Uly Abaı «О́leńge árkimniń-aq bar talasy» dep jyrlaǵanda, qaperge óziniń qandastaryn alǵany anyq. О́ıtkeni, qazaq – tabıǵatynan aqyn halyq. Onyń bolmysy men bitimi aqyn. Tipti jyr jazbaıtyn qazaqtyń ózi óleń oqylǵanda, eleń ete qalady.
О́leń-jyrǵa kelgende, Abaı zamanyndaǵy qazaqtan qazirgi qazaqtyń aıyrmashylyǵy onshalyqty kóp emes. Muny búgingi urpaqtyń arasynda óleń ólkesinde ózindik órnekti izin qaldyryp júrgen tegeýrindi tolqynnyń aıtarlyqtaı kóp ekeni de anyq ańǵartady.
Jasyratyny joq, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda aqyndyqtyń aýylyna at basyn buratyn aryndy aǵaıynnyń aýqym-aıasy aıtarlyqtaı azaıyp ketkendeı kóringen. Sóıtsek, munymyz bekerge qobaljý bolyp shyqty. Qaıta osy kezderi ózindik aıtar oılary men tógilter jyr kesteleri bar jańa býyn órteńge bitken quraqtaı bolyp qaýlap ósip, jetilip kele jatyr eken. Ony qazirgi tańdaǵy áleýmettik jelilerde árádik kórinip qalyp jatatyn sharyqqa janyp alǵandaı shymyr shýmaqtardyń shoǵyrlary baıqatyp júr.
Sondyqtan biz búginnen bastap Facebook áleýmettik jelisiniń paraqshalarynan kórinip qalatyn jaýhar jyrlardan toptama jasap, ony jelidegi jyr jınaǵy retinde «Jaýqazyn» degen atpen «Egemen Qazaqstannyń» elektrondy nusqasynda udaıy jarııalap turýdy jón sanadyq. Sonyń lebimen búgin
Myqtybek Oraztaıuly, Maqpal Jumabaı, Indıra Kereeva, Janat Jańqashuly, Baqytgúl Babash jáne
Aızada Sádýaqasova atty alǵashqy alty aqynnyń óleńderine tórimizden oryn berip otyrmyz. Bizdiń tór olarǵa aqjoltaı bolyp kezigip, bolashaqtaǵy bıikterine bastaıtyn betegeli belesterine jetkizsin.
Al avtorlar bizdiń óleńderin bulaısha óz qalaýymyzsha alyp, jaryqqa shyǵaryp jatqanymyzǵa renjimeıtin shyǵar degen oıdamyz.
Jalpy, bul bizdiń aldaǵy súıekti jobalarymyzdyń basy da da bolyp qalýy ábden múmkin.
Endeshe, bizdiń jańa tusaýkeser aıdarymyzdyń aıasynan tuńǵysh kórinip otyrǵan aqyndardyń bárine sátti sapar tileı otyryp, olardyń árbiriniń ónerdegi hám ómirdegi joldarynyń uzaq ta maǵynaly bolýyna nıettestigimizdi bildiremiz.
Myqtybek ORAZTAIULY
EISEBIONYŃ QAZASYNAN SOŃ
Aty aınalǵan ańyzǵa, ertegige,
Sheberliktiń, talanttyń ólshemine,
Teńbil doptyń qyr-syryn jattap ósken,
Qoshtasypty ómirmen Eısebıo.
Jaqsylardyń óshpeıdi jaqsy attary,
Ańyz bolar júrgen jol, soqpaqtary.
Mozambıkte kindigi kesilse de,
Pıreneıde juzdyzy asqaqtady.
Bıikterge súıredi taýdaı baǵyń,
Endi, mine, óshpeıtin ánge aınaldyń.
Shirkin, nege qazaq bop týylmadyń,
Qajet bop tur bizderge sendeı daryn,
Iá, bizge ózińdeı bireý kerek,
Jiger berer, jastardy júrer jebep.
Dál ózińdeı talanttar bizde bolsa,
Joǵaltqan upaılardy túgender ek.
Batyldyǵy, jigeri bıik erek,
Júırik kerek, syny men syry bólek,
Sen sekildi daryndar bizde bolsa,
Talaılardyń apshysyn qýyrar ek.
Talaı-talaı júldeni enshileıtin,
Qarsylasy dop tımeı tentireıtin.
Doda kórse typyrshyp tura almaıtyn,
Gol soqpasa kóńili kónshimeıtin.
Talant kerek, «teńbildi» shıyrlaıtyn,
Baby kelgen júırikteı zýyldaıtyn.
