2019–2024 jyldar aralyǵynda ınternet qoldanýshylar úlesi 84 paıyzdan 95 paıyzǵa deıin ósken, qolma-qol aqshasyz tólemderdiń úlesi 67 paıyzdan 89 paıyzǵa jetken, mobıldi ınternettiń ortasha jyldamdyǵy 32,8 Mbıt/s-ten 81,4 Mbıt/s-ke deıin artqan. Onlaın formatta qoljetimdi memlekettik qyzmetter úlesi 61 paıyzdan 93 paıyzǵa deıin kóbeıgen. eGov platformasy-nyń paıdalanýshylary 8,6 mıllıonnan 14,8 mıllıon adamǵa jetken. Bul kórsetkishterdiń ósýine eń aldymen, burynnan qalyptasqan sıfrlyq memlekettik ınfraqurylym áser etip otyr. Iаǵnı elimizde jasandy ıntellektini engizýge daıyn orta bar. Degenmen mundaı baza avtomatty túrde tehnologııa óndiretin ekojúıeni qalyptastyrmaıdy.
BUU-nyń elektrondyq úkimetti damytý ındeksinde elimiz 24-orynda tur, al onlaın qyzmet kórsetý ındeksinde álemdegi alǵashqy on eldiń qataryna kirgen. Alaıda jasandy ıntellekt salasynda negizgi másele sıfrlyq servısti paıdalaný emes, derekterdi tereń óńdeý, model qurý jáne esepteý qýatyn uzaqmerzimdi ǵylymı ónimge aınaldyrý bolyp otyr. Sondyqtan eldiń qazirgi jetistigi kóbine ınfraqurylymdyq daıyndyq retinde baǵalanady.
2025 jyly iske qosylǵan «Alem.Cloud» sýperkompıýteri osy baǵyttaǵy eń iri jobalardyń biri boldy. Ol álemdik TOP500 reıtınginde 86-orynǵa endi. Klasterde 64 HGX serveri, 512 NVIDIA H200 grafıkalyq prosessory bar, esepteý qýaty shamamen 2 ekzaflops deńgeıinde. Budan bólek, «Qazaqtelekom» iske qosqan «AI-Farabium» klasteri TOP500 reıtınginde 103-orynǵa turaqtady. Onda 50 HGX serveri men 400 H200 GPU jumys isteıdi, jalpy ónimdiligi 1,6 ekzaflopsqa jýyq. Elimiz boıynsha H100/H200 deńgeıindegi serverler sany shamamen 250-ge, al grafıkalyq prosessorlar sany 2 myńǵa jýyqtaıdy. Bul aımaqqa iri resýrs sanalǵanymen, álemdik deńgeıde áli de shekteýli kólem.
«Qazaqtelekom» basqarma tóraǵasy Baǵdat Mýsınniń aıtýynsha, memleketterdiń jahandyq ekonomıkadaǵy orny olardyń esepteý qýattary men JI ekojúıesin qanshalyqty jyldam qura alatynyna baılanysty.
– Búginde jasandy ıntellekt ótken ǵasyrdaǵy baılanys nemese ınternettiń yqpalymen teń keletin zamanymyzdyń eń iri ınfraqurylymdyq jobasyna aınaldy. Biz elimizde praktıkalyq nátıjege basymdyq beremiz: álemdegi TOP500 reıtıngine kiretin sýperkompıýterdi iske qostyq, NVIDIA negizinde bultty «AI-Factory» jobasyn damytyp jatyrmyz, sondaı-aq JI-di telekommýnıkasııa jáne memlekettik sektorǵa engizýdemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda Qazaqstan sıfrlyq derjavaǵa aınalýǵa tıis ekenin atap ótken bolatyn. Sondyqtan «Qazaqtelekomda» jasandy ıntellekt ınfraqurylymy men onyń ekojúıesin damytýǵa erekshe mán beremiz, – deıdi B.Mýsın.
Derekter ınfraqurylymy boıynsha da belgili bir baza bar. Qazir elimizde 4 myńǵa jýyq IT-sóre jumys isteıdi, al 2030 jylǵa deıin ony 20 myńǵa deıin jetkizý josparlanǵan. Iаǵnı 5 jyl ishinde data-ortalyq syıymdylyǵy bes ese ósýge tıis. Jańa data-ortalyqtar Astana, Almaty, Qosshy, Ekibastuz qalalarynda salynyp jatyr. Biraq munda da másele – sannyń ósýinde emes, onyń qandaı jobalarǵa qyzmet etetininde. Qazir korporatıvtik sektor men memlekettik júıeler negizgi tutynýshy bolyp otyr.
Jasandy ıntellektiniń naqty ekonomıkaǵa enýi kóbine qarjy sektorynda baıqalady. Bankter skorıng, táýekeldi baǵalaý, tutynýshynyń is-áreketin taldaý sekildi baǵyttarda algorıtmderdi belsendi qoldanyp jatyr. Zertteý avtorlarynyń baǵalaýynsha, eger tehnologııa júıeli túrde engizilse, elimiz IJО́-sine jyl saıyn qosymsha 0,5 paıyzdan 2 paıyzǵa deıin ósim bere alady. «Axellect Kazakhstan» kompanııasynyń basqarýshy dırektory Anton Mýsın bul yqtımal ósimdi 1,7 paıyz deńgeıinde baǵalaıdy. Biraq bul boljam tek tehnologııa ekonomıkaǵa jappaı engen jaǵdaıda ǵana iske asady. «Qazaqstanda óńirde biregeı ári keńeıtýge beıim sıfrlyq ınfraqurylym, jetilgen ınstıtýttar men qolaıly ekonomıkalyq jáne geografııalyq ornalasý úılesim tapqan, bul AI hab retinde kóshbasshy ataný múmkindigin eseleı túsedi. Jahandyq zertteý nátıjelerin el ekonomıkasyna ekstrapolıasııalaý negizinde jasaǵan baǵalaýymyz boıynsha JI-di júıeli qoldaný jyl saıyn IJО́-niń qosymsha 1,7%-ǵa deıin ósýin qamtamasyz ete alady, bul eldiń sıfrlyq jetilýin jahandyq ıntellektýaldyq artyqshylyqqa aınaldyrady», deıdi ol.
JI-diń Eńbek naryǵyna yqpaly da zertteýde jan-jaqty taldanǵan. Elimizdegi jumys oryndarynyń shamamen 54 paıyzy generatıvti jasandy ıntellekt yqpalyna ushyraıdy, onyń ishinde 41 paıyzy tolyqtyrylýy múmkin, al shamamen 5 paıyzy ishinara nemese tolyq avtomattandyrý táýekeline túsedi. Bul eńbek naryǵynda úlken qaıta bólinis bolatynyn kórsetedi. Biraq soǵan daıyn kadr máselesi áli ózekti bolyp tur.
Qazir eldegi 30-dan astam ýnıversıtette jasandy ıntellektige qatysty bilim berý baǵdarlamasy bar, alaıda joǵary bilikti ınjenerler men zertteýshiler sany suranysty tolyq óteı almaıdy. «ISSAI», «Astana Hub», halyqaralyq seriktestermen birge kadr daıarlaý bastalǵanymen, ǵylymı nátıje men patenttik belsendilik arta qoıǵan joq. Elimizdegi ǵylymı zertteý shyǵyndary IJО́-niń 1 paıyzyna da jetpeıdi. Bul tehnologııalyq táýelsizdik úshin jetkiliksiz deńgeı.
Venchýrlyq naryqta dál sondaı shekteýler bar. Elde 100-den astam JI startap tirkelgenimen, olardyń basym bóligi erte kezeńde qalyp qoıady. Iri ınvestısııa tartqan jobalar az. Series A jáne odan joǵary satydaǵy kapıtalǵa qol jetkizý qıyn. «MA7 Ventures» negizin qalaýshy Murat Abdrahmanov elimizge irgeli modeldermen básekelesýdiń qajeti joq ekenin, kerisinshe tar salalyq qoldanbaly modelderge basymdyq berý kerektigin aıtady. О́ıtkeni qazirgi resýrs kólemi dál soǵan ǵana jetkilikti. «Biz JI-di engizý jyldamdyǵy bolashaq kapıtalızasııany dástúrli qarjylyq metrıkalardan tezirek qalyptastyratyn jańa ekonomıkanyń týýyna kýá bolyp otyrmyz. Qaýip naryqtyń asyra baǵalanýynda emes, tek syrttaı baqylaýshy bolyp qalýda. Korporasııalar JI-di engizýge qomaqty bıýdjet bólýde, tipti jobalardyń 90%-y sátsiz aıaqtalsa da, eshkim shyǵyndardy qysqartýdy oılamaıdy – sebebi bul básekede toqtaǵan adam jeńiledi. Ortalyq Azııaǵa irgeli modelder boıynsha AQSh nemese Qytaımen básekelesýdiń qajeti joq, ol jaqtaǵy oıyn óte kóp kapıtaldy qajet etedi jáne uzaqqa sozylady. Bizdiń múmkindigimiz – qoldanbaly sheshimderde, tar beıindi JI-modelderinde, tehnologııalar men ındýstrııalardyń túıisken jerindegi ónimderde. «Higgsfield» – osynyń aıqyn mysaly. Joba vıdeo-generasııa sııaqty naqty sanatta serpilis jasady. Mundaı jetistikter múmkindikti arttyryp, aımaqty álemdik kapıtal úshin asha túsedi», deıdi sarapshy.
Qazir elimizde ulttyq derekter bırjasyn qurý jumysy júrip jatyr. 2026 jyly tolyq iske qosylady dep josparlanǵan bul júıe ákimshilik, mobıldi, e-commerce jáne basqa da derekterdi zańdy aınalymǵa engizýge tıis. Biraq derekter sapasyna qatysty suraq kóp. Zertteý avtorlarynyń dáıeginshe, tehnologııalyq ekojúıeniń álsiz tusy – ǵylymı baza, sapaly derek, joǵary deńgeıli ınjenerlik mektep jáne uzaq sıkldi ınvestısııa. Sondyqtan búgingi jaǵdaıda elimiz JI-di keń qoldanýǵa daıyn el retinde baǵalanady. Al ony tolyqqandy óndirýshi elge aınaldyratyn sheshýshi kezeń áli alda.
