«Biz ulttyq dástúrdi pir tutqan otbasymyz»

– deıdi ónegeli shańyraqtyń otanasy Alma Nurmanova Alma sonaý 70-shi jyldardyń aıaǵynda Qyzdar pedagogıka ınstıtýtynyń kitaphana isi fakýltetin bitirgennen keıin, ózi týyp ósken Amankeldi aýdanyna keldi. Osy aýdanda mamandyǵymen eńbek jolyn bastady. Súgirbaıdy kezdestirip, eki jas shańyraq kótergen. Ol kelin bolyp túsken Nurmanovtar otbasy halqymyzdyń ádebıetine «Qulannyń ajaly» romanymen tamasha úles qosqan Aqan Nurmanovtaı jazýshyny bergen tekti áýlet eken. Súgirbaıdyń da, Almanyń da ata-anasy syılastyǵy jaras­qan qudalar boldy. Qaımaǵy buzyl­maǵan qazaqy salt-dástúr­diń ortasynda ósken Alma men Súgirbaıdyń jas otbasynda da halyqtyq tárbıeniń shýaǵy úzilmegen edi. Olar úılengen soń Súgirbaıdyń ata-anasymen birge turdy. Úlkendi syılaý, qaıyn atanyń aldynan kesip ótpeý, eneniń pikirimen sanasyp otyrý sekildi qanǵa sińgen tárbıe Nurmanovtar otbasy berekesiniń tuma bulaǵyndaı bolyp keledi. – Bizdiń balalarymyz, ásirese, úlkenderi balabaqshaǵa barǵan joq. Úıde atasy men ájesiniń baýy­rynda ósti. Jaryqtyqtardyń balaǵa bergen tárbıesine búginge deıin rızamyn ári tańqalamyn. Enem balaǵa tyıym sózderdi kóp aıtatyn. «Tabaldyryqqa shyqpa», «Úlkenge qarsy qarap otyrma», «Adamǵa qarap esineme», «Úl­kenniń sózin bólme, jarysyp sóıleme» degen sekildi tyıym sózdi aıtpaıtyn kúni bolmaıtyn. Qarap otyrsam, osynyń barlyǵy da balaǵa tárbıe eken. Ata-ana­nyń tıym sózi onyń qulaǵynda qalady, qulaǵynda qalǵan áńgime júrekten, sanadan da oryn alady. «Kelin qaıyn eneniń topyraǵynan jaratylady» degendeı, keıin osy artyq aýyz sózderdi aıtpaý kerektigin balalarymnyń qula­ǵyna ózim quıa bastadym, – deıdi Alma Jaqsylyqqyzy. Súgirbaı men Alma Nurmanovtar eki qyz, eki ul tárbıeledi. 90-shy jyldary Amankeldi aýdanynan Arqalyq qalasyna qonys aýdardy. Balalarynyń barlyǵy da osy qaladaǵy №6 qazaq orta mektebinde oqydy. Árıne, ol kezde Alma men Súgirbaıdyń bala­lary kompıýterdi bilgen joq. Olar kitapqa úńiletin. Alma­nyń ózi kitaphanashy bolǵan­dyqtan, balalardyń kitapqa qyzy­ǵýshylyǵyna yqpaly mol boldy. Balanyń úlkeni – Aıdosy oqýǵa óte yntaly boldy. Ol joǵary synypta «HHI ǵasyr kóshbasshysy» telejobasyna qatysyp, jeńimpaz atandy. Sonyń arqasynda joǵary oqý ornyna qınalmaı tústi. Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń ınstıtýtyn jaqsy bitirip, otbasyn quryp, Oral qalasynda qyzmet istep júr. – Kitaphana jumysy kózge kórin­beıtin, biraq damyl taptyrmaıtyn jumys. Mektepte ata-analar jıyny bolatyn kúni men qandaı jaǵdaıda da suranyp ketetinmin. Synyp jetekshisi shaqyrǵan kúni barmaı qalǵan ýaqytym joq. Balalarǵa ustazdary mektepte bilim berse, men olardy úıden qadaǵaladym. Kún saıyn balalardyń kúndeligin teksermeı, olardyń sabaqty qalaı aıtqanyn suramaı, meniń kózim uıqyǵa ketken emes, – deıdi Alma. Sonysyna qaraı balalary tek sabaqpen aınalysyp qalǵan joq, úıirmelerge, sportqa belsene qatysatyn, barlyǵyna