Múmkindik bolsa qaıta týylatyn,
Qazaq bolyp ińgáláp týylǵaısyń!
AÝRÝHANA AÝLASYNDA
Júregime júz batpan muń tastaǵan,
Kóńil-kúıim joǵalyp, kúlki aqsaǵan,
Aýrýhana aýlasyn jatyrqaıdy,
Suryqsyz oı qamaǵan dimkás sanam...
Saýlyq tilep, Táńirge sıynǵandar,
Aýrýhana dám-tuzy buıyrǵanda,
Aýyrǵannyń azabyn túsingender,
Densaýlyqtyń qadirin uǵynǵandar...
Syrqatyna em-shıpa izdegender,
(O, Jaratqan, daýa ber, bizge dem ber!).
Úmitterin shyraq qyp jaǵyp alyp,
Erteńinen kúderin úzbegender...
Men de sondaı qam kóńil keıipker em,
Qý janymdy eshteńe elitpegen...
Ary-beri qozǵalam ilbip basyp...
Bárine de kóndikken keıippenen.
Titirkenip ón boıym ushynady,
(Kirpııazdaý bola ma kisi jany?).
Syrqatymnyń áseri shyǵar bul da,
Oılarym da keselge ushyrady.
...Júregime júz batpan muń shaqyrǵan,
Bastyrylyp oı-sanam myń shatylǵan.
Aýrýhana aýlasyn jatyrqaýmen,
Sátti kútem aıyǵar syrqatymnan...
***
Habarsyzsyń, kettiń tipti ún-túnsiz,
О́zegimdi saǵynyshpen órteme.
Seniń jarqyn syńǵyrlaǵan kúlkińsiz,
Keler emes kóktem meniń ólkeme.
Búgin taǵy aspanymnan kóshti bult,
Kóz jasymen shomyldyryp belesti.
О́ziń jaıly estelikter eskirip,
Tym buldyrap, tartty múlde kómeski.
Kútken mezgil ashpaı jatyr esikti,
Qulazyp tur saıyn dala, keń jaılaý.
Kóktem bıyl mezgilinen keshikti,
Sen kelmeseń kóktem sirá kelmeıdi-aý...
KО́KTEMNIŃ ÁÝENI
Áýezi ǵoı kóktemniń án salǵan bul,
Qyr ústinde terbeldi qansha alýan gúl.
Aspanymda bulttardan kerýen kóship,
Sirkiredi móp-móldir, káýsar jańbyr.
Qystyń sýyq, qaharly kúnderi ótip,
Kóktem keldi Naýryzben birge ilesip.
Sulýlyqty syılasyn aq jaýyny,
Ár tamshydan bir-bir shoq gúlder ósip.
Pendemiz ǵoı kútetin ár tańnan nur,
Arylaıyn azyraq sharshaýdan bir.
Jaýshy, jańbyr, kóktemniń sánin ashyp,
О́rnektelsin adamzat tamsanǵan jyr.
Kóktem ánin tirshilik ańsaıdy árbir,
Úkilegen keýdemde qansha arman júr!
Jaýshy, jańbyr, jańbyrdy unatamyn,
Áýezi ǵoı kóktemniń án salǵan bul!
Maqpal JUMABAI
TEREŃDIK
Dala ıisi, dala ıisi qandaı!
Qalardaımyn juparyna qanbaı...
Tátti deıdi, tátti deıdi ony,
О́mir dámin sezemisiń, tańdaı?!
Sezimtal em. Satqyndyqty sezem.
Unamaısyń, sezimi joq kezeń...
Maqpal-jyrlar júregińdi túrtip,
Oıatqansha
barlyǵyna tózem.
Oıdyń túbi... O, ne degen tereń!
Oǵan endi qulamaımyn dep em.
Esim jısam... basym súıep saǵan
Solq-solq etip jylap jatam, О́leń!
Solq-solq etip jylap jatam, О́leń...
TÝǴAN ÚI
Nóserlerin janymnyń tókkizemin,
Kerýenin muńdardyń shókkizemin,
Ánebir kún kózimnen qulap túsken
Erkeliktiń synyǵyn jetkizemin,
Týǵan úı!
Týǵan úı!
Balalyqtyń elesin mápelegin,
Eseıgem joq. Máńgige bópeń edim.
Júregimdi orap ap oramalǵa
Men ózińe qaıtadan ákelemin,
Týǵan úı!
Týǵan úı!
Sendegi oı-senimder – erek álem,
Túleıdi odan sezim de, túleıdi óleń.
