«Máńgilik Eldiń» arqaýy – elorda

Kári tarıh muhıtynyń talaı tegeýrindi tolqyndary men dúleı daýyldaryna tótep berip, búginde táýelsizdiktiń dańǵyl jolyna túsken elimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń dara basshylyǵymen jańarý men jańǵyrý muratyn kózdeı otyryp, demokratııalyq qundylyqtardy nyǵaıtý, áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı hám ǵylymı áleýetti eseleý, rýhanı qýatty arttyrý syndy asa aýqymdy mindetterdi júıesimen, sátimen júzege asyryp keledi. Bul oraıda, máýeli memle­ketimizdiń jańa beınesi, jarqyn kelbetine aınalyp, eldiktiń besigindeı bolǵan Astana álem­degi eń kórikti qalalardyń qata­rynan berik oryn alýymen birge, ha­lyqaralyq saıasattyń iri ortalyǵyna aınal­ǵandyǵy moıyndalǵan aqıqat. Eýrazııa júreginde oryn tepken Astana qazirgideı san túrli tereń qaı­shylyqtarǵa toly kúrdeli ha­lyqaralyq jaǵdaı turǵysynda elimizdiń beıbitshil syrtqy saıasa­tynyń aıshyqty nyshanyna tán yntymaqtastyq, tatý­lyq, bitimgerlik mıssııa­syn tabandy jalǵastyrýda. Baıyrǵy dala demokratııasynyń daralyq qundylyqtary aınymas­taı ornyq­qan jańa Qazaqstan eýro­palyq órkenıet pen shyǵystyq suńǵylalyqty tel ıgerýiniń nátı­­­jesinde syrtqy dúnıedegi, aımaqtaǵy qaıshylyqty kózqa­rastar men ustanymdardy sheber ushtastyrý, san alýan mádenıetter men dinderdiń toǵysýynda taǵylym­dyq ról atqaryp keledi. Munyń jarqyn kórinisindeı, taıaýda elordamyzda ótken álemdik dinaralyq forým barysynda Se­nat Tóraǵasy Qasym-Jomart To­qa­e­­­v jalpy syrtqy saıasat ishki saıa­sattyń jalǵasy ekendigin aıta otyryp, órkenıetter únqatysýy – qııalı mıssııa emes, qaıta, turaq­syzdyq pen tolqymalylyqqa tap bolǵan halyqaralyq jaǵdaıdy saýyqtyrýdyń tabandy talabyna aınalyp otyrǵandyǵyn ári biz­diń jaǵrapııalyq tóńiregimizdegi qaýipsizdik pen damýǵa munyń tike­leı áseri barlyǵyn málimdegen edi. Elbasy Astana týraly bir tol­ǵa­nysynda «qalalar da adam taǵ­dyrlas» degeni bar. Rasynda, Astana aýyz ádebıetimizdiń jaý­harlary – batyrlar jyryndaǵy kún sanap ósetin, kózdi ashyp-jumǵansha erjetip, jurtyna qorǵan bolýǵa asyǵatyn alyp batyrlarymyz tá­rizdi, keregesi qaýyrt kóterilgen qara­shańy­raǵymyz bolýymen birge, turaq­tylyq pen yntymaq mekeni re­tin­de barsha jahan jurtyna tany­l­­­ǵandyǵyn, ǵalamdyq ǵazız bedelge ıe bolǵandyǵyn keýdemizdi kergen zor maqtanyshpen aıta alamyz. Aýzy dýaly álemdik tulǵalar, bárin aıtpaǵanda, «temir hanym» Margaret Tetcher qazaq elinde bolyp jatqan uly ózgeristerge tańǵalysymdy jasyra almaımyn... búgin sizder barsha keleshek urpaq úshin myzǵymas irgetas qala­dyńyzdar, dese, shyǵystyń suńǵyla saıasatkeri Szıan Szemın óz memleketin qurýda Qazaqstannyń teńdessiz tabystarǵa jeterine rııa­syz senim bildirýi de keshegi bir tolarsaqtan saz keshken bulǵaq zamandarda «birinshi tilek tileńiz...» dep tolǵanǵan babalar rýhynyń jelep-jebeýinen de bolar, sirá! Iá, álemdik dıplomatııa tarıhynda mártebeli halyqaralyq uıym­dardyń nemese mańyzdy qujat­tardyń belgili bir qala­lardyń atymen, máselen, Vena konvensııasy, Kıoto hattamasy, Shanhaı uıymy tárizdi atalýy qalyptasqany belgili. Olaı bolsa, qazirgi halyqaralyq leksıkada Astana sammıti, Astana forýmy, Astanalyq dıalog degen ataýlardyń jıi qoldanyla bastaýy rýhymyzdy asqatata bermek. Bul rette Birikken Ulttar Uıymy syndy eń iri álemdik uıymnyń burynǵy Bas hatshysy Kofı Annannyń jáne jaqynda ǵana qazaq jerine kezekti ret atbasyn tiregen Bas hat­­shy Pan Gı Mýnnyń dál osy aradan Jer shary jurtshylyǵyna tatýlyq pen beıbitshilik, kelisim men bátýashyldyq, ádildik pen rýhanııatqa shaqyrǵan úndeýlerin taratýynda da tereń maǵyna jat­qany kámil. Munyń aıqyn kórinisi retin­de mártebeli qonaǵymyzben birge Astanada BUU О́kildiginiń ja­ńa ǵımaratyn ashý saltanatyn­da elimizdiń syrtqy saıasat vedom­s­tvosynyń basshysy Erlan Ydy­ry­sovtyń Qazaqstannyń