Senat tóraǵasy: Tarıhı kezeńde ulttyń birligi asa mańyzdy

Reformanyń maqsaty – Táýelsizdikti kúsheıtý

Jańa Konstıtýsııa joba­synyń negizgi ereje­lerin tú­sindirý aıasynda senator­lardyń óńirlerge jasaǵan sa­par­larynyń qorytyndysyn talqylaý kezinde Senat tóraǵasy sońǵy aptalarda depýtattardyń qatysýymen eldiń barlyq oblysynda aýqymdy aýdıtorııany qamtyǵan 600-ge jýyq kez­desý men is-shara ótkizilgenin aıtty.

Sonymen qatar M.Áshimbaev Memleket basshysynyń jańa Konstıtýsııa saıası ınstıtýttardy júıeli túrde jańǵyrtýǵa jáne elimizdi zamanaýı ári tıimdi basqarý modeline kezeń-kezeńimen kóshirýge baǵyttalǵan tarıhı qadam ekeni týraly aıtqan sózine nazar aýdardy.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen keıingi jyldarda aýqymdy jańǵyrtý júzege asyrylyp jatyr. Konstıtýsııalyq reforma – osy júıeli ózgeristerdiń dáıekti jalǵasy. Bul elimiz úshin tarıhı sheshim boldy. Konstıtýsııalyq reformanyń strategııalyq maqsaty – Táýelsizdikti kúsheı­tý, memlekettilikti nyǵaıtý jáne azamattardyń ómir sapasyn arttyrý. Sondaı-aq jańa Konstıtýsııa – jańa syn-qaterlerge ýaqtyly beril­gen jaýap jáne memleket­tiń or­nyqtylyǵynyń negizi. Atalǵan reforma azamattardyń quqy­ǵyn qorǵaýǵa jáne qoǵammen shynaıy dıalog ornatýǵa baǵyt­talǵan zamanaýı ári tıimdi saıası model qalyptastyrady», dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq adam quqyǵy men bostandyǵyn memlekettiń eń joǵary qundylyǵy ári negizgi ba­symdyǵy retinde jarııalaý jańa Ata zań jobasyndaǵy ma­ńyzdy ózgeristerdiń biri ekeni aıtyldy.

«Jańa Konstıtýsııa saıası júıeni jetildirip qana qoımaı, memlekettiliktiń paradıgmasyn túbegeıli jańǵyrtady. Reformanyń negizgi basymdyǵy – adam. Onyń ómiri, quqyǵy men bostandyǵy eń joǵary qundylyq retinde aıqyndalyp otyr. Osylaısha, jańa Ata zań bılik júıesin azamattardyń múddesin qorǵaýdyń tıimdi teti­gine aınaldyrady. Senatorlar qoǵam ókilderimen, sarapshylarmen, azamattyq sektor jáne jastarmen tyǵyz baılanysta jumys isteı otyryp, jańa Konstıtýsııaǵa baılanysty referendým ótkizýdi tolyq qoldaıdy. Elimiz úshin osy tarıhı kezeńde halqymyzdyń birligi men yntymaǵy aıryqsha mańyzǵa ıe. Sondyqtan 15 naý-ryzda ótetin referendýmǵa árbir qazaqstandyqtyń qaty­sýy Ádiletti, áleýmettik ári órken­degen Qazaqstan qurýǵa qosylǵan úles ekeni sózsiz», dedi Senat tóraǵasy.

О́ńir halqy ózgeristerdi qoldaıdy

Konstıtýsııalyq reformany túsindirý maqsatynda jýyrda senatorlar óńirlerge saparǵa shyǵyp, halyqpen kezdesip qaıtqan bolatyn. Otyrys barysynda birqatar depýtat sóz alyp, sol kezdesýlerdiń nátıjesi ja­ıynda málimet berdi.

Senator Rýslan Rústemov halyqtyń pikirleri men usy­nystary jańa Konstıtýsııa jobasyn ázirleý barysynda naqty eskerilgeni týraly aıtty.

«О́ńirlerdegi kezdesýler barysynda azamattar Prezı­dentimiz bastamashy bolǵan aýqymdy saıası reformaǵa tolyq qoldaý bildirip, jańa Konstıtýsııany qabyldaýdy elimizdiń saıası jańǵyrýynyń mańyzdy kezeńi retinde baǵa­lady. Halyq ókilderi aldaǵy respýblıkalyq referendýmǵa qatysýǵa daıyn ekenin jetkizip, Ata zańdy jańartý memleket damýynyń jańa kezeńine jol ashatynyn atap ótti. Máselen, Qyzylorda oblysynyń turǵyny Mahambetáli Ábdihamıtuly Konstıtýsııa mátinindegi «Gımn» termınin ana tilimizdegi «Ánuran» sózimen almastyrýdy usynady. Alǵashynda usy­ny­­synyń nazarǵa alynaryna kúmánmen qaraǵan 33 jast­aǵy jas ustaz kóp uzamaı Konstı­týsııalyq reforma jónindegi ko­mıssııadan resmı jaýap alǵa­nyn, onyń usynysy qoldaý tap­qanyn aıtady. Nátıjesinde, jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy Memlekettik rámizder týraly 11-bapta «Gımn» termıni «Ánuran» dep ózgertildi»,  dedi ol.

Senator Bıbigúl Aqqojına sapar barysynda shaǵyn jáne orta bıznes ókilderimen, agrarshylarmen, jastarmen, sondaı-aq kásiporyndar jáne bilim uıymdarynyń ujymdarymen kezdesýler ótkenin aıtty.

«El ekonomıkasynyń ósýi men jańǵyrýynyń qozǵaýshy kúshi bolyp tabylatyn kásipkerlik qaýymdastyǵymen dıalogke erekshe nazar aýdaryldy. Kezdesý­ler barysynda jerlesterimiz jańa Kons­tıtýsııa jobasyna qatys­ty pikirleri men usynys­taryn bel­sendi túrde bildirdi. Kóp­tegen alańda júrgizilip jatqan reformalarǵa jáne Memleket basshysynyń ádiletti, ashyq ári tıimdi memleket qurýǵa baǵyttalǵan saıasatyna joǵary qoldaý bildirildi», dedi depýtat.

Nurlan Beknazarov óńir­ler­de jergilikti máslıhattarmen birlesip, turǵyndarmen, eńbek ujymdarymen, qoǵamdyq uıym­dar ókilderi jáne jastarmen aýqymdy kezdesý ótkenin tilge tıek etti.

«Barlyq is-shara ortalyq jáne jergilikti telearnalarda, áleýmettik jelilerde keńinen jarııalanyp, belsendi aqparattyq qoldaý tapty. Komıtet músheleriniń aımaq­tarda atqarǵan jumystary Komıtet otyrysynda da talqy­lanyp, qorytyndylan­dy. Kezdesýler Astana, Almaty,  Shymkent qalalarynda, son­daı-aq Abaı, Túrkistan,­­ Uly­taý, Jambyl oblystarynda uıymdastyryldy», dep negizgi kóterilgen máselelerge egjeı-tegjeı toqtaldy.

Depýtat Sultanbek Máke­janov óńir turǵyndarymen basqosýlarda Ata zań jobasy, «Kúshti Prezıdent – Yqpaldy Parlament – Esep beretin Úkimet» tujyrymdamasyna negizdelip, memlekettiń jańa basqarý júıesi, saıası arhıtek­týrasyn túbegeıli ózgertip, Ádiletti Qazaqstannyń konstı­týsııalyq kórinisine engen eń joǵary normalar jınaǵy dep erekshe atalǵanyn aıtty.

«Bul rette biraz aýdan­dardyń oblys ortalyǵynan qashyqtyǵyna qaramastan, mysaly, Jambyl oblysy Mo­ıynqum aýdanynyń, Qos­tanaı oblysy Fedorov aýdanynyń, Mańǵystaý oblysy Beıneý aýdanynyń turǵyndary Kons­tıtýsııanyń jańa normalaryn qoldaı otyryp, bilim, aýyldyq ınfraqurylym máse­lelerin sheshý boıynsha jáne qarapaıym jumysshynyń ómirine áser etetin áleýmettik kepildikter máseleleri kóteri­lip, qanaǵattanarlyq ja-ýap aldy. Eńbek ujymdarymen, arda­ger­lermen, stýdenttermen jáne turǵyndarmen ótken bar­lyq kezdesý barysynda referen­dým ótkizýge belsendi qatysý qajet­tigi týraly úndeýler men qol­daý sózderi aıtyldy», dedi ol.

Sondaı-aq otyrys barysynda senatorlar Sáken Arýbaev pen Andreı Lýkın de sóz alyp, óńirlerge sapar barysynan tushymdy málimetter berdi. 

Azamattyq qorǵanystyń jańa tetigi

Palata otyrysynda senatorlar «Túrki memleketteri uıymynyń Azamattyq qorǵaý tetigin qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy da qarady. Qujat tabıǵı apattarǵa qarsy birlesip áreket etýdi jáne daǵdarys jaǵdaılarynda túrki memleketteri arasyndaǵy óz­ara kómekti nyǵaıtýdy kózdeı­di. Depý­tat­tardyń aıtýynsha, bul zań­dy qabyldaý halyq pen aýmaq­­tardyń qaýipsizdigin qam­ta­ma­syz etý turǵysynan stra­te­gııa­lyq mańyzǵa ıe. Ol tótenshe jaǵ­daılar kezinde Túrki mem­leketteri uıymyna múshe el­derdiń resýrstaryn jedel ju­myl­dyrýǵa múmkindik beredi. Mundaı qadamdar óńirlik turaq­ty­lyq­ty nyǵaıtyp qana qoı­maı, qutqarý tehnologııalary salasyndaǵy eksporttyq múm­kin­dikterdi de keńeıtedi.

«Qaralǵan kelisim Túrki mem­leketteri uıymyna múshe el­der­diń aýmaǵynda apattarmen jáne tótenshe jaǵdaılarmen tıim­­di kúresý úshin jasalyp otyr. Osy maqsatpen birles­ken is-sha­ralardy úılesti­rýdi kóz­deı­tin tetikter qabyl­dan­dy. Jal­py, bul zań qutqarý qyz­met­­teriniń kásibı daıar­lyǵyn kú­sheı­týge, sondaı-aq baýyr­las el­der arasyndaǵy ynty­maq­tas­tyqty nyǵaıtýǵa oń yqpal­yn tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.