Aq daýyldy shaǵymda qabyrǵańa
Qabaǵymdy súıep ap, túregelem,
Týǵan úı!
Týǵan úı!
Indıra KEREEVA
...Keıde seldir bolǵanmen, túzý shyqqan tútini,
Meıirimge qurylǵan barlyq bolmys-bitimi,
Otanym bar ýyǵyn ákem-anam qadaǵan
Baqytty ári jupyny...
Sol Otanda ósken-di kúzdi súıgen bir aqyn,
Minezi bar keıde jel, keıde quıyn, surapyl.
Túni boıy oı kezip, jan anasyn jylatyp
Al tańerteń
«Bir óleń jazdym» dep kep turatyn.
Túnde týǵan tumsa jyr...
Aqyn oqyp beretin.
Sonda anasy únsiz kep mańdaıynan óbetin;
Al Ákesi aqynnyń
aqyndyǵyna qyzynyń
esh kúmánsiz senetin.
Jábir kórip júrse de janyndaǵy dosynan,
Otany bar sol Aqyn joq edi áste jasyǵan.
«Aqynmyn»
dep erkelep qulaı ketse aldyna
«Balasyń» dep anasy ıiskeıtin-di shashynan.
Kezdesse de talaı or, talaı qıyn jolda syn,
Biletin-di ol Aqyn esh jamandyq bolmasyn.
Ashy jeldiń ótinen jaýramaı- aq ótti ol,
Sol Otany bolǵasyn...
Taǵdyr tajal bop kelip, tóbesinen tónetin,
Sátterde de yqtaıtyn amalsyzdan jel ótin.
Sol Otany Aqyndy jem qylmasyna ıt-qusqa
Imanyndaı senetin...
...О́mir - ózen deıtinder, ras aıtqan-aý, shamasy,
(Myna qyrsyq Aqynnyń eseıgenin qarashy):
«Aqynmyn!» dep aldyna qulaı ketti búgin de,
«Balasyń» dep jymııar dedi me eken anasy?!
(Aqyn úshin jumaq ta tatymaıdy bul úıge!)
Bul Otanda jyl jaıly, aıy kóktem, kúni ıgi.
... «Aqynmyn» dep erkelep qulaı ketken qyzyna
«Anasyń!» dep anasy únsiz ǵana jymıdy...
***
Bir ǵumyrǵa eseıdim,
Qarashyqta tur jasym.
Sen ne deısiń munyma, aıtshy, taǵdyr-qurdasym?...
Shataǵym joq tirlikte. Essiz aqyn ǵanamyn,
(О́mir nesin buldasyn...)
Baqyttymyn qanshalyq - sorym sonsha bes eli,
Qasym da joq qasymda,
Dosym da joq keshegi...
Kóretinim - keı sáttiń kıesine turmaıdy, á..
Estigenim taǵy da... bázbireýdiń ósegi...
Kórý úshin kelgendeı aýyr emes mundaı syn,
Eı, tirshilik, báribir tirshilikten jurdaısyń!
... essiz aqyn ǵanamyn. Adasamyn ádeıi,
Bir ǵumyrǵa eseıttiń,
Endi neńdi buldaısyń?..
О́mirim-aý...
Janat JAŃQAShULY
ORAZ-MUHAMED
(TUTQYN)
On san oqty Ondannyń uly,
Ordada tuǵyr oryny.
Kremlde alǵash bolǵannyń biri,
Kermende qaldy qorymy!
Shyǵaıdan qalǵan shańyraq edi,
Shyńǵystyń tike jalǵasy.
Táýekel sonda ańyrap edi,
Tutqyn bop ketken Qalǵasy!
«Orda shaıqaldy, kúrsindi qyrat,
On alty da edi bul bóriń.
Jonyńdy kúdireıtip, júrisińdi biraq,
Oǵlan ǵoı dedi kúlli eliń!
Dońyz sasyǵan, qaýǵa saqaldy,
Kápirge tutqyn boldyń ba?
Berseń de qoldan jaýǵa shahardy,
О́zińdi bermeı,
О́le salmadyń ba ornyńda?!
Alty qyratty asyra qýaıyn,
Atasy teksiz bul eldiń!
Dáretimdi patshalarynyń basyna qylaıyn,
Jibergin meni, jibergin!!!»
Atynda tur, er qaǵannyń bolmysy,
Zaty da bunyń Táýekel!
Ýaqyt emes deıdi Atalyq on kisi:
«Orysty qazir jaý eter!»
Azbanqara kisinedi,
Sońǵy kúshin bir jıyp,
Kúrek tisi kórinedi aǵarǵan.
