Semeıde iske qosylǵan bastama qala turǵyndaryn aýylǵa kóshýge shaqyryp, qonys aýdarǵandarǵa 1,5 mıllıon teńgege deıin qarjylaı qoldaý usynady. Jobanyń basty maqsaty – aýyldy jandandyryp, maman tapshylyǵyn azaıtý, qala men aýyl arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý.
Abaı oblysy – aýyl sharýashylyǵyna beıim óńir. Mal men egin – aımaq ekonomıkasynyń negizgi tiregi. Sondyqtan aýyl álsirese, onyń salqyny tutas óńirge tıedi. Aýyldaǵy mekteptiń saqtalýy, medısınalyq pýnkttiń jumys isteýi, jas mamandardyń tartylýy da osyǵan baılanysty.
Jobanyń tanystyrý forýmynda oblys ákimi Berik Ýálı aýyldyń bolashaǵy óńir damýynyń negizgi tirekteriniń biri ekenin aıtty.
– Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy men aýyl ákimderiniń qyzmetine arnalǵan dıalog-platformada «Aýyldyń jaǵdaıy – elimiz úshin strategııalyq mańyzy bar másele. Sebebi halqymyzdyń tamyry – aýyl-da» dep atap ótken edi. Joba aýyl turǵyndaryn turaqtandyrý, qaladan aýylǵa qonys aýdarýshylardy tartý arqyly demografııalyq tepe-teńdikti saqtaý, aýyldaǵy kadr tapshylyǵyn azaıtý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý, sondaı-aq «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyn jańa mazmunda iske asyrýdy kózdeıdi, – dedi óńir basshysy.
Ákimniń aıtýynsha, Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýynda qoıylǵan tapsyrmaǵa sáıkes oblysta «EurasiaAgroSemey» JShS bazasynda qýattylyǵy jylyna 11,4 myń tonna et óndiretin kombınat salynyp jatyr. Quny – 7,7 mlrd teńge. Bolashaqta bul kásiporyn óńirde tolyq óndiristik sıkldi qamtıtyn et klasteriniń negizine aınalmaq.
– Abaı oblysy – tarıhı tamyry tereń, áleýeti zor óńir. Bizdiń mindet – aýyldyq aýmaqtardyń turaqty damýyn qamtamasyz etý, halyqtyń turmys sapasyn arttyrý jáne aýyldy ekonomıkalyq ósimniń tiregine aınaldyrý. 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan «Qaladan – aýylǵa» jobasy kóshi-qon máselesin sheshetin qural ǵana emes. Bul – aýyldy jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan júıeli qadam, – dedi B.Ýálı.
Oblys ákiminiń orynbasary Dýman Ospanovtyń aıtýynsha, óńirde 600 myńǵa jýyq halyq turady. Sonyń 222 myńy aýyldyq jerde ómir súredi. Oblysta 138 aýyldyq okrýg pen kent bar. Bastamanyń negizgi tetigi – turǵyn úı máselesin jeńildetý. Memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalary arqyly satyp alynatyn úıdiń bastapqy jarnasyna turǵyn úı sertıfıkaty beriledi. Iаǵnı bastapqy jarnanyń 90 paıyzyna deıin oblys ákimdigi óteıdi. Bul qoldaý 1,5 mln teńgeden aspaıtyn bastapqy jarnaǵa qatysty. Aýylǵa kóshken azamattardy jumyspen qamtý da qarastyrylǵan. Bul baǵytta «Jastar praktıkasy», «Qoǵamdyq jumys», «Kúmis jas» baǵdarlamalary iske qosylady. Atalǵan baǵdarlamalarda eńbekaqynyń bir bóligi memleket tarapynan sýbsıdııalanady. Kásip bastaýǵa nıetti azamattarǵa granttar beriledi. «Bir aýyl – bir ónim» jobasy arqyly jergilikti óndiristi damytý kózdelgen. Sonymen qatar oblys ákiminiń bilim granttary aýylǵa qajetti mamandar daıarlaýǵa baǵyttalady. Aýyl kásipkerligin damytýda «Aýyl amanaty», «Isker aımaq» baǵdarlamalary mańyzdy ról atqarady. Buǵan qosa bıyl iske qosylatyn «Igilik» jobasy aýyldaǵy shaǵyn kásiptiń damýyna serpin bermek. Mal sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan jeńildetilgen nesıe 6 paıyzben 7–10 jyl merzimge beriledi. Joba aıasynda birneshe jańa bastama usynyldy. Iаǵnı bıýdjet qarajatyn jumsamaı-aq, iri jáne orta sharýashylyqtar aýyl turǵyndaryna mal beredi. О́z kezeginde mundaı qoldaý kórsetken fermerlerge jeńildetilgen nesıe men tehnıka alýǵa múmkindik jasalady.
