Kedergisiz orta: Nátıje men naqty qadam

Sońǵy málimetterge súıensek, elimizde 751,8 myń múgedektigi bar adam turady, bul halyqtyń jalpy sanynyń 3,7%-yn quraıdy. Keıingi jyldary múgedektikti rásimdeýge qatysty biraz syn-pikir aıtyldy. О́ńirlerde múgedektigi bar ekenin qaǵaz júzinde rastaýǵa aqsha talap etetinder bar desedi. Mundaı pikirdi birer adam emes, qıyndyqqa tap bolǵan el-jurttyń barlyǵy aıtady.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Asqarbek Ertaevtyń aıtýynsha, memlekettik qyzmetterdi kórsetý rásimderin ońtaılandyrý, sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtý maqsatynda mınıstrlik medısınalyq-áleýmettik saraptamany sıfrlandyrýdy belsendi jalǵastyryp jatyr. Mysaly, syrttaı proaktıvti formatty engizgen soń, byltyr 113,1 myń azamatqa múgedektik avtomatty túrde belgilengen. Bul san byltyr shyǵarylǵan sheshimderdiń jalpy sanynyń shamamen jartysyn quraıdy.

«Saraptama júrgizý kezinde derek­terdi taldaýdyń sıfrlyq quraly retinde jasandy ıntellekt modelin synaqtan ótkizý bastaldy. Bul ótinish­terdi óńdeýdi jedeldetýge, adamı fak­tordyń áserin aıtarlyqtaı tómen­detýge, sarapshylyq sheshimderdiń obektıvtiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», dep málimdedi A.Ertaev.

Mınıstrlik múgedektikti belgileý úderisteriniń tolyq ashyqtyǵy men obektıvtiligin qamtamasyz etýdi maqsat etip otyrǵany túsinikti. Sol baǵytta densaýlyq salasyndaǵy ýákiletti organdarmen birlesip aqparattyq derekter bazalaryn ıntegrasııalaý jumysyn júrgizýge belsene kirisken syńaıly. Esesine, bastapqy emhanalyq býyn deńgeıinde baqylaýdy kúsheıip, negizsiz sheshimder qabyldaý faktilerin múlde boldyrmaýǵa múmkindik týady. Iаǵnı buryn uzaqqa sozylatyn múgedektikti rásimdeý sekildi qyzmetter ashyq ári ońtaıly bola túsedi.

Inklıýzıvti saıasattyń taǵy bir mańyzdy ındıkatory – kedergisiz orta qalyptastyrý. Sandardy sóıletsek, byltyr elimizde erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa 27 307 nysan (64%) beıimdelgen. Bıyl ınfraqurylymdy beıimdeý deńgeıin 80%-ǵa (34 320 nysan) deıin jetkizý josparlanyp otyr. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi nysandardy formaldy qabyldaý tájirıbesin joıý úshin jergilikti atqarýshy organdar jumysynyń sapasyna baqylaýdy kúsheıtti. Áıtpese, osy ýaqytqa deıin osy sanattaǵy adamdardyń qozǵalysyn qıyndatatyn beıimdeý elementteri jıi kezdesip keldi. Ásirese óńirlerde arbadaǵy adamǵa múlde jaısyz pandýs­tar, kórý qabileti buzylǵan jandarǵa qolaısyz belgiler áli kóp. Elordada bul baǵyttaǵy jumystarǵa Astana qalasy boıynsha Halyqty áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy retteý jáne baqylaý komıteti departamenti de qatań monıtorıng júrgizedi. Negizi departament erekshe qajettiligi bar adamdardyń quqyǵyn qorǵaý, qoljetimdi kedergi­siz orta qalyptastyrý, jergilikti at­qarýshy organdardyń arnaýly áleý­mettik qyzmetter kórsetý máseleleri­ne qatysty memlekettik baqylaýdy iske asyrady. Astana qalasy boıyn­sha Halyqty áleýmettik qorǵaý sala­syndaǵy retteý jáne baqylaý komı­teti departamentiniń basshysy Asqar Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, jyl basynan beri tórt aıda departament Áleýmettik kodeks talaptarynyń saqta­lýyna qatysty 17 tekserý júrgizgen.

«Taratyp aıtsaq, jospardan tys 8 tekserý, bir márte profılaktıka­lyq tekserý júrgizdik. Prokýratýra organdarymen birlesip ótkizgen 8 tekserý taǵy bar. Osy jumys barysynda múgedek­tigi bar adamdardy áleýmettik qor­ǵaý salasyndaǵy zańnama talaptary­nyń 47 buzýshylyǵy anyqtaldy. Zań buzýshylyqtardyń 43-i áleýmettik jáne kólik ınfraqurylymy nysandaryna qoljetimdilikti qamtamasyz etpeýge qatysty bolsa, taǵy tórteýi zań buzýshylyq arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý máselelerine baılanysty boldy. Anyqtalǵan barlyq faktige qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes sharalar qabyldandy. Buzýshylyq­tar úshin aıyppul salyndy», deıdi A.Aımaǵambetov.