Tutqynǵa ol turǵandaı-tyn yrjıyp,
Kóz monshaǵyn shashyp alyp janardan...
***
Qyzyńnan Ar,
Ketken bul Uıat uldan,
Shampan-kóńil shaıqalyp jıi atylǵan...
О́z rólimdi taba almaı sendelemin,
О́mir deıtin osy bir teatrdan.
Oınamasqa sharam ne?
Shamam qani?
Qanshama adam oıynyn tamamdady.
О́p-ótirik óle sap akterlershe,
Qaıta oınaıtyn sekildi maǵan bári.
Sen de oınaısyń,
Oınatar kúshtep paqyr,
О́ń-boıaýyn ómirdiń tústepti aqyl.
О́mir - teatr, al seniń bar ǵumyryń –
О́zinshe bir spektakl.
Kókke qara, tabanda tasty kórme,
Týlap berse aǵady tasqyn órge.
Qulqynyńa qul bolmaı, bul ómirde,
Myqty bolsań oınap kór basty rólde!
***
Ǵaryshtyq zəý kóginen tómenge elip,
Turǵanda Qudaı maǵan óleń berip.
Jasandy jer serigi syzyp bergen,
Jelide men otyrmyn kógendelip.
Jelide ǵalam otyr kógendelip,
Qara óleńdi tobyqtan tómen kórip.
Tylsymnyń tuma jyryn estimeıtin,
Ne degen maqulyq eń tóbeń berik?
Kókiregin sher basqan, kózin iriń,
Qandaı essiz, týyndy ózi munyń?
Adam bolyp keter dep kútken Qudaı,
Keremetin qarashy tóziminiń?
Mendeı sherli tańdap ap, tómengi elden,
Qudaı maǵan qubyltyp óleń bergen...
Əleýmettik jelide mańyrap tur,
Adamzatyń qozydaı kógendelgen!
Baqytgúl BABASh
Abaısyzda jarǵa jyǵyp ketken eń.
Keshirim be meni óksitken?
Kek demen...
Talaı syzdap, synalǵanda júregim,
Adasýdyń qasiretin shekti óleń.
Qalaı súıdim, solaı endi jek kórem.
Tym bıikke balap alyp ózińdi,
Quldyradym. Kim aıady sezimdi?
Jan kúıikke tolyp aldy, tózim-kúl.
Túk kórmeıtin bolyp aldy kózim bul.
Áp-ádemi qııalymdy qıratyp,
-Sensiz de ómir súrem, -deseń, óziń bil!
***
Sol kezder-aı, ot keshken júregimmen,
Eleń qylmaı kúıerim, órtenerim.
Kóńil - synyq, bul kúnde, ómir - sýyq.
E, o bastan baqytym kelte meniń.
Endi kimge ókpelep, kinálaıyn?
(Kóleńkesin kórsetpes sirá da Aıym.)
Essiz qyzdyń keshe kór erkeligin,
Taǵdyrym, syıdy basqa suramaıyn!
Áppaq gúli sezimniń solady ma,
Bilmeımin, kózeme ý tolady ma?
Qara túnniń súıenip ıyǵyna,
Bir jylap alýyma bolady ma?
Dúnıe...
***
Kimge kerek janarym jas tókkeni?
Kimge kerek ókinishim, ókpe, muń?
Sen de bir kez menen jerip ketkensiń,
Kólgir kóılek kıip alyp, Kóktemim...
Kimge kerek ar bekigen sózderim,
Kimge kerek jan dertine tózgenim?
Sen de bir kez menen artyq kórgensiń,
Botalaǵan basqa qyzdyń kózderin...
Tas tóbemde qara Tún tur tek tónip,
Esil kúnder essizdikpen ketti ólip.
О́mir keship júrmin búgin, seni emes,
Keshirimshil júregimdi jek kórip...
Aızada SÁDÝAQASOVA
QYZǴANYSh
Basqa bireýdi jylyttyń meıliń,
Unaǵan shyǵar, unasa...
Men endi ony umyttym deımin,
Umyttym deımin, surasa!
Estelikterdi jaqtym da, jyrttym!
Jylasa, paraq jylasyn...
Sýretterińniń kózderin qurttym,
Unasa, sol qyz unasyn!
Kitabyń menen qalamyńdy da,
О́rtep tastadym, al kegin!
Baptap júretin bala muńdy da,
Taptap ketkendi... qaıtemin?!
Qıyla qarap, qımaǵan kúndi,
Shýaqty shaqqa shaldyram!
Jan-júregińmen syılaǵan gúldi,
Qardyń ústinde qaldyram!
