Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Aıta keterligi, bul aýmaqtyń quramyna tek egistik jerler emes, sondaı-aq elimizdiń aýyl sharýashylyǵy alqaptarynyń basym bóligin quraıtyn ushy-qıyry joq jaıylymdar da kiredi. Bul agrarlyq artyqshylyq elimizdi óz jerin múmkindigishe qarqyndy túrde óńdep, kádege tıimdi jaratyp otyrǵan birqatar agrarlyq derjavadan kósh ilgeri kórsetip tur.
Álem elderi aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýde ózderine tán baǵyttarǵa mamandanǵan. Máselen, AQSh júgeri óndirýden kósh bastasa, Brazılııa soıa men qant qamysy óndirisi boıynsha alda keledi. Al Aýstralııa bıdaı eksporttaıtyn iri memleketterdiń biri retinde oq boıy ozyq tur. Bizdiń el dástúrli túrde dándi daqyldar, eń aldymen, bıdaı men arpa ósirýge basymdyq beredi. Degenmen keıingi jyldary egis qurylymy birtindep ózgerip jatyr.
Elimizde aýyl sharýashylyǵyn ártarapztandyrý strategııasy júıeli túrde júzege asyrylyp keledi. Atap aıtqanda, memleket bıdaı alqaptaryn qysqartyp, tabysy joǵary daqyldardyń úlesin arttyrýǵa den qoıyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov málimdegendeı, basymdyq maıly jáne maldyń azyǵyna jarar daqyldarǵa, sondaı-aq arpa men kartop ósirýge beriledi.
Sońǵy derekterge sáıkes, elimizdegi jalpy egis kólemi 23,8 mln gektardy qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 180 myń gektarǵa keńeıgen. Sonymen qatar bıdaı alqaby 125 myń gektarǵa qysqaryp, shamamen 12,1 mln gektardy qurady. Osy kezeńde, kerisinshe maıly daqyldar, mal azyǵy daqyldary, arpa egiletin aýmaqtar kóbeıgen. Mundaı ózgeris aýyl sharýashylyǵynyń tıimdiligin arttyrý, klımattyq jaǵdaıǵa beıimdelý, astyqtyń álemdik baǵasyndaǵy qubylmalylyqqa táýeldilikti azaıtý qajettiligimen baılanysty bolyp otyr. Sarapshylardyń pikirinshe, tabysy joǵary daqyldarǵa kóshý agrarlyq sektordy damytýdaǵy mańyzdy qadam sanalady.
Osylaısha, qomaqty jer resýrsyna ıe elimiz agrarlyq modelin kezeń-kezeńimen jańǵyrtyp, turaqtylyqqa, rentabeldilikke jáne óndiristi ártaraptandyrýǵa basymdyq berip otyr. Jalpy, agroónerkásip kesheni keıingi jyldary turaqty ósim kórsetip, eldiń álemdik astyq naryǵyndaǵy pozısııasyn nyǵaıta tústi. О́ndiris kóleminiń artýy men eksport geografııasynyń keńeıýi agrarlyq sektordyń jańa sapalyq deńgeıge ótkenin ańǵartady.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti usynǵan málimetke kóz júgirtsek, memlekettik qoldaý sharalarynyń, zamanaýı agrotehnologııa engizilýiniń jáne qolaıly aýa raıy jaǵdaıynyń nátıjesinde, Qazaqstan eki jyl qatarynan rekordtyq astyq ónimin jınady. О́tken jyly ortasha ónimdilik gektaryna 16,3 sentnerdi qurap, jalpy 25,9 mln tonna astyq jınaldy. Onyń ishinde bıdaı kólemi 19,3 mln tonnaǵa jetti. О́ndiristegi ósim eksport kóleminiń ulǵaıýymen qatar júrip jatyr. 2024-2025 saýda maýsymynyń qorytyndysy boıynsha astyq pen unnyń astyq balamasyndaǵy eksporty 15,3 mln tonnany qurap, bir jylda 60 paıyzǵa artqan. Bul elimizdiń syrtqy naryqtaǵy suranysynyń joǵary ekenin kórsetedi.
Sonymen qatar jedel derekter de oń dınamıkany aıqyndaıdy. «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń málimetine sáıkes, byltyrǵy qyrkúıek pen bıylǵy naýryz aralyǵynda astyq jáne un eksporty 8,9 mln tonnaǵa jetip, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 1 mln tonnaǵa artqan. Bul kórsetkish eksport qarqynynyń saqtalyp otyrǵanyn dáleldeıdi.
Negizgi eksport baǵyttary retinde dástúrli naryqtar – Ortalyq Azııa elderi aldyńǵy orynda tur. Atap aıtqanda, О́zbekstanǵa jetkizilim 14 paıyzǵa ósse, Qyrǵyzstanǵa eksport 1,8 esege artqan. Aýǵanstan men Túrikmenstan baǵytynda da aıtarlyqtaı ósim baıqalady. Bul óńirlik suranystyń turaqty ekenin kórsetedi. Keıingi jyldary astyq Vetnamǵa, Birikken Arab Ámirlikterine, Soltústik Afrıka elderine eksporttala bastady. Buǵan qosa Iran, Ázerbaıjan, Grýzııa baǵyttary qaıta jandana tústi. Eýropa elderine joǵary sapaly durum jáne Hi-Pro bıdaıy jetkiziledi. Qytaı baǵyty da qarqyndy damyp keledi. Byltyr mal azyqtyq un eksporty 2,9 mln tonnaǵa jetip, bir jylda 2,4 esege ósken. Bul kórshi naryqtaǵy suranystyń artyp otyrǵanyn bildiredi.
Jalpy, memleketimiz aýyl sharýashylyǵy ónimderin álemniń 70-ten asa eline eksporttaıdy. Keıingi bes jylda agroónerkásip kesheni eksporty 1,8 esege ósip, 7 mlrd dollarǵa jetken. О́tken jyldyń ózinde eksport kólemi 36,9 paıyzǵa artty.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, eksport qurylymynda óńdelgen ónim úlesiniń 51 paıyzdan asýy da – mańyzdy kórsetkish. Bul elimizdiń tek shıkizat jetkizýshi emes, qosylǵan quny joǵary ónim óndirýshi elge aınalyp kele jatqanyn kórsetedi.
Osylaısha, óndiris kóleminiń artýy men logıstıkalyq múmkindiktiń keńeıýi memleketimizge astyq eksportyn turaqty túrde ósirýge múmkindik berip otyr. Al naryqtardy ártaraptandyrý men memlekettik qoldaý sharalary agrarlyq sektordyń básekege qabilettiligin arttyryp, eldiń álemdik azyq-túlik naryǵyndaǵy ornyn odan ári kúsheıte túspek.
