Myńdaǵan jyl boıy saýda joldary, dinder, ǵylymı mektepter men mádenıetter toǵysqan О́zbekstan jerinde biregeı ortalyqtyń paıda bolýy kezdeısoq emes. Munda jańasha jasaqtalǵan murajaı, ozyq ǵylymı-zertteý ınfraqurylymy, zamanaýı kitaphana, Ortalyq Azııa órkenıetteri tarıhy boıynsha ulttyq jáne halyqaralyq muraǵattar, sıfrlyq gýmanıtarlyq tehnologııalar men jahandyq ǵylymı jáne mádenı yntymaqtastyqtyń keń jelisin biriktiretin biregeı órkenıet kesheni quryldy.
Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh osy Islam órkenıeti ortalyǵyna kelgen kezinde О́zbekstannyń búgingi damý baǵytyna, ortalyqtyń qyzmetine joǵary baǵa berdi.
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ta jobany laıyqty baǵalap: «Bul – úlken jáne biregeı nysan ári ǵylymı, týrıstik jáne etnomádenı joba. Islam órkenıeti ortalyǵy osy mańyzdy salada ǵylymı zertteýler júrgizýdiń ortaq alańyna aınala alady», dedi.
Álemdik sarapshylardyń pikirinshe, Islam órkenıeti ortalyǵy qarapaıym ınfraqurylymdyq nysan nemese mádenı saıasattyń rámizi emes. Bul – qazirgi zamanǵy jahandyq qaýip-qaterlerge sanaly órkenıettik jaýap.
Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ilham Álıev: «О́zbekstan Prezıdentiniń bastamasymen qurylǵan Islam órkenıeti ortalyǵynda bola otyryp, biz el basshylyǵynyń ózbek halqynyń baı mádenı jáne rýhanı qundylyqtaryn saqtaýǵa jáne nasıhattaýǵa degen berilgendigine taǵy da kóz jetkizdik. Islamofobııa kúsheıip kele jatqan jaǵdaıda ortalyqtyń ashylýy erekshe mańyzǵa ıe. Bul ıslamnyń shyǵarmashylyq, gýmanızm, tózimdilik, dostyq jáne baýyrlastyq dini ekenin aıqyn kórsetedi», dep erekshe baǵalady.
Qazaqstan men О́zbekstan depýtattary birlesken jobalardyń júzege asýyn talqylady
Sarapshylar men saıasatkerler biraýyzdan bul jobanyń radıkalızm men ıslamnyń burmalanǵan beınesine qarsy gýmanıtarlyq qalqanǵa aınalatynyna senimdi. Mádenı murany elge qaıtarý men jandandyrý isi ortalyqtyń qyzmeti úshin erekshe mańyzǵa ıe. Nátıjesinde, Ibn Sınanyń qoljazbalary, Bırýnıdiń shyǵarmalary, Tımýrıdter dáýiriniń mınıatıýralary, ıslam óneriniń shedevrleri sııaqty eki myńǵa jýyq biregeı kóne jádiger qaıtaryldy.
Bul Ortalyq Azııanyń órkenıettik jady men tarıhı ádildikti qalpyna keltirýdiń shynaıy rámizi boldy.
Paragvaı prezıdenti Santıago Penıa ekspozısııalarmen tanysý kezinde: «Islam órkenıeti ortalyǵymen tanysý maǵan úlken áser qaldyrdy. Adamzattyń kóptegen ǵylymı jáne mádenı jetistikteri osynda dúnıege keldi. О́kinishke qaraı, álemde kóp adam algebra men medısına boıynsha irgeli eńbekterdiń osynda dúnıege kelgenin bile bermeıdi. Bul sapar maǵan shabyt berdi jáne О́zbekstannyń zor áleýetine degen senimimdi nyǵaıtty», degen oıyn jetkizdi.
Al Fınlıandııa prezıdenti Aleksandr Stýbb osy mádenı oryndy tamashalaǵannan keıin: «Men buryn-sońdy bastan keshirmegen tájirıbeni kórdim. Úsh myń jyldyq tarıh zamanaýı jáne senimdi túrde usynylǵan. Munda siz tarıhty sezinesiz», dep tańdanysyn jasyrmady.
Búginde Islam órkenıeti ortalyǵy Baǵdattaǵy Baıt ál-Hıkma, Horezmdegi Mamýn akademııasy jáne Samarqandtaǵy Ulyqbek medresesi sekildi XXI ǵasyrdyń jańa tıptegi órkenıettik mekemesine aınaldy. Munda tarıhı bilim sıfrlyq tehnologııalarmen baılanysty, qoljazbalar jahandyq sıfrlyq resýrstar túrine enedi, murajaı ǵylymı zerthana sıpattamalaryna ıe bolady, al ulttyq mura halyqaralyq dıalog pen ózara túsinistiktiń negizine aınalady.
Baýyrlas el – Qazaqstan oqyrmandaryna arnalǵan bul jazbamdy Serbııa Prezıdenti Aleksandr Výchıchtiń: «Men mundaı ortalyqty esh jerden kórgen emespin. Ol zamanaýı jáne óte mánerli sáýlet stılinde salynǵan. Men munda kóp nárse úırendim jáne mindetti túrde qaıta oralamyn. Men otandastaryma aıtar edim: qurmetti dostar, men munda buryn kelmeı júrgenim úlken qatelik bolǵan eken. О́tinemin, múmkindiginshe tezirek О́zbekstanǵa baryńyzdar!», degen yqylasqa toly sózimen támamdaǵym keledi.
Fırdavs ABDÝHOLIKOV,
О́zbekstan Respýblıkasy
Islam órkenıeti ortalyǵynyń dırektory
