Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
«Qoǵamdaǵy eleýli qaýipterdiń biri – «sıfrlyq qaýesetter». Kóp jaǵdaıda paıdalanýshylar máseleniń mánine úńilmesten, tekserilmegen, keıde tipti jalǵan aqparatty taratady. Nazar aýdartý men «haıp» qýǵan jekelegen tulǵalar óz áreketteriniń saldaryn elemeıdi. Al shyn máninde, shyndyqqa sáıkes kelmeıtin aqparatty jarııalaý búkil qoǵam úshin qaýip faktory. Bul jaı ǵana zııansyz ázil nemese ınternettegi pikir emes. Mundaı áreketter dúrbeleń týǵyzýy, azamattardyń iskerlik jáne jeke bedeline nuqsan keltirýi, sondaı-aq memlekettik ınstıtýttardyń qyzmetin turaqsyzdandyrýy múmkin», delingen Bas prokýratýra taratqan habarlamada.
Quqyq qorǵaý salasy mamandarynyń aıtýynsha, sıfrlyq álemde tolyqqandy anonımdilik degen nárse atymen joq. Iаǵnı adam ınternette jasap jatqan áreketterim eleýsiz qalady dep oılamaýy kerek. Sizdiń vırtýaldy álemge kirgenińiz ben shyqqanyńyz jáne onda jasaǵan árbir isińiz óziniń «izin» qaldyrmaı qoımaıdy. Ony ózge adamdar kórmegenimen, osy salanyń arnaıy mamandary qazbalaıtyn bolsa, tabatyny sózsiz.
«Internettegi anonımdilik – mıf. Zamanaýı tehnıkalyq múmkindikter habarlamany jibergen adamdy, tipti ol keıin joıylǵan jaǵdaıda da, anyqtaýǵa múmkindik beredi», deıdi mamandar.
Bizdiń elimizde kórineý jalǵan habarlama jasaý, sonyń ishinde ınternet arqyly, máselen, daıyndalyp jatqan jarylys, órt nemese adamdardyń qaza bolý qaýpin týdyratyn, múlikke zııan keltirýge ne ózge de qoǵamdyq qaýipti saldarǵa ákelýi múmkin áreketter týraly ótirik aqparat taratý qylmystyq quqyq buzýshylyq sanalady. Sondaı-aq Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodekste de jalǵan aqparat berý úshin iri kólemde aıyppul tóleý jazalary qarastyrylǵan.
Bul el azamattarynan ınternette barynsha saqtyq tanytýdy, tek senimdi derekkózden alynǵan, tekserilgen aqparattardy ǵana paıdalanýdy talap etedi. Muny sóz bostandyǵyn shekteý dep burmalaý qatelik. Sóz bostandyǵy – zańǵa qaıshy emes aqparatty taratýǵa beriletin quqyq. Al ótirik málimet taratyp, memlekettiń, basqa adamdardyń quqyqtary men zańdy múddelerin buzý jalpyǵa ortaq talaptardy aıaqqa taptaýǵa jatatyny aıtpasa da túsinikti.
«Quqyqtyq normalardy saqtaý turmysta, bızneste jáne medıa keńistikte qaýipsiz orta qalyptastyrady. Qylmystyq qýdalaý organdary tek jaýapkershilik sharalaryn qoldanýǵa ǵana emes, eń aldymen quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Júıeli túsindirý jumystary júrgizilip jatyr. Ortaq mindetimiz – jaýapty minez-qulyq mádenıetin qalyptastyrý. О́ıtkeni mádenıet árbir áleýmettik jeli qoldanýshysynyń jeke jaýapkershiliginen bastalady», delingen Bas prokýratýra habarlamasynda.
Osy oraıda ǵalamtor keńistiginde ózin tolyqqandy «erkin», durysyraq aıtqanda, jaýapsyz sezingen keıbir azamattarymyzdyń ońdy-soldy ótirik aqparat taratyp, jazaǵa tartylyp jatqan jaǵdaılary da az emes. Máselen, sondaı oqıǵanyń biri jýyrda Abaı oblysynda tirkeldi.
3 naýryzda Semeı qalasyndaǵy «Balapark» balalar oıyn-saýyq ortalyǵynda órt oryn alyp, arnaıy qyzmetterdiń jedel áreketiniń arqasynda adam shyǵynyna jol berilmegen edi. Alaıda qala turǵyny Instagram jelisindegi qalalyq pablıkterdiń birinde atalǵan órt saldarynan 18 adamnyń qaza tapqany týraly jalǵan aqparat jarııalaǵan. Bul jeli oqyrmandary arasynda alańdaýshylyq týǵyzdy.
Artynsha osy aqparatty taratqan turǵynnyń jeke basy anyqtalyp, oǵan qarsy ákimshilik is qozǵaldy. Sot otyrysynda quqyq buzýshy óz kinásin tolyq moıyndap, oǵan ÁQBtK-niń 456-2-babynyń 3-bóligi boıynsha jalǵan aqparatty jarııalaǵany jáne taratqany úshin 86 500 teńge mólsherinde aıyppul salyndy.
Internet keńistiginde sheksiz erkindik joq ekenin, árbir júrisiń men turysyń ustamdylyq pen baısaldylyqqa negizdelýi kerek ekenin, ásirese, qolyna smartfon ustap týatyn jas balalarǵa kóbirek túsindirý qajet. Oń-solyn tanymaǵan jas oınap júrip ot bassa, jaýapkershilik onyń ata-anasyna artylatyny sózsiz. Osy oraıda prokýratýra qyzmetkerleri jer-jerde kámeletke tolmaǵan jasóspirimderdiń quqyqtyq saýatyn arttyrý maqsatynda túrli is-shara uıymdastyryp keledi.
Máselen, taıaý kúnderi Qostanaı oblysy Beıimbet Maılın aýdanynyń prokýratýrasy Maı jalpy bilim beretin mektebiniń oqýshylarymen jasóspirimder arasynda kezdesýi múmkin quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý taqyrybynda kezdesý uıymdastyrdy. Oqýshylarǵa býllıng, buzaqylyq, terrorızm aktisi týraly kórineý jalǵan habar berý, esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymy men basqa da áreketterdiń ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershiligi túsindirildi.
Aıta keteıik, jalǵan aqparat taratý zańmen qatar, dinimizde de kúná is sanalady. Bireý aıtpaǵan sózdi aıtty dep nemese jasamaǵan isti jasady dep jarııa qylý – ǵaıbat. Al ótirik aıtý – dinimizde de, dástúrimizde de adamnyń súıkimin ketiretin amal ekeni belgili.
«Jalǵan aqparat taratýdyń kúná ári aram ekeni Quranda da, Paıǵambarymyzdyń hadısterinde de anyq aıtylǵan. Mysaly, bir hadıste: «Árbir estigenin aıtý kisige kúná retinde jetkilikti», deıdi. Sol sebepti kez kelgen habardy anyq-qanyǵyna jetpeı turyp taratýǵa tyıym salynady», deıdi ıslamtanýshy Medet Qurmashuly.
Halqymyzdyń dástúrinde sóz tasý, kisi arasyn ótirik aıtyp buzý uıat ári mádenıetsizdik sanalady.
