Agrokeshendegi qomaqty kórsetkish
Qaraǵandy óńiriniń agroónerkásip kesheni keıingi jyldary serpindi órkendep, damý traektorııasyn aıqyndap keledi. Memlekettik qoldaýdyń júıeli tetikteri, ozyq tehnologııalardyń óndiris úderisine batyl engizilýi salaǵa jańa lep ákeldi. Bıylǵy mejeler de osy qarqynnyń údeı túsetinin ańǵartady.
Aldyn ala josparǵa sáıkes, 2026 jyly aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi 559,6 mlrd teńgege jetpek. О́tken jyly bul kórsetkish 531,1 mlrd teńgeni qurap, sala mamandary kútken mejeden joǵary nátıje kórsetken edi. Demek, agrosektordaǵy ósim – kezdeısoq qubylys emes, júıeli jumystyń jemisi. Negizgi serpin kózi – dástúrli ósimdik jáne mal sharýashylyǵy.
О́simdik sharýashylyǵy búginde óńir ekonomıkasynyń tiregine aınaldy. Bıyl bul saladaǵy ónim kólemi 306 mlrd teńgeden asady dep boljanyp otyr. Dıqandar eski súrleýmen shektelmeı, egis qurylymyn jańǵyrtyp, naryq suranysyna beıim daqyldarǵa basymdyq bere bastady. Sonyń nátıjesinde kóktemgi egis kólemi 1 mln gektardan asyp, 1 082,4 myń gektarǵa deıin ulǵaıtylady.
Dándi daqyldarmen qatar maıly daqyldardyń alqaby da keńeıip keledi. Bul qadam bir jaǵynan agrosalany ártaraptandyrýǵa jol ashsa, ekinshi jaǵynan óńdeý ónerkásibiniń jandanýyna serpin beredi. Kartop pen kókónis alqaptarynyń ulǵaıýy da ishki naryqty qamtamasyz etý turǵysynan mańyzdy.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Syrym Boshpanovtyń aıtýynsha, qazirgi basty basymdyq – ónim kóleminen góri onyń sapasy men tıimdiligi.
– Sý resýrstaryn utymdy paıdalaný – ýaqyt talaby. Osy baǵytta sýarmaly jer kólemin 52,7 myń gektarǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Ásirese Nura, Osakarov, Shet aýdandarynda bul jumys júıeli júrgizilip jatyr. Sý únemdeý tehnologııalary ónimdilikti arttyrýǵa ǵana emes, tabıǵı resýrstardy tıimdi ıgerýge múmkindik beredi. Sonymen qatar maıly daqyldar óndirisin damytý – strategııalyq mindetterdiń biri. О́ńdeýshi kásiporyndardy qoldaý arqyly biz shıkizattyń turaqty ótýin qamtamasyz etip, ishki óndiristiń qýatyn arttyrýdy kózdeımiz. Jalpy, maqsat – san emes, sapa, – deıdi ol.
Mal sharýashylyǵy da júıeli damý ústinde. Bul salada da turaqty ósim bar. Bıyl iri qara sany 432,6 myń basqa jetse, qoı-eshki 703,6 myń basqa deıin kóbeıedi dep kózdelip otyr. Jylqy sharýashylyǵynyń da órisi keńeıip, mal basy 412 myńnan asady.
Soǵan sáıkes óndiris kólemi de artyp keledi. Et óndirý 110 myń tonnaǵa deıin jetse, sút kólemi 225 myń tonnadan asady. Al jumyrtqa óndirisi 638 mln danaǵa deıin ulǵaıtylmaq. Mundaı nátıjege qol jetkizý seleksııalyq jumysty jandandyrý, asyltuqymdy mal úlesin arttyrý, jańa óndiris oryndaryn iske qosý arqyly múmkin bolady.
О́ńdeý salasy da kezeń-kezeńimen jańǵyryp keledi. Qoldanystaǵy kásiporyndardy jańǵyrtý men jańa óndirister ashý nátıjesinde azyq-túlik óndirisiniń kólemi 215,1 mlrd teńgege deıin jetedi dep boljanyp otyr.