Dúnıede mynaý saýap termesten,
Tarazy bolmas teń isin.
Habarlassań da, jaýap bermesten,
Jat janǵa berem kelisim!
Bolmaǵandaıyn barlyǵyn, bardy,
Jol bastarmyz da jasqana...
Beımálim maǵan taǵdyryń arǵy,
Júzik taǵarsyń... basqaǵa!
Tappaǵandaımyn sózime turaq,
Umytqanymdy sezip pe?
О́leńim-batyl, ózine biraq,
Ne der ekenmin kezikse?...
SYR
Kózqaras ta, sóz talas ta ózgergen,
Úmit emes, kúdik kórem kózderden.
Bala shaqta bolashaqqa kóz tigip,
О́zgermeımin dep nesine sóz bergem?!
О́zgerdim ǵoı, burynǵydaı emespin,
Meni endi sýyqqandy demes kim?
О́zim sonsha jek kóretin ómirde,
О́zimshilder qatarymen teńestim.
Balalyq kez... dostar úshin jylaǵam,
О́mir zańy sol kezden-aq synaǵan.
Meniń sonda tym kirshiksiz janymdy,
Túsinbepti úlken-kishi bir adam...
О́mir, seniń oıyndaryń kúlkili,
Oılap tapqan taǵdyr deıtin túlkini.
Tatýlyqqa shaqyra almaı dostardy,
Tas kóńil bop ketkem solaı bir kúni.
Balalyqty danalyqpen óbektep,
Qarttar kórsem, demesýshi em kómek dep.
Anam meniń quıýshy edi sanama,
Úlkenderden bata alý kerek dep...
Shýly dúnıe shyrmaýynda júrdik te,
Dál osylaı bolatynyn bildik pe?
Qart atanyń jolyn kestik ańdamaı,
Qala deıtin tym qarbalas tirlikte.
...Sol qarııa keıip jatty ókpeli,
Durys shyǵar onyń bizdi sókkeni.
Qyrsyq atqyr, keń shaharly qalada,
Bizge basqa ótetin jol joq pa edi?!
Sodan beri ańǵaldyqtan jırendim,
Sodan beri, jubatpaýdy úırendim.
Áıtpese men, dál sendeı bop sińilim,
Dál sendeı bop adamdardy súıgenmin!...
***
Bilem, ana, alańdatar taǵdyrym,
Ishteı men de sezip júrmin barlyǵyn.
Keıbir kúnder aq qar aıtsa muńdaryn,
Keı sátterde syr shertedi jańbyr ún.
Qııalshyl dep oılaısyń ba jas arman?
Tabıǵatpen tildesemin qashannan.
Sulýlyqqa qalaı ǵana toıarsyń,
Jaratqannyń jarlyǵymen jasalǵan?!
Syrlasqanda janamalap aıtasyń,
Deısiń, bilem, ǵumyr jolyn baıqasyn.
«Bul ómirge baqyt izdep kelesiń,
Bul ómirden baqyt kútip qaıtasyń».
Biraq mende bolmas olaı, jan ana,
Baǵyt berip otyrasyń balańa.
Qanaǵatshyl bolsa adam, baqytty,
Osy uǵymdy túıip kelem sanama.
Sezem anyq, ıman nury mol aǵyn,
Ýaıym keship, jabyrqama tola-muń.
Adamdarǵa demeý bolar, súrinse,
Eń jaqsy dos, eń jaqsy adam bolamyn.
Talabym men túsinigim ornyqqan,
Soldy túzep, aqylyńmen ońdy uqqam.
Azamattyń úlgisindeı jan ákem,
Jar tańdaýdan jańylmaımyn sondyqtan.
Basqa jerde jaı da bólek, kúı-bóten,
Bola almaıdy óziń ósken úıge teń.
Bolashaqta balama da ózińdeı,
Salt-dástúr men adamdyqty úıretem.
Ata-anam bar, eń áýelgi tiregim,
Jabyrqama, men bolamyn bir emiń.
Kóńilderge kóktem syılap jaıdary,
Barǵan jerge shýaq shashyp júremin.
Bilem, ana, alańdatar taǵdyrym,
Ishteı men de sezip júrmin barlyǵyn.
Sondyqtan da, sen aıtpaǵan syrlardy,
Keı sátterde shertedi kep jańbyr ún...
REDAKSIIаDAN:
Sóz sońynda oqyrmandarymyzdan osy bastamamyz týraly. mundaǵy jas aqyndardyń jyrlary týraly oılar men usynystar kútetinimizdi aıtqymyz keledi.
