Nemeresi Jolaman Tájmaǵambetovtiń aıtýynsha, atasy 1892 jyly qazirgi Mahambet aýdanyndaǵy Esbol aýylynda dúnıege kelgen. Sol kezdegi Gýrev qalasyndaǵy ekijyldyq orys-qazaq ýchılıshesinde oqyǵan. Áskerge barmaǵan, partııa qataryna ótpegen. On jeti jasynan eńbekke aralasqan.
Tájmaǵambet Mástekovtiń atqarǵan qyzmetinen saýatty bolǵany ańǵarylady. Alǵashynda 1909–1911 jyldary balyq kásibimen aınalysqan orys kópesi Pershınniń qaraýynda keńse qyzmetkeri, budan keıin túrik kásipkeri Hýrmýzıste tabel toltyrýshy, 1912–1914 jyldary aýylnaı hatshysy, budan soń bolystyq atqarý komıtetiniń hatshysy bolypty. Al 1930 jyldan keıingi qyzmeti aýylynda jalǵasqan.
«Atamyz 1928 jyly jergilikti bolystyń hatshysy retinde jumys istegeni úshin saılaý-saılaný quqyǵynan aıyrylǵan. Alaıda tutqyndalǵanǵa deıin Esbol aýylynda poshta agenti bolyp jumys istegen. Ony 1941 jylǵy 16 qazanda Ishki ister halyq komıssarıatynyń Gýrev oblysy boıynsha basqarmasy tutqynǵa alǵan. Oǵan oblystyq sottyń 1942 jyldyń 9 qańtaryndaǵy úkimimen RKFSR Qylmystyq kodeksiniń 58-babynyń 10 tarmaǵy II-bólimimen keńes ókimetine qarsy úgit-nasıhat júrgizdi degen aıyp taǵylyp, 10 jylǵa bas bostandyǵynan, jazasyn ótegennen keıin 5 jylǵa saılaý-saılaný quqyǵynan aıyrý, mal-múlkin tárkileý jazasy berilgen», deıdi J.Tájmaǵambetov.
Aýyldyq poshtanyń qyzmetkeri T.Mástekov ustalǵan kezde áıeli Maqta 42 jasta bolǵan. Al balalarynyń úlkeni Berdiǵoja 17 jasqa tolypty. Odan keıingi uldary Amanǵoja 10, Haırolla 5, Esqoja 2, qyzy Aqmánet 6 jasta eken. Olarmen birge 61 jastaǵy apaıy Qankeı Álmuhanova birge turǵan.
Degenmen KSSR Joǵarǵy sotynyń 1960 jyldyń 18 tamyzyndaǵy uıǵarymymen T.Mástekovke qatysty qylmystyq is qysqartylyp, eki aıdan soń esepten shyǵarylǵan. Sebep – qylmystyq quramnyń bolmaǵany. Biraq muny jalǵan jalanyń qurbany bolǵan jazyqsyz jannyń bilmegeni anyq.
«Jazyqsyz sottalǵan atamyz jaıly derekti bilý úshin tıisti oryndarǵa saýal joldadym. О́ıtkeni onyń ustalǵannan keıingi taǵdyry belgisiz bolyp otyr. Atamyzdyń qaı jerde jazasyn óteýge jiberilgeni, qashan qaıtys bolǵany, súıegi qaıda jerlengeni jóninde áli kúnge deıin bir deregi shyqpady», deıdi J.Tájmaǵambetov.
Onyń aıtýyna qaraǵanda, atasy jaıly derekterdi bilý úshin Prezıdent Arhıvine júgingen eken. Arhıv dırektorynyń orynbasary J.Ábdiqadyrova 2023 jyly «Arhıvtik qylmystyq isten Tájmaǵambet Mástekovtiń sýreti, qaıtys bolǵan jáne jerlengen jeri týraly málimet tabylmady», dep hat joldapty.
«Oblys pen aýdan ortalyǵynan qashyqtaǵy aýyl turǵyny qandaı úgit-nasıhat júrgizýi múmkin? Bul jalǵan jala ǵoı. Taǵy bir túsiniksiz jaıt bar. Atamyzdy eki ret saılaý-saılaný quqyǵynan aıyrǵan. Biraq oǵan ne sebep bolǵany belgisiz», deıdi nemeresi.