bar­lyq baǵyttar boıynsha osy­naý qa­­byr­ǵaly jahandyq uıym­men yq­paldastyǵynyń jandanyp otyr­ǵanyn, dál osy kúnderi álemdik dinı júzdesýdiń júrip jatýy, bizdiń memleketimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaq­ty emes músheligine usynylýy, EKSPO-2017 kórmesin ótkize­tindigi, bıylǵy mereıtoılyq Bas Assambleıaǵa, aldaǵy aıtýly sammıtterge belsendi qatysa­tyndyǵy otandyq syrtqy saıa­sı áleýetimizdiń tolyqqandy júze­ge asyrylýynyń qaryshty qadamdary dep atap ótýi bul pikirimizdi aıǵaqtaıdy. Rasynda, búgingi dáýir talaby turǵysynan kelgende, eshqandaı memleket jeke-dara, ǵalamdyq úderisterden oqshaý damı almaıtyndyǵy barshaǵa aıan. Mine, sondyqtan da táýelsizdik jolymyzdyń qysqasha tarıhynda qol jetkizgen uly jetistikterimizdi túbegeıli saralaı otyryp, bola­shaqqa bultarpas baǵdar bergen Prezıdentimiz jarııalaǵan «Máńgilik El» strategııasyn júzege asyrý, onyń qýatty arqaýyna aınalǵan Astananyń odan ári jasarýy men jańǵyrýyna úles qosý árbir azamattyń bıik paryzy dep bilemiz. Ǵasyrlar qoı­naýynda qalǵan kóne zamandardan beri Eýrazııa keńistiginde erkin ómir súrgen kóshpeli ulysymyzdyń azat rýhynyń buljymas rámizine aınalǵan elorda turǵyndary baıtaq jurtymyzdyń barlyq aımaǵyndaǵy eldi mekenderi úshin abattylyq pen tazalyqtyń, etıka men estetıkanyń, eń aldymen, qasterli ana tilimizge degen aıryqsha qurmettiń jarqyn úlgisin pash etýi lazym. Mundaı oryndy talap áýejaıdan bastap aýlalarǵa, kósheler men saıabaqtarǵa deıingi aralyqty qamtýy tıis. Sheteldik mártebeli qonaqtar, qarapaıym kelýshiler men týrıster bolsyn Astanaǵa atbasyn tiregende, eń aldymen, qazaq eline kelgenin shynaıy sezinýi kerek. Demek, bas qalamyzdyń kelbetinde ult­tyq bederdiń basym bolýy kún tárti­binen eshqashan túspeıdi degen nyq senimdemiz. Alashtyń ardaqty perzenti Mustafa Shoqaı týǵan jerinen amalsyz jyraqta júrgen jyldarynda ózegin tilgen saǵynyshpen: «Jaman halyq degen joq, jaman adamdar bar; adamgershiligi mol memleket degen bolmaıdy, adamgershiligi mol adamdar bolady» dep jıi aıtyp otyrǵan eken. Endeshe, eliniń erteńi, halqynyń keleshegi qyzmet-mansabyn ult muratymen ushtastyra biletin arda azamattarynyń parasat-paıymyna, sana-mádenıetine kóp baılanysty. Jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge jaýap hám ulysy­myz­­dyń damyǵan otyz eldiń ortasyna kirý muratyn kózdeıtin Elbasynyń anyqtap bergen «Júz qada­mynyń» betashary laýazym ıeleriniń eń tómen satydan bas­tap, iskerlik qabiletteri arqyly ǵana satylaı ósýi qajet degen ózekti tujyrymdy da ómirdiń ózi alǵa tartyp otyrǵany kámil. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, qazirgi dúbirge toly dúnıede jer sharynyń birqatar aımaqtarynda túrli sebeptermen saıası jaǵdaı barynsha shıelenisip, onyń aqyry soǵys órtiniń tutanýyna jet­kizip, sonyń saldarynan beıbit tur­ǵyndar, áıelder men balalar, qart adamdar qasiret shekken ora­san áleýmettik apatqa ákelip soǵýda. Qazirgi kezeńniń eń qaýipti qaterleri qataryndaǵy áleýmettik ádiletsizdiktiń ornaýy, lańkestik, búldirýshilik ıdeıalarynyń taratylý úrdisi órkenıetti qoǵamdastyq tara­pynan barynsha jedel, tıimdi sha­­ralardy qabyldaýdy talap etedi. Demek, ulttyq strategııamyz­da aıtylǵan adamdardyń, el azamat­tarynyń moraldyq jaı-kúıi men áleýemettik ańsar-úmitine teris áserin tıgizip, teńsizdik belgilerin tereńdetýge jetkizetin jat quby­lys­tardyń, birinshi kezekte sybaılas jemqorlyq, paraqorlyq pen ádiletsizdik, ózim bilemdikke urynyp zańdy belden basýshylyq tárizdi qaterli indetterdiń tamyryna balta shabý, shynaıy bilim, adal eńbektiń ǵana arqasynda parasat pen izgilik qundylyqtaryna negizdelgen órkenıetti, ozyq Máń­gilik eldigimizdi, onyń altyn ar­qaýy­na aınalǵan Astanamyzdy nyǵaıta berý búgingi jáne keleshek urpaqtardyń eń basty, eń qasıetti paryzy bolyp qala bermek. Muhtar KÁRIBAI.