Batyrdyń dombyrasy
Keńes Odaǵynyń Batyry, jazýshy Baýyrjan Momyshuly jeke fotosýretteri men qoıyndápterin, áskerı kartasyn jáne ózge zattaryn mýzeıge tapsyrýdy amanattaǵan eken. Batyrdyń qoıyndápteri men kartasy elordadaǵy áskerı mýzeıde tursa, qalǵan birshama jádiger oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine qarasty «Dańq» zalyna tapsyrylǵan. Mundaǵy jádigerlerdiń birqatary soǵys jyldarynan estelik aıtady.
Memorıaldyq mýzeı qorynda búginde jalpy 1 556 jádiger bar. Al ekspozısııaǵa 838 jádiger qoıylǵan. Onda Baýyrjan Momyshuly ómirinen fotosýretter (balalyq shaǵy, áskerı ómiri, shyǵarmashylyǵy men otbasy), áskerı kıimi, gvardııalyq belgisi, beldigi, paıdalanǵan zattary (elektrli saqal alǵyshy, bet súlgisi, kesesi, kúmis qasyqtary men shanyshqysy, aǵash tostaǵany, aǵash qasyǵy men aǵash ojaýy, shaı ishken ydysy men shaı qasyǵy) óz qolymen oıǵan oıýlar albomy, memlekettik nagradalary, dombyrasy, tósegi, jumys bólmesindegi zattary (ústeli, oryndyǵy, aǵylshyn mashınkasy, maı shamy, qalam salǵyshy, aspaly shamy, kúlsalǵyshy, múshtegi, sývenırleri), kitaptary, saǵaty, basqa da jeke zattary bar.
Jambyl oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkeri Laýra Baıtursynova qundy jádigerlerdiń «óz minezi» bar ekenin aıtyp, qalaı saqtalatynyn túsindirdi.
«Biz eń aldymen arnaıy mıkroklımat qalyptastyramyz. Aýanyń temperatýrasy men ylǵaldylyǵy (ádette
18–22°C jáne 45–55% ylǵaldylyq) táýlik boıy qatań baqylanady. Shamadan tys jaryq ta jádigerge jaý (ásirese mata men qaǵazǵa), sondyqtan ýltrakúlgin sáýlelerden qorǵaıtyn arnaıy japqyshtar men jaryqtandyrý júıesin qoldanamyz. Kútim jasaýǵa keletin bolsaq, bul – úlken ǵylymı jumys. Jádigerlerdi shańnan tazartýdan bastap, zaqymdalǵan jerlerin qalpyna keltirýge deıin arnaıy mamandar aınalysady. Olardy tek arnaıy maqta qolǵappen ǵana ustaýǵa bolady. Árbir jádigerdiń jeke «tólqujaty» bar. Onda zattyń mýzeıge kelgen sáttegi kúıinen bastap, jasalǵan barlyq jumys jazylady», deıdi ol.
Mýzeı qyzmetkeriniń aıtýynsha, qorda erekshe oryn alatyn buryshtardyń biri – «Baýkeńniń qarýlas jerlesteri» dep atalady. Bul bólimde Jýaly aýdanynan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa attanǵan jaýyngerlerdiń sýretteri, olardyń maıdannan jazǵan hattary, jeke qujattary, alǵan marapattary men orden-medaldary usynylǵan.
Baýkeń oıǵan oıýlar
Jaýjúrek qaharmandyǵymen tanylǵan tulǵanyń san qatparly jan-dúnıesiniń astarynda kópke beımálim óner bar degenge senbessiz, bálkim. Mýzeı sóresindegi Baýyrjan Momyshulynyń óz qolymen jasaǵan oıý-órnekteri erekshe nazarymyzdy aýdartty.
Shyǵarmashylyqqa jany qumar Baýkeń birde:
О́tkendi eske salyp oıǵa tolam,
Suryptap tezge salyp kóp oılanam.