úlgeretin. Quralaıy Arqalyq qalasyna, odan tys jerlerge belgili bolǵan «Aqbota» balalar bı ansambliniń belsendi bıshisi edi. Bıdi óte jaqsy kórgen balasyna Alma men Súgirbaı da qoldan kelgen kómegin jasap baqty. Qarap otyrsa, bı degen balanyń názik, kórkemdik talǵamyn qalyptastyratyn tárbıeniń biri eken. Biraq Quralaıy ómirde ónerdi emes, medısınany tańdady, Almaty medısına ınstıtýtyna grantpen tústi. Tárbıeli qyz oqýdy jaqsy oqýymen qatar, turmysqa shyǵyp ta úlgerdi. Quda-qudaǵıy kelininiń bilim alýyna túsinistikpen qarady. Quralaıdyń qaıyn enesi bópesin baqsa, ózi bilim oshaǵynyń rezıdentýrasynda oqyp júr. Onan keıingi Qarlyǵashy jaqsy oqýmen qatar, mektepte sportqa áýes boldy. Ol dzıý-dodan bolǵan jarystardyń talaıynda topty jardy. О́zi Astanadaǵy Aýylsharýashylyǵy ýnıversıtetin bitirdi. О́mirlik serigin de tapty, qazir balasyn ósirip, úıde otyr. Alma men Súgirbaıdyń sút kenjesi Nursultan da ata-ana kóńilinen shyǵatyndaı bala bolyp ósti. Ol da mektepte jaqsy oqydy, sportpen aınalysty. S.Seıfýllın atyndaǵy Aýyl sharýashylyǵy ýnıversıtetin bitirip, bul kúnde Arqalyq qalasynda astyq ınspektory qyzmetin atqaryp júr. Otbasynda balanyń kishisi bolǵan soń, qara shańyraqta ózi qalýdy oılady. – Nursultanmen birge turamyz. Kelinimiz, Qaraqat atty nemeremiz bar. Nursultannyń biz úshin Ar­qalyqqa kelýiniń ózi de bizdiń otbasynda qalyptasqan ulttyq tárbıeniń yqpaly dep oılaımyn. Balanyń kishisi ata-anamen birge turýy kerek degen sózdi bala kezinen estip óskendikten bolar. Endi atasy ekeýmizdiń qurmetti mindetimiz bar, ol – nemerelerge tárbıe berý, onda da ulttyq tárbıeni boıyna sińirý, – deıdi Alma Jaqsylyqqyzy. – Ata-anasynan, qaıyn ene­sinen estigen áńgimeleriniń bar­lyǵyn Alma jadynda saqtaı bergen. Ol otbasynda ákeniń aıbyny bolýy kerek, er adam syrttyń adamy, úıde negizinen ana bala tárbıesimen aınalysýy tıis degen uǵymdy jas kezinen sanaǵa sińirdi. – Qazir ýaqyttyń ereksheligin túsinýimiz qajet. О́ıtkeni, aqparat aǵyny kúshti. Mysaly, ınternet, onyń ishinde balaǵa keregi de bar, kerek emesi odan da kóp. Sondyqtan úıdegi tárbıe qazyǵy myqty bolýy úshin aldymen ulttyq dástúr-salttyń boıaýy solǵyn tartpaýy tıis, – dep áńgimesin nyqtaı tústi baqytty shańyraqtyń otaǵasy Súgirbaı Ábdihamıtuly. Aıtsa aıtqandaı, odan jaman bolǵan joq. Balalardy zııaly etip ósirgen bul otbasyn Arqalyqta barlyǵy da qurmettep, jastarǵa úlgi tutady. «Mereıli otbasy» baıqaýynyń qalalyq satysynan birinshi oryndy alǵan olardy búginde oblys óńiri de tanyp otyr. Olar oblystyq «Mereıli otbasy» baıqaýynda ekinshi oryndy ıelendi. Olar úshin áńgime baıqaýda, odan oza shapqan básekede emes, balanyń, urpaqtyń, odan qaldy halqynyń bolashaǵynda. Degenmen, jaqsynyń aty jetken jerdegi júrekterge bir sáýle erip barǵandaı bolady. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI. Sýrette: Súgirbaı men Alma shańyraq ıesi uly Nursultan, kelini Aıdana jáne nemeresi Qaraqatpen.