Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Digital Archive. Paradıgmanyń ózgerýi» taqyrybynda ótken plenarlyq sessııa jumysyn Prezıdent arhıviniń dırektory Álııa Mustafına júrgizdi. Ol kongress jumysynyń bastalýy Halyqaralyq arhıvter kúnimen tuspa-tus kelgenin aıta kelip, arhıv salasynyń mamandaryn kásibı merekemen quttyqtady. Sondaı-aq kongress aıasynda úsh kún boıy arhıv salasynyń bolashaǵy, sıfrlyq tehnologııalar jáne jasandy ıntellektini qoldaný máseleleri talqylanyp, Jas arhıvshiler mektebi, IýNESKO semınary, MURAtalks sarapshylar klýbynyń ekinshi otyrysy jáne kásibı vorkshoptar ótetinin jetkizdi.
«Kongress qatysýshylary nazaryna Prezıdent arhıviniń mamandary ázirlegen ónimder men AI-sheshimderdi usynyp otyrmyz. Olardyń qatarynda arhıv qoımalaryn basqarýǵa arnalǵan «GeoTopography» zııatkerlik sıfrlyq júıesi, «AI Archival Recognition System» taný qosymshasy, kelýshilermen qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde «tiri» dıalog júrgizýge múmkindik beretin «AI Mura – Virtual Guide» sıfrlyq JI-sheshimi, sondaı-aq qujattardyń tarıhı qundylyǵyna saraptama júrgizý men saraptamalyq qorytyndylar daıyndaý úderisin edáýir jedeldetýge kómektesetin, kúndelikti qaıtalanatyn jumystardy qysqartyp, ońtaılandyratyn «QuralAI Assistant» arhıvıstiń JI-kómekshisi bar», dedi Álııa Mustafına.
Kongress alańynda arhıv isi, sıfrlyq tehnologııalar jáne qujattyq murany saqtaý salasyndaǵy jetekshi sarapshylar halyqaralyq tájirıbesin bólisti. BUU Kitaphanasy men arhıvteriniń dırektory Sharlotta Lındberg Varakaýlle Qazaqstannyń bilim men tarıhı murany saqtaý, basqarý jáne qoljetimdi etýdegi kóshbasshylyǵyn, sondaı-aq óńirlik jáne jahandyq deńgeılerde dıalog pen yntymaqtastyqty damytýdaǵy jetekshi rólin erekshe atap ótti. Arhıv salasy túbegeıli ózgerister kezeńin bastan keshirip otyrǵan ýaqytta dıalog, yntymaqtastyq jáne ınnovasııa úshin erekshe alań qalyptastyrǵany úshin alǵysyn jetkizdi.
«Biz aqparatty jasaý, basqarý, saqtaý jáne oǵan qol jetkizý tásilderin túbegeıli ózgertip jatqan tehnologııalyq ózgerý dáýirinde ómir súrip jatyrmyz. Jasandy ıntellekt arhıv qorlaryn óńdeý men sıpattaýdyń jańa múmkindikterin usynyp, olardy tabýdy jeńildetýge jáne qujattardy basqarýdy anaǵurlym tıimdi etýge yqpal etedi. Sıfrlandyrý tehnologııalaryndaǵy jetistikter názik ári qundy materıaldardy saqtaýǵa múmkindik berip qana qoımaı, qujattyq muraǵa geografııalyq shekaralardan tys keńinen qol jetkizýdi qamtamasyz etýde. Sıfrlyq platformalar arhıvterdiń jańa aýdıtorııalarǵa jol ashýyna jáne ashyqtyqty, eseptilikti, ınklıýzıvtilikti, bilim berý men zertteýdi buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıde qoldaýyna múmkindik beredi», dedi ol.
Sonymen qatar keshe «Arhıvter jáne AI: quraldary, etıkasy men bolashaq strategııalary», «Digital Archive: zamanaýı dıskýrstar» taqyryptaryndaǵy paneldik sessııalar ótti. Sessııada IýNESKO-nyń Qujattyq mura bóliminiń basshysy Fakson Banda, Halyqaralyq arhıvter keńesiniń prezıdenti Joze Kırps, Ulybrıtanııa Ulttyq arhıviniń sıfrlyq tehnologııalar jónindegi dırektory Djon Sherıdan, t.b. halyqaralyq sarapshylar sıfrlyq arhıvterdi damytý, qujattyq murany saqtaýda jasandy ıntellekt múmkindikterin paıdalaný, arhıv ekojúıelerin damytý, sıfrlyq derekterdiń saqtalýyn qamtamasyz etý jáne jańa býyn mamandardy daıarlaý máselelerin talqylady.
Kongress aıasynda sondaı-aq halyqaralyq DA-EXPO kórmesi uıymdastyrylyp, Prezıdent arhıviniń jasandy ıntellekt tehnologııalaryn arhıv qyzmetine engizýge baǵyttalǵan «AI Geotopography», «AI Archival Recognition System», «AI Mura – Virtual Guide», «QuralAI Assistant» sekildi jobalary tanystyryldy. Arhıv salasynyń naqty qajettilikteri negizinde jasalǵan bul jobalar kezeń-kezeńimen engizilip jatyr. Atalǵan jobalar arhıvshilerdiń jumys tıimdiligin arttyrýǵa jáne kúndelikti qaıtalanatyn operasııalardy oryndaýǵa ketetin ýaqytty qysqartýǵa múmkindik beredi.