Agroónerkásip keshenine tartylatyn ınvestısııa kólemi de kóńil qýantady. Bıyl bul kórsetkish 61,4 mlrd teńgeni quraıdy. Qarjynyń basym bóligi aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna baǵyttalady.
– Jalpy somasy 63,3 mlrd teńgeni quraıtyn 28 ınvestısııalyq joba iske asyrylmaq. Olardyń qatarynda taýarly-sút fermalaryn salý, sýarmaly jerlerdi aınalymǵa engizý, óndiristik ınfraqurylymdy damytý bar. Bul jobalar jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi. Memlekettik qoldaý sharalary da aýqymdy. Bıyl sýbsıdııa kólemi 24,4 mlrd teńgege jetedi. Sonymen qatar «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda aýyl kásipkerlerin qoldaýǵa 4,8 mlrd teńge qarastyrylǵan, – deıdi Syrym Beısebaıuly.
Jer resýrstaryn tıimdi paıdalaný máselesi de kún tártibinen túsken emes. Paıdalanylmaı jatqan 130 myń gektar jer memleket menshigine qaıtarylyp, qaıta aınalymǵa engiziledi. Sondaı-aq buǵan deıin qaıtarylǵan 2 mln gektarǵa jýyq jerdi ıgerý jumysy jalǵasypjatyr.
Tutastaı alǵanda, Qaraǵandy óńiriniń agroónerkásip kesheni júıeli damýdyń jańa kezeńine qadam basty. Naqty jospar, tıimdi qoldaý, eńbekqor sharýanyń úılesimi – Arqa agrosektorynyń aldaǵy ýaqyttaǵy eńseli ósimine negiz bolmaq.
Egin naýqany el yrysyn eseleıdi
Aýyl sharýashylyǵynda jyl on eki aıdyń ishindegi eń jaýapty kezeńniń biri – kóktemgi dala jumystary. Bul naýqannyń der kezinde ári sapaly júrgizilýi – jyl boıǵy eńbektiń ónimdiligin aıqyndaıdy. Sondyqtan Qaraǵandy oblysynda bul baǵyttaǵy daıyndyq jumysy qazirdiń ózinde qolǵa júıeli alynǵan.
Búginde óńirdegi aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler egis naýqanyna qyzý ázirlik ústinde.
– Bıyl mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldaný aýqymy keńeımek. Jalpy kólemi 111,6 myń tonnaǵa jetkizilip, egis alqaptarynyń 44 paıyzyna engizý josparlanǵan. Bul – topyraq qunaryn arttyryp, ónimdilikti kóbeıtedi. Qazirgi ýaqytta 12,5 myń tonna tyńaıtqysh satyp alýǵa kelisimsharttar jasalyp, jetkizý jumysy bastaldy, – deıdi Syrym Boshpanov.
Kóktemgi egiske qajetti 109,5 myń tonna tuqym daıyndalyp, qazir onyń sapasyn tekserý jumysy júrgizilip jatyr. Tehnıka daıyndyǵy da joǵary deńgeıde. Bıylǵy naýqanǵa 11 myńnan astam traktor, júzdegen egis kesheni men myńdaǵan tuqym sepkish jáne topyraq óńdeý agregattary jumyldyrylady. Qazirgi tańda tehnıkanyń daıyndyǵy – 98 paıyzǵa jýyq.
Janar-jaǵar maımen qamtamasyz etý máselesi de baqylaýda tur. Kóktemgi dala jumystaryna qajetti 17,5 myń tonna dızel otyny bólingen.
Qarjylandyrý baǵytynda da naqty qoldaý bar. «Keń dala 2» baǵdarlamasy aıasynda sharýalarǵa nesıe berilip, «KazAgroQarjy» arqyly jańa tehnıka lızıngke usynylady.
Mamandardyń aıtýynsha, kóktemgi dala jumysyna daıyndyq barysy oblystyq jedel shtabtyń turaqty baqylaýynda. Túıindeı aıtqanda, ýaqtyly ári sapaly daıyndyq – mol ónimniń alǵysharty. Arqa dıqandary bıyl da osy údeden shyǵýǵa nıetti.
Qaraǵandy oblysy
