– Qumar Irgebaıuly, alda el bolashaǵyn aıqyndaıtyn eleýli qadam – Respýblıkalyq referendým ótedi. Osy saıası naýqannyń mańyzyna toqtalyp ótseńiz.
– El Prezıdenti bastamashy bolǵan Respýblıkalyq referendým – memleket bolashaǵyn bolashaǵyn aıqyndaıtyn mańyzdy saıası qadam. Qazaqstan jańa damý kezeńiniń tabaldyryǵynda tur. Konstıtýsııalyq reforma memleketti basqarý júıesin jańǵyrtyp, qoǵamdaǵy ádilettilik pen jaýapkershilik qaǵıdattaryn nyǵaıtady.
Jańa Konstıtýsııa «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasyn jáne «Zań men Tártip» qaǵıdatyn negizge alady. Onda memlekettiń basty qundylyǵy retinde adam, onyń quqyǵy men qadir-qasıeti aıqyn kórsetilgen. «Adam – memleket úshin emes, memleket – adam úshin» degen qaǵıda barlyq memlekettik saıasattyń ózegine aınalmaq.
– 2025 jylǵy Qostanaı oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qandaı baǵa beresiz?
– О́tken jyl óńir úshin tabysty kezeń boldy. Memleket basshysynyń ekonomıkany keminde 6 paıyz deńgeıinde ósirý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha oblys ekonomıkasynyń ósimi shamamen 8 paıyz deńgeıinde bolady dep kútiledi. Bul respýblıkalyq ortasha kórsetkishten joǵary.
Byltyr 47 myńnan astam adam jumyspen qamtylyp, 26,4 myń jańa jumys orny ashyldy. О́nerkásip óndirisiniń kólemi 3,5 trln teńgeni qurady.
Keıingi úsh jylda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 1,6 esege ósip, 2025 jyly 781 mlrd teńgege jetti. Osy kezeńde tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalar kólemi shamamen 1,5 mlrd dollardy qurady.
Investısııa tartý maqsatynda oblysta jalpy quny 2,4 trln teńgeni quraıtyn 79 jobadan turatyn pýl qalyptasty. Onda 13,2 myń jańa jumys ornyn ashý kózdelgen.
О́ńdeý ónerkásibiniń jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi boıynsha oblys respýblıkada tórtinshi orynda tur. Taǵam óndirisi boıynsha – ekinshi orynda.
Oblys óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý boıynsha kóshbasshy bolyp keledi.
– Bıyl Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly bolyp jarııalandy. Qostanaı oblysyndaǵy sıfrlandyrý baǵytynda atqarylyp otyrǵan jumystar qanshalyqty qarqyndy deńgeıde?
– Jańa Konstıtýsııa jobasynda adamǵa baǵdarlanǵan memleket modeli aıqyndalyp, bilim men sıfrlandyrý erekshe mártebege ıe bolyp otyr. Keıingi jyldary memleket bilimge, ǵylymǵa, ınnovasııaǵa, eń bastysy – adam kapıtalyn damytýǵa aıryqsha kóńil bólip keledi.
О́ńirimizdegi kásiporyndar da zamanaýı tehnologııalardy belsendi túrde engizip keledi. Mysaly, tórt jyl buryn oblystaǵy zaýyttarda nebári 3 ónerkásiptik robot bolsa, qazir olardyń sany 145-ke jetti.
Sıfrlyq ınfraqurylymdy damytý boıynsha da júıeli jumystar júrgizilip jatyr. 2025 jyly oblystaǵy barlyq 440 mektep joǵary jyldamdyqty ınternetpen tolyq qamtamasyz etildi. 44 eldi mekende antenna-machtalyq qurylystar salyndy. Nátıjesinde shamamen 14 myń aýyl turǵyny 4G mobıldi ınternetine qol jetkizdi.
Aýyldyq eldi mekenderdiń sapaly 4G ınternetimen qamtylý deńgeıi turaqty oń dınamıkany kórsetip otyr: eger 2022 jyly bul kórsetkish 60% bolsa, 2025 jyly ol 76%-ǵa jetti.
Qostanaı qalasynda 5G jelisiniń 50 bazalyq stansııasy ornatyldy. Bıyl qalanyń shet aımaqtarynda taǵy 24 stansııa ornatylyp, olardyń jalpy sany 74-ke jetedi. Jyl sońyna deıin óńirdegi bazalyq stansııalardyń jalpy sany 400-ge jetedi dep kútiledi.