Kókpekti aýdany Shuǵylbaı aýyldyq okrýginiń ákimi Nurlan Nazarhanovtyń aıtýynsha, joba aýylǵa jańa turǵyn tartýǵa naqty múmkindik beredi.
– Qala ómirinen aýylǵa kóshýge sheshim qabyldaǵandarǵa ákimdik qoldaý kórsetedi. Bastapqy jarnaǵa 1,5 mln teńgege deıin qarajat beriledi. Bıznes ashýǵa nemese mal sharýashylyǵymen aınalysýǵa múmkindik bar. 6 paıyzben jeńildetilgen nesıe alýǵa bolady. О́tken jyly bizdiń aýylǵa eki otbasy kóship keldi. Bul úlken oqıǵa boldy. Sebebi keıingi on jylda jańa turǵyndar bolmaǵan edi, – dedi ol.
Joba jarııalanǵan soń birqatar aýdanda alǵashqy qadamdar kórine bastady. Máselen, Semeı mańyndaǵy Medeý aýyldyq okrýginde qaladan kóship kelýge nıetti birneshe otbasy bar. Keıbir aýylda jańa turǵyndarǵa úı men jer telimi usynylyp jatyr.
– Biz mektep jasyndaǵy balalary bar otbasylardy shaqyramyz. Olarǵa turǵyn úı, 10 sıyr jáne bir jylqy beremiz. Turaqty jumysqa ornalas-tyramyz, – dedi Abaı aýdany Medeý aýyldyq okrýginiń ákimi Erkebulan Keńesbekuly.
Úrjar aýdanynda aýyl sharýashylyǵyna qajetti mamandarǵa arnaıy usynys daıyndalǵan. Agronom, mehanızator, malshy, veterınar mamandyqtaryna suranys joǵary. Aıagóz aýdanynyń Maılın aýyldyq okrýginde jańa turǵyndarǵa arnalǵan birneshe úı ázir.
Semeılik belgili ınflıýenser-sarapshy Maqsat Álıbekovtiń aıtýynsha, 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan bastama kóshi-qon máselesin sheshýge ǵana emes, aýyldyq jerlerdi jańǵyrtýǵa da serpin bermek. Jalpy, ýrbanızasııa úderisi – obektıvti ári qaıtymsyz qubylys.
– Memlekettik saıasattyń mindeti – kóshi-qondy tejep qalý emes, aýyldyq aýmaqtardyń turaqty ári ekonomıkalyq turǵydan ózin-ózi qamtamasyz etetin damý modelin qalyptastyrý. Bul – damyǵan elderdegi tájirıbege jaqyn baǵyt. Árıne, bizdi Eýropamen, Amerıkamen tikeleı salystyrýǵa bolmaıdy. Ol elderde qalalar bir-birine jaqyn ornalasqan, kóptegen aýyldardyń tarıhy júz jyldan asady. Al elimiz ótken ǵasyrda ujymdastyrýdy, keńsharlardyń ydyraýyn, toqsanynshy jyldardyń aýyr kezeńin bastan keshirdi. Soǵan qaramastan saıası bastama berildi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl ákimderiniń ókilettigin keńeıtýdi, olardyń kásibı daıarlyǵyn kúsheıtýdi jáne tórtinshi deńgeıli bıýdjetterdi nyǵaıtýdy qoldady. Sonyń nátıjesinde, salyqtyń bir bóligi jergilikti jerde qalyp, jol jóndeý, sý júıesin damytý, kóshe jaryǵyn ornatý, sport nysandaryn, mádenıet oshaqtaryn salý sııaqty jumysqa jumsalmaq, – deıdi sarapshy.
Qalaı desek te «Qaladan – aýylǵa» bastamasy aýyl máselesine jańa kózqaras ákelip otyr. Bul tek kóshi-qondy retteý quraly ǵana emes, aýyldyń bolashaǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan qadam. Aýyl – ulttyq tirshiliktiń ózegi. Abaı óńiriniń erteńi de sol aýyldardyń tynysyna baılanysty. Sondyqtan qaladan aýylǵa bet alǵan árbir otbasy aýyl ómiriniń jańa tynysy bolýy múmkin.
Abaı oblysy