Júrgizilgen tekserýlerdiń nátı­je­sinde departament olardy áleýmettik qorǵaý salasynda anyqtalǵan buzýshy­lyqtardy joıý týraly 6 nusqama shyǵar­ǵan. Jalpy somasy shamamen 2 mln teń­geni quraıtyn 6 ákimshilik aıyp­pul salynǵan. Sol sekildi esepti kezeńde Astana qalasynyń mamandandyrylǵan aýdan­aralyq ekonomıkalyq sotyna anyq­talǵan buzýshylyqtardy joıý ­týraly nus­qamany májbúrlep oryndaýǵa qatysty 6 talap aryz jiberilgen. Shyn mánin­de osyndaı naqty qadamdar ǵana múge­dektigi bar adamdardyń quqyǵyn qor­ǵaýdy qamtamasyz etip, áleýmettik ınfra­qu­rylym nysandary ıeleriniń jaýap­ker­shiligin kúsheıtýge is júzinde yqpal etedi.

Qoljetimdi orta qalyptastyrýǵa qatysty úılesken jumystarǵa qara­mastan, áleýmettik jáne kólik ınfra­qurylymynyń kóptegen nysandary áli de múmkindigi shekteýli azamattardyń jekelegen sanattaryna qoljetimsiz. Astana qalasynyń ózinde shamadan tys bıik pandýstardy aıtpaǵan­da, kórý qabileti buzylǵan adamdarǵa keıbir nysandarda mnemoshemalar, aqparattyq kórsetkishter, taktıldi aqparat quraldary qarastyrylmaǵan. Sonymen qatar sanıtarlyq-turmystyq úı-jaılarda shuǵyl túımeniń bolmaýy, lıftilerde dybystyq nemese jaryq sıgnaldarynyń joqtyǵy tirkelipti.

Kedergisiz orta qalyptastyrý jumys­tary «Amanat» partııasynyń saı­laýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi Jol kartasy aıasynda alǵa basqany ras. Sol josparǵa sáıkes, bıyl jyl sońyna deıin «INVA.gov.kz» portalynyń qoljetimdiliktiń ınteraktıvti kartasyna engizilgen áleýmettik mańyzy bar nysandardyń beıimdelý deńgeıi jalpy nysandar sanynyń 80%-yn quraýǵa tıis. Búginde júıege Astana qalasynyń áleýmettik ınfraqurylymynyń 2143 nysany engizilgen. Onyń ishinde 1435 nysan beıimdelgen. Bul shamamen
67%-dy quraıdy. Jospardy oryndaý úshin jyl sońyna deıin qaladaǵy 1714 nysandy beıimdeý qajet.

Bıyl 1 shildeden bastap Qurylys kodeksiniń 135-babynyń normasy kúshine enedi. Jańa talaptarǵa sáı­kes áleýmet­tik jáne kólik ınfra­qurylymynyń halyqtyń júrip-tu­rýy shekteýli toptary, onyń ishinde múgedektigi bar adamdarǵa qoljetimdilik talaptaryna sáıkestigin rastaý fýnksııasy jergilikti atqarýshy organdardan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine beriledi. Jalpy, mınıstrlik múgedektigi bar adam­dardy sapaly ońaltýdyń tehnıkalyq quraldarymen qamtamasyz etýge de ba­rynsha kóńil bóledi.

Byltyr jyl qorytyndysynda Áleý­mettik qyzmetter portaly arqyly ońaltýdyń tehnıkalyq quraldarymen, qyzmettermen qamtamasyz etýge qa­tysty 570,8 myń is-shara iske asty. Osy­nyń ishinde kórý, estý qabileti tó­men paıdalanýshylarǵa beıimdelgen Aleumet mobıldi qosymshasy engi­zilgenin de aıta ketkenimiz jón. Budan bólek, múgedektigi bar balalardy úıde ońal­tý maqsatyndaǵy «Qazaqstan hal­qyna» qoǵamdyq qorymen birlesken joba oń nátıje kórsetken. 508 bala ın­no­vasııalyq quraldarmen qamtamasyz etilgen. Onyń ishinde 361 balada oń dına­mıka tirkelip, 23 bala ózi júre bas­taǵan.

Múgedektigi bar adamdardy ekonomı­kaǵa tartý aıasynda bıyl jumys berý­shi­lerge jumys oryndarynyń kvotalaryn belgileý, baqylaý úderisi tolyǵymen avtomattandyrylady. Arnaýly áleýmettik qyzmetterdi kórsetý júıesin transfor­masııalaý jumysy da jalǵasady. Kútim­niń sapasyn qamtamasyz etetin mindetti lısen­zııalaý engizilgen. Elimizde qazir 603 osyndaı lısenzııalanǵan uıym ju­mys isteıdi. Bul baǵytta jan basyna shaq­qandaǵy qarjylandyrý tetigine kóshý qa­damy memlekettik qyzmetterdi naqty alý­shyǵa naqty qyzmet kórsetý faktisimen qatań túrde tóleıtinine kepildik beredi.

Múgedektigi bar adamdarǵa kórse­tiletin qoldaýlar bir baǵytta emes, jan-jaqty bolǵany durys. Sonda erekshe qabiletti azamattarǵa ashyq, ádil ári tıimdi júıe qa­lyptasady. Jalpy alǵanda, qyrýar ju­mystyń barlyǵy tek zańnama talaby­nyń, qandaı da bir jospardyń oryndal­ǵa­nyn emes, qoǵamnyń áleýmettik jaýap­ker­shi­liginiń qaı deńgeıde ekenin kórsetedi.