiń qaýipsizdigi men el bedeline qatysty másele, – degen depýtat «Epshteın faıldarynda» atalǵan otandyq laýazymdy tulǵalar men olarmen baılanysty adamdar týraly aqparatty tekserip, bul kezdesýlerdiń sıpaty men maqsattaryn anyqtaý qajettigin usyndy.
Sonymen qatar ulttyq qaýipsizdikke tóner yqtımal qaterlerge, onyń ishinde laýazymdy tulǵalardy komprometasııalaý táýekelderine jáne memlekettik qupııalardy jarııa etý yqtımaldyǵyna quqyqtyq baǵa berýdi surady.
Sondaı-aq Premer-mınıstrdiń atyna saýal joldaǵan depýtat Oljas Quspekov Jol qoryn qurýdy usyndy.
– Jyl saıyn elimizdiń joldarynda adamdar qaza tabady. Bul – jaı ǵana qurǵaq statıstıka emes, respýblıkalyq tasjoldardyń jaı-kúıi men kútimi azamattardyń qaýipsizdigine, el ekonomıkasynyń turaqtylyǵyna tikeleı áser etetinin kórsetetin júıeli belgi. Tek ótken jyldyń ózinde 36 myńnan asa jol-kólik oqıǵasy oryn aldy. Bul bir jyl burynǵymen salystyrǵanda 14 paıyzǵa kóp. 51 myńnan asa adam zardap shegip, 2,5 myńǵa jýyq azamatymyz qaza tapty. Bul rette eń aýyr apattar dál osy qala syrtyndaǵy tas joldarda oryn alyp jatyr. Al ol jerdegi ınfraqurylym barynsha sapaly ári boljamdy bolýǵa tıis, – dedi depýtat.
Onyń saýalda keltirgen deregine súıensek, avtojol salasynyń jyl saıynǵy qajettiligi shamamen 1,9 trln teńge dep baǵalansa, naqty qarjylandyrý shamamen 1 trln teńgeni quraıdy. Osyǵan baılanysty depýtat elimizge ashyq, turaqty jáne uzaq merzimge jumys isteıtin Jol qory qajettigin alǵa tartty. Mundaı tetik respýblıkalyq joldardy salý, kútip ustaý jáne jańǵyrtý úshin turaqty qarjylandyrýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
«Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Nurjan Áshimbetov Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevqa sý resýrstaryn qaıta paıdalanýǵa qatysty joldaǵan depýtattyq saýalynda Baıanaýylda sýdy qaıta paıdalaný boıynsha qanatqaqty joba ázirleý kerektigin usyndy.
Al Ashat Aımaǵambetov jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy qoǵamda keń talqylanyp jatqan jekelegen baptar jóninde málimdeme jasady. Ol «Ádiletti jáne progressıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin!» jalpyulttyq koalısııasy 16 aqpannan bastap el aralap, qoǵamnyń túrli toptarymen kezdesip, jańa Konstıtýsııany talqylap jatqanyn atap ótti. Sondaı-aq tek keıingi 7 jylda elimiz otyz jylda oıǵa kelmegen, irgeli jáne mańyzdy ózgeristerdi bastan ótkerip jatqanyn aıtty.
– Prezıdenttiń bastamasymen tórt saıası reformalar paketi júzege asty. Oǵan qosa 2022 jyly qabyldanǵan konstıtýsııalyq reformanyń orny erekshe. Biraq keıingi jyldary eldegi ǵana emes, álemdegi geosaıası ahýaldyń ózgerýi, jasandy ıntellekt dáýiriniń bastalýy memlekettiń basty qujatyn qaıta qaraýdy ózekti etti, – dedi A.Aımaǵambetov.
Onyń aıtýynsha, jańa Konstıtýsııada – zaman talabyna jaýap beretin, progressıvti qoǵamnyń suranysyna saı keletin, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy normalar qarastyrylǵan.
Referendýmǵa az ýaqyt qalǵanyna nazar aýdarǵan depýtat áriptesterin Parlament minberi arqyly qoǵamdyq pikirge taldaý jasap, azamattardy tolǵandyratyn máselelerge óz baǵyttary boıynsha túıindi málimet berýge shaqyrdy.
