Qazaqstannyń áleýmettik saıasatynda ana men balany qorǵaý máselesi árqashan basym baǵyt bolyp qala beredi. Osy oraıda Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan qurylǵan «Analar keńesiniń» atqaryp otyrǵan jumysy aýqymdy. Búginde elimiz boıynsha bul keńestiń 1 713 bólimshesi jumys isteıdi: onyń ishinde 17 oblystyq, 56 qalalyq, 159 aýdandyq jáne 1 481 aýyldyq deńgeıdegi bólimder bar. Keńes quramyndaǵy 16 051 belsendi áıel otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý, jastar tárbıesi jáne ulttyq qundylyqtardy dáripteý isine súbeli úles qosyp keledi. Aıta keteıik, bul mereke tek bizde ǵana emes, AQSh, Kanada, Germanııa, Túrkııa jáne Japonııa sııaqty álemniń 20-dan astam elinde qatar toılanady.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń baǵalaýynsha, bala damýyndaǵy eń mańyzdy kezeń – erte balalyq shaq. Sondyqtan ananyń róli balanyń psıhologııalyq ornyqtylyǵy men densaýlyǵyna tikeleı áser etedi. Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń dereginshe, áıelder erlerge qaraǵanda bala tárbıesine kóbirek ýaqyt bóledi: bul kórsetkish áıelderde – 44,5%, erlerde – 25,6%-dy quraıdy.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetteri elimizde ana bolý jasynyń keıinge shegerilip jatqanyn kórsetedi. 2000-2025 jyldar aralyǵynda ana bolýdyń ortasha jasy 26-dan 29 jasqa deıin ósti. 2025 jylǵy kórsetkish boıynsha, áıelder alǵashqy sábıin ortasha eseppen 25,3 jasynda dúnıege ákeledi. Sonymen qatar elimizde týýdyń jalpy koeffısıenti 2020 jylǵy 22,75-ten 2025 jyly 16,43-ke (1000 adamǵa shaqqanda) tómendegeni baıqalady. Degenmen, sapaly medısınalyq qyzmettiń arqasynda sońǵy bes jylda ana ólimi 35%-ǵa azaıdy, sondaı-aq neonataldyq jáne perınataldyq ólim-jitim kórsetkishteri de tómendegen.
Aıda Balaeva: Qazaq dúnıetanymynda ana beınesi qashanda aıryqsha qasterlengen
Áıelderge túsetin júkteme jáne kásibı kedergiler
Genderlik saıasat boıynsha júrgizilgen zertteýler áıelderdiń moınyndaǵy turmystyq júktemeniń áli de joǵary ekenin rastaıdy. Áıelderdiń 95%-y úı sharýasyna kúndelikti 1-den 6 saǵatqa deıin ýaqyt jumsaıdy. Bir balasy bar otbasylarda balamen serýendeý nemese sabaq qaraý mindetteri 50,7% jaǵdaıda birlesip atqarylsa, 37,1% jaǵdaıda bul jumys tek ananyń ıyǵyna júkteledi. Al tórt jáne odan kóp balasy bar otbasylarda áıelge túsetin salmaq 49,6%-ǵa jetedi. Bul jaǵdaı analardyń mansaptyq ósýine de áser etpeı qoımaıdy. Áıelderdiń 27,3%-y balaly bolǵan soń kásibı damýda kedergiler baryn aıtsa, 27%-y bala kútimi men jumysty qatar alyp júre almaǵandyqtan qyzmetinen múldem ketýge májbúr bolǵan.
Qazirgi tańda batyr analar tek shańyraqtyń uıytqysy ǵana emes, el ekonomıkasyna serpin berip otyrǵan kásipkerler. Qazaqstanda 1 mıllıonnan astam áıel shaǵyn jáne orta bıznesti basqaryp otyr, bul – jalpy kásipkerler sanynyń jartysyna jýyǵy.
Máselen, astanalyq Janagúl Aıdaýbaıqyzy 7 bala tárbıelep otyryp, ulttyq kıimder men áshekeıler tigetin jeke sheberhanasyn ashqan. Zańger ári muǵalim mamandyǵyn meńgergen ol dekret demalysynda bastaǵan isin búginde tabysty kásipke aınaldyrdy. Osyndaı tabandylyqty qostanaılyq Quralaı Baımenova da kórsetip otyr. 10 balanyń anasy memleketten 1,5 mıllıon teńge qaıtarymsyz grant alyp, óz tigin sehyn ashqan. Búginde onyń ónimderine oblys kóleminde suranys joǵary.
О́tken jyly 338 myń ana bala týýyna baılanysty birjolǵy járdemaqy aldy, bul maqsatqa 61,1 mlrd teńge jumsaldy. 850 myń kópbalaly anaǵa 600 mlrd teńgeden astam qarajat tólendi. Bul – kópbalaly jáne áleýmettik osal toptaǵy analar úshin óz isin ashýǵa úlken múmkindik.