H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıtetiniń professory, tarıhshy Shahman Naǵımovtyń pikirinshe, Tájmaǵambet Mástekov sottalǵannan keıin áıeli Maqta Bekmaǵanbetqyzyn esh jerge jumysqa qabyldamaı qoıǵan. Keıin balalary qýdalaýǵa ushyrap, talabyna tosqaýyl qoıylǵan. Bul – jazyqsyz sottalǵan jannyń áıeli men urpaǵy úshin aýyr soqqy.
«Berdiǵoja Tájmaǵambetuly 1942 jyly Dala maıdanyna alynǵan. Bul maıdanǵa Berdiǵoja sekildi saıası turǵydan shatylǵan adamdardyń balalary alynǵandyqtan, eshqandaı jeke is qaǵazy júrgizilmegen. Iаǵnı olardyń suraýy joq bolǵan. Olarǵa eshqandaı marapat berilmegen. 1943 jyly 21 tamyzda soǵysta sol aıaǵynan aýyr jaraqat alyp, 1944 jyldyń 23 naýryzyna deıin gospıtalda emdelgen. Keıin múgedek bolyp, elge qaıtqan. Sol kezdegi tártip boıynsha aýyr jaraqat alǵan jaýyngerler Keńes odaǵynyń orden-medaldarymen marapattalýǵa tıis bolǵan. Qatygez saıasattyń kesirinen bul talap «halyq jaýynyń balalaryna» qoldanylmaǵan», deıdi Sh.Naǵımov.
Al ekinshi uly Amanǵoja 1949 jyly orta mektepti bitirgen. Joǵary bilim alý úshin Oral, Aqtóbe qalalaryndaǵy joǵary oqý oryndaryna túsken. Alaıda «halyq jaýynyń balasy» bolǵany úshin oqýdan shyǵarylǵan. 1951 jyly Gýrev aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyna túskenmen, sol jyly bul oqýdan da shyǵaryp jibergen. Sol kezdegi talapqa sáıkes 3 jyldyq áskerı boryshyn ótegen soń shoferlik kýrsta oqyǵan.
Mundaı qýdalaýdy qyzy Aqmánet te basynan ótkerdi. Ol 1952 jyly orta mektepti bitirip, Aqtóbe qalasyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtqa qujat tapsyryp, oqýǵa qabyldanǵan. Alaıda onyń da joǵary bilim alýyna múmkindik berilgen joq. Sebep – «halyq jaýynyń urpaǵy». Maqsaty oryndalmaıtynyn bilgen ol Gýrev qalasyndaǵy kitaphanashylardyń birjyldyq kýrsyn oqýǵa májbúr boldy. Keıin joǵary oqý ornynyń syrttaı bólimin bitirdi.
Taǵy bir nemeresi Jánııa Tájmaǵambetovanyń aıtýynsha, ájesi Maqta Bekmaǵanbetqyzy «halyq jaýynyń jubaıy» bolsa da, ózin óte baıypty, salmaqty ustaıtyn jan bolǵan. О́ziniń kórgen qıyndyǵy jaıly eshkimge aıtpaǵan.
«Ájemdi aýyldyń úlkenderi qatty syılaıtyn edi. Aýyldaǵy atalar ájeme kórisýge kelip, atamnyń aýyldastaryna jasaǵan jaqsylyǵyn eske alyp otyratyn. Soǵys kezinde ishetin as ta, otyn da az, qys qatty boldy. Ájem erte turyp, qara qazanǵa sý quıyp, oǵan bir ýys bıdaıdy salyp qaınatady eken. Onyń ústine túıeniń sútin quıyp, daıyn bolǵan kójeni ash otyrǵan aǵaıyndar men kórshilerdiń úıine taratý úshin 11 jastaǵy uly Amanǵojadan berip jiberedi eken. Sóıtip, talaı otbasyn ashtyqtan aman alyp qalǵan», dep eske alady nemeresi.
Nemeresiniń aıtýynsha, Maqta Bekmaǵanbetqyzy qyzy Aqmánet ekeýi jún ıirip, maıdandaǵy jaýyngerlerge shulyq, qolǵap toqyp, ujymshar basqarmasyna tapsyryp otyrǵan. Soǵystan keıingi jyldary ujymsharda jumys istegen aǵaıyn-týystarynyń balalaryn baǵyp, keshke jumystan oralǵan analaryna tabystaıdy eken.
«Japtym jala, jaqtym kúıe» degen jeleýmen 10 jylǵa sottalyp, iz-túzsiz joǵalǵan Tájmaǵambet Mástekovtiń nemereleri atasynyń jerlengen ornyn tapqysy keledi. Biraq esh deregi tabylmaı tur. Endi tabyla ma, joq pa, ázirge belgisiz.
Atyraý oblysy
