Qoǵam • Búgin, 13:50

Ardaqty esimge laıyq ulan

4 mın
oqý úshin

Halqymyzdyń tarıhynda esimi altyn árippen jazylǵan tuńǵysh matematık-professor, Alash qozǵalysynyń kórnekti qaıratkeri Álimhan Ermekovtiń óshpes izi qalǵan Arqada taǵy bir kishkentaı Álimhan ósip keledi. Qaraǵandy qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy mektep-gımnazııasynyń 2-synybyn támamdaǵan Álimhan Ermekti kópshilik «kalkýlıator bala» dep ataıdy.

Ardaqty esimge laıyq ulan

Zııatkerlik qabiletimen tóńi­re­gin tańǵaldyrǵan segiz jas­taǵy órenniń boıyndaǵy erekshe daryn el nazaryn aýdarmaı qoı­maıdy. Onyń tek esim-soıy ǵana emes, matematıkaǵa, ǵylymǵa degen qushtarlyǵy da attas tulǵanyń bolmysymen úndesip jatqandaı.

Kishkentaı Álimhannyń este saqtaý qabileti tym erte, nebári eki jasynda baıqalǵan. Ákesi Dıdar Álimbekovtiń aıtýynsha, eki jasqa tolǵanda kóshedegi kólikterdiń nómirlerin jatqa aıtyp júretin bolǵan. Balanyń boıyndaǵy bul erekshe zeıindi, sıfrlarǵa degen tylsym tartylysty der kezinde baıqaǵan ata-anasy onyń qabiletin damytýǵa birden den qoıyp, jeńil matematıkalyq esepter men logı­ka­lyq tapsyrmalardy úırete bastaıdy. Nátıjesinde, Álimhan mektep tabal­dyryǵyn attamaı turyp-aq, úsh tańbaly sandardy qosyp, azaıtýdy ózdiginen meńgerip alǵan. Búginde eki tań­baly sandardy oısha kóbeıtip, bólý kalkýlıator balaǵa eshqandaı qıyndyq týdyrmaıdy.

Synyp jetekshisi Rıza Ábdýǵalı onyń 1-synypqa kelgendegi bilimin uly aqyn Maǵjan Jumabaevtyń balalyq sha­ǵyna, alǵyrlyǵyna uqsatady. Sebebi Álimhan álippeni de, kúrdeli mate­matıkalyq amaldardy da úıde áp­kesi sabaq oqyp jatqanda, tek qulaq tú­rip, tyńdaý arqyly-aq sanasyna toqyp alady.

«Balanyń qabyldaý deńgeıi men este saqtaý zerdesiniń keńdigi son­­sha­lyq, ol kórgen-bilgenin sanasynda beıne bir kompıýter sekildi saqtap, esh múdir­mesten sartyldatyp aıtyp beredi», deıdi ustazy.

Álimhan tek sandar álemimen shektelmeıdi, onyń tanym kókjıegi óte keń. Mektep baǵdarlamasynda geografııa páni áli bastalmasa da, onyń qyzyǵýshylyǵy tipten erekshe, tańǵalarlyq deýge bolady. Týǵan kúnine nemese merekelerge oıynshyq emes, álem kartasy men globýsty ǵana suraıdy. Búginde bala Álimhan álemdegi barlyq moıyndalǵan memle­ket­terdiń týyn jatqa biledi, elýden astam eldiń astanasyn múdir­meı aıtady, memleketterdi jer kóle­mi boıynsha úlkeninen kishisine qa­raı rettilikpen tizip shyǵa alady. Qazirde jer sharyndaǵy halyq sanyn, demografııalyq kórsetkishterdi jattaý­men aınalysyp, elderdiń ózindik damý reıtıngin qurastyrý ústinde.

Ákesi Dıdar balasynyń ın­ter­net­ten teksergen árbir geogra­fııalyq nemese statıstı­kalyq faktisi árdaıym dál, durys shy­ǵa­tynyn, keıde onyń aıtqan­da­rynan úlkenderdiń ózderi jańa nárse úırenip, tańǵalatynyn maqtanyshpen jetkizdi. Mekteptegi úzilis kezinde de Álimhan qarap otyrmaıdy, kartalar toltyrylǵan arnaıy qorapshasyn shyǵaryp, synyptastarymen zııatkerlik oıyn­dar uıymdastyrady, olardy jańa­lyq tanýǵa, ǵylymdy súıýge baýlıdy.

Bul ǵajaıyp darynnyń qanmen berilgen qasıet ekeni de anyq. Álim­hannyń atasy Ermek Álimbekov óziniń anasy da kezinde belgili matematık bolǵanyn, balanyń ákesi Dıdar da mektepte júrgende jo­ǵa­ry sy­nyptyń kúrdeli esepterin ońaı sheshetin zeıindiligimen daralanǵanyn aı­tady. Uly Alash qaıratkeriniń esi­min nemeresine yrymdap qoıǵan eken.

Búginde kishkentaı Álimhan toǵyz­­qumalaq, doıby, shahmat sııaq­ty zııatkerlik oıyndardyń da has shebe­rine aınalyp úlgerdi. Qazirdiń ózinde shahmattan 4-razrıad ıegeri, oblystyq shahmat federasııasy kýboginiń jeńimpazy, Zııatkerlik modernızasııa aıasyndaǵy mektepterdiń 1–2 synyp oqýshylary arasyndaǵy jarys­tyń bas júldegeri atanyp úlgerdi.

 

Qaraǵandy oblysy