Oı túbine jete almaı tıtyqtasam,
Qolyma qaıshy alyp oıý oıam,
– dep tolǵanady. Tereń oıǵa batyp, oı túbine jete almaı qııaly qyr kezgen ýaqytta qolyna qaıshy alyp, nemeresi Erjanǵa temekiniń tús qaǵazdarynan túrli oıýlar oıyp beredi eken. Tipti bizben kestelep te shyqqan. Batyrdyń bizge tosyn bul qyzyǵýshylyǵy kórkem qııal men názik tolǵanystardyń aıshyǵy syndy. Onyń ishki tebirenisinen, jan tolqynysynan týǵan oıýlar taý-tulǵanyń názik bir tamyryn basty. Bálkı, bul jan tynyshtyǵyn bir kúıge túsiretin beıneleýdiń ózgeshe tásili bolar.
О́zgeshe órnektelgen oıýlardy kórgen zergerler avtor qoltańbasynan sırek kezdesetin bir ıirimdi tanyǵan. Tipti «jer qoınaýynan jetken tarıh» dep baǵalaıdy. Rasynda da ár oıý bir-birine uqsamaıdy, ózinshe taramdalady. Qorda saqtalǵan jetpiske jýyq oıýdyń árqaısysynyń aı-kúni jazylǵan, batyrdyń óz qolynyń izi tur.
Baýyrjan Momyshulynyń arnaıy tapsyryp, amanattaǵan taǵy bir súıikti zaty – maýzeri. 1965 jyly Iаltada jazǵan ósıethatynda: «Maýzerim osy mýzeıde tursyn» dep Jambyl oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine tapsyrǵan. Mýzeı qoryndaǵy bar derekke júginsek, maýzer metall, aǵash jáne qaıystan jasalǵan, 7,65 kalıbrli. Jádigerdiń metall bóliginde «Maýzer polkovnıka Baýyrjana Momyshýly» degen jazýy bar. Sanaly ǵumyryn áskerı qyzmetke arnalǵan batyr osy qarýdy soǵys jyldarynda paıdalanǵan.
Mýzeı qyzmetkeriniń aıtýynsha, batyr ómirine qyzyǵýshylar jyl sanap artyp keledi. Ásirese otbasylyq kelýshiler men sheteldik týrıster mýzeıge kóp keledi.
«Biz úshin eń basty kórsetkish – adamdardyń mýzeıden rýhanı azyq alyp, tarıhyna maqtanyshpen qarap shyǵýy. Qýantarlyǵy, keıingi ýaqytta mýzeıge kelýshiler, ásirese jastar qatary kóbeıip keledi. Búgingi kórermen tek kórýmen shektelmeıdi, olar tarıhty tereńirek tanyp, sezingisi keledi. Interaktıvti kórmeler men sıfrlyq tehnologııalardyń arqasynda mýzeıler zamanaýı mádenı ortalyqqa aınaldy. Ásirese demalys kúnderi men merekelerde halyqtyń yqylasy óte joǵary», deıdi Laýra Baıtursynova.
Sondaı-aq mýzeı sórelerinde B.Momyshulynyń Kýba eline saparynan estelikter, fotolar, ózimen alyp júrgen zattary qoıylǵan. Baýkeń 1963 jyly Kýba basshylyǵynyń shaqyrýymen sol elge barady. Sapar barysynda Kýba basshysy Fıdel Kastronyń inisi Raýl Kastromen kezdesip, oǵan úlken áser qaldyrady. Kýba Qarýly kúshteriniń áskerı akademııasynda ofıserler men jaýyngerler aldynda soǵys taktıkasynyń úlgilerinen dáris oqıdy. B.Momyshulynyń áskerı ádis-tásilderi qazirgi ýaqytta da Kýbanyń áskerı oqý oryndarynda oqytylady. Kýba eline saparynan «Kýba áserleri» degen atpen kólemdi ocherk jazdy. Mýzeı qorynda onyń Kýba saparynan qalǵan zattary saqtalǵan.