– Memleket basshysy Joldaýynda el ekonomıkasyn ártaraptandyrýdy basty baǵyt retinde aıqyndady. О́ńirdi damytýda mashına jasaý, qara metallýrgııa jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý salalary basym baǵyt ekendigi anyq. Osy salalardaǵy negizgi nátıjeler qandaı?
– Iá, biz oblysty damytý úshin tórt negizgi strategııalyq baǵytty aıqyndadyq. Atalǵan baǵyttardyń qatarynda kólik-logıstıkalyq ınfraqurylym da bar. Solarǵa toqtala keteıin.
Keıingi úsh jylda mashına jasaý salasynda 18 ınvestısııalyq joba júzege asyryldy. Olardyń eń irisi – KIA avtokólik zaýyty. Munda 1500 jańa turaqty jumys orny ashyldy. Osy zaýyt tolyq qýattylyqqa shyqqanda Qostanaı oblysy elimizdiń mashına jasaý salasynyń ortalyǵyna aınalady. Búginde respýblıkadaǵy mashına jasaý óndirisiniń 25 paıyzy bizdiń óńirdiń úlesine tıesili.
«KamLitKZ» kásiporny úsh jobany júzege asyrdy – 2024 jyly shoıyn quıý zaýytynyń qurylysy, 2025 jyly júk avtomobılderiniń jetekshi kópirlerin óndirý, arqalyqtar óndirisin jergiliktendirý. Nátıjesinde 1150 turaqty jumys orny quryldy.
О́ńir ekonomıkasynyń taǵy bir mańyzdy salasy – qara metallýrgııa. Buǵan deıin temir rýdasy negizinen shıkizat kúıinde eksporttalyp keldi. Qazir Rýdnyı qalasynda ystyq brıkettelgen temir óndiretin iri metallýrgııalyq zaýyttyń qurylysy qarastyrylyp jatyr.
El Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly agroónerkásip keshenin damytýǵa aıryqsha kóńil bóledi. Mindetimiz – aýyl sharýashylyǵy óniminiń shıkizat óńdirý baǵytynan tereń óńdeýge kóshý.
Osy maqsatta óńirde astyqty tereń óńdeýge arnalǵan «Qostanai Grain Industry» jobasy júzege asyrylyp keledi. Onyń jobalyq qýaty jylyna 415 myń tonna ónim óndirýge múmkindik beredi.
Sút ónimin qaıta óńdeý kólemderin arttyrý maqsatynda óńirde 7 sıfrlandyrylǵan zamanaýı sút-taýar fermasy iske qosyldy, bıyl taǵy 5 ferma salynyp jatyr. Barlyq jańa 12 ferma jylyna 77 myń tonna sút ónimin óndiredi.
Bolashaqta óńirde ósiriletin jáne óndiriletin barlyq ónim sońǵy daıyn ónimge deıin óńdelip, olardyń qosylǵan quny arta túsedi. Osylaısha oblysta zamanaýı, tolyq sıkldi agroónerkásiptik keshen qalyptasyp otyr. Munda astyq pen sútti eksporttaý ornyna olardy óńdeý, býyp-túıý, logıstıkasyn uıymdastyrý jáne daıyn ónim retinde eksporttaý jolǵa qoıylady.
О́nerkásip pen aýyl sharýashylyǵy damyǵan saıyn júk tasymaly kólemi de jyl saıyn artyp keledi. Ásirese astyq pen un eksportynda temirjol ınfraqurylymyna túsetin júkteme joǵary.
Osy máseleni sheshý úshin aımaqta eki halyqaralyq kólik-logıstıkalyq keshenniń qurylysy júrip jatyr. Onyń biri – Qostanaı qalasynda «Tobyl» halyqaralyq kólik-logıstıkalyq kesheniniń qurylysy. Joba quny 63,8 mlrd teńge, jyldyq qýattylyǵy 400 myń konteıner, 500 jumys orny qurylady.
Taǵy bir iri joba Beıimbet Maılın aýdanynda qolǵa alyndy. Joba boıynsha jemdik un óndirý, maı zaýytyn iske qosý kózdelgen. Kókónis qoımasy, sılos parki, 3 myń konteınerge arnalǵan alań, ýaqytsha saqtaý qoımasy, 3 temirjol kirme jol jelisi, logıstıkalyq ortalyq jáne kedendik baqylaý aımaǵyn salý josparlanyp otyr. Jobanyń jalpy quny – 10 mlrd teńge.
– Prezıdent 2025 jylǵy halyqqa Joldaýynda Torǵaı óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy Úkimet nazarynda bolýy tıis ekenin atap ótti. 2026 jyly óńirdiń ońtústigindegi turǵyndardy qandaı ózgerister kútip tur?
– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Arqalyq qalasy, Amangeldi jáne Jangeldın aýdandarynyń 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý jospary bekitildi.
Jospar jobasy jalpy somasy 165,5 mlrd teńgeni quraıtyn 10 baǵyt boıynsha 51 is-sharadan turady. Prezıdent elorda men batys aımaqtar arasyndaǵy qashyqtyqty 500 shaqyrymnan astam qysqartatyn kúre joldyń strategııalyq mańyzyn atap ótti.
Qostanaı jáne Aqmola oblystary arqyly ótetin «Jezqazǵan – Arqalyq – Petropavl» avtojolynyń Qostanaı oblysy aýmaǵyndaǵy jóndeý jumystary aıaqtaldy. Qyzylordadan Qostanaıǵa deıin júretin jol 400 shaqyrymǵa qysqardy.
Atalǵan jol qurylystary tolyq aıaqtalǵan kezde Arqalyq qalasy ortalyq pen batysty, ońtústik pen soltústikti jalǵaıtyn jeńil jáne júk kólikteriniń dálizine aınalady.
Negizgi jobalar: Arqalyq qalasynda áýejaı salý; jol ınfraqurylymyn damytý; týrıstik nysandar salý; áleýmettik mekemelerdi jańartý; aýyl sharýashylyǵy jobalaryn iske asyrý.
– Siz únemi azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý men qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý mańyzdylyǵyna erekshe kóńil bólesiz. Búgingi kúni Qostanaı oblysyndaǵy qoǵamdyq qaýipsizdik júıesiniń tıimdiligin jáne azamattardyń quqyqtyq sanasynyń deńgeıin qalaı baǵalaısyz?
– Jańa Konstıtýsııa jobasynda «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasy men «Zań men Tártip» qaǵıdaty konstıtýsııalyq deńgeıde bekitiledi. Prezıdent bastamasymen óńirde quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jumystary kúsheıtilip, quqyq qorǵaý organdarynyń tıimdiligi artty.
Keıingi eki jylda ishki ister salasyna shamamen 35 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde keıingi bes jylda qylmys deńgeıi 40%-ǵa tómendep, qoǵamdyq oryndardaǵy qylmystar eki esege azaıdy.
Qaýipsizdikti sıfrlandyrý aıasynda Jedel basqarý ortalyqtary damyp keledi. 2025 jyly osy júıeler arqyly 63 myńǵa jýyq quqyq buzýshylyq anyqtalyp, 370-ten astam qylmys ashyldy. Beınebaqylaý kameralarynyń sany bes jylda 3,3 myńnan 46,9 myńǵa deıin artty.
Tabıǵatty qorǵaý qaǵıdaty «Taza Qazaqstan» baǵdarlamasymen úndesip, óńirde abattandyrý, kógaldandyrý jáne ınfraqurylymdy jańartý jumystary júrgizilip keledi.
Byltyr 108 kópqabatty úı jóndelip, 80 saıabaq pen skver abattandyryldy, 144 myń aǵash otyrǵyzyldy, 164 balalar jáne sport alańy salyndy.
Sonymen qatar jol ınfraqurylymyna bólinetin qarjy da artyp keledi. Byltyr bul salaǵa 103 mlrd teńge bólinip, 1 300 shaqyrym avtojol, 400-den astam kóshe jáne 81 kireberis jol jóndeldi. Aýyldyq jerlerdegi aýlalardyń 80%-y aýyzsýmen qamtamasyz etildi.
– Sóz sońynda el halqyna, Qostanaı aımaǵynyń jurtshylyǵyna lebiz-tilegińizdi jetkizseńiz.
– О́tken jyl elimiz úshin de, bizdiń aımaq úshin de tabysty kezeń boldy. Júıeli jumystar bıyl da jalǵasa bermek. Tobyl − Torǵaı óńiri ult zııalylary, qoǵam qaıratkerleri shyqqan kıeli meken. Biz qaı sharýany da aqylmen, parasatpen sheship keldik.
Eldiń turaqty damýy, áleýmettik-ekonomıkalyq ósimi, jańa jetistikterge jetýi – azamattardyń ortaq birliginde.
Sondyqtan jerlesterimiz 15 naýryz kúni Prezıdentimiz bastamashy bolǵan Respýblıkalyq referendýmda óz tańdaýyn jasap, táýelsiz memleketimizdiń erteńi úshin daýys beredi degen kámil senimdemin.
Áńgimelesken Nurqanat QULABAI,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy
