Saýaly men jaýaby

Qazirgi tańda Qazaqstan úlken órleý ústinde. Barlyq jaǵynan. Burynǵydaı maqsaty aıqyn bolǵanymen, dóp tıetin nysanasy belgisizdeý jıyndardyń tamyryna balta shabyldy, bıýdjet qyzmetkerleriniń bir qaladan bir qalaǵa retsiz shapqylaýlary sap tyıyldy, osydan kelip asta-tók shyǵyndardyń kólemi kúrt qysqara bastady. Budan bólek, otandyq ónimniń órisin keńeıtý, suranysyn arttyrý baǵytyndaǵy sharalar naqty qolǵa alynyp, ózindik júıege túsip keledi. Osydan týatyn «Qazaqstanda jasalǵan» aksııasy elimizdiń barlyq túkpirinde naǵyz halyqtyq qozǵalysqa, patrıottyq bastamaǵa aınalýǵa bet aldy. Eldiń barlyq aımaǵynda jumyssyzdar sanynyń ósýine jol bermeýdiń joldary qarastyrylyp jatyr. Osynyń bári Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń taıaýda bolǵan Úkimettiń keńeıtilgen otyrysyndaǵy tapsyrmalarynan týyndap otyr. Muny bizdiń tilshilerimizdiń qatysýlarymen uıymdastyrylǵan búgingi toptama taǵy da bir baıqatyp beredi.

Aqtóbe qazaqstandyq úlesti ulǵaıtýǵa baǵyt aldy

Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Elbasy otandyq kásiporyndardy tapsyrys­pen qamtamasyz etýge baılanysty tapsyrma bergenin bilemiz. Bul másele, shyntýaıtyna kelgende, qazaqstandyq úlesti arttyratyny belgili. Sondaı-aq, ol otandyq kásiporyndardyń baǵyn ashatyn bastama dep oılaımyn. Elbasy tapsyrmasy óńirde qalaı júzege asýda? Ǵalym ÁIIMBETOV, kásipker. Aqtóbe oblysy, Muǵaljar aýdany, Aqkemer aýyly. Bul suraqqa Aqtóbe oblystyq ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý bas­qar­masy basshysynyń orynbasary Darhan Ermaǵambetov jaýap berdi: – Oblystyń monıtorıngke jatatyn júıe qurýshy kásiporyndarynyń qazaqstandyq mazmundy oryndaýy taýarlar boıynsha jospardaǵy 15,0 paıyz ornyna 59,5 paıyz, qyzmet jáne jumys boıynsha jospardaǵy 68,0 paıyz ornyna 100 paıyzdy qurady, – dep bastady sózin ol. – Oblys ákimdigi jergilikti úlesti damytý boıynsha jumystardy jalǵastyrýda. Osy baǵytta oblys kásipkerleri palatasynyń keńeıtilgen otyrysy, «SNPS – Aqtóbemunaıgaz» AQ ashyq esik kúni, «Munaı-gaz sektoryndaǵy servıstik jáne mashına jasaý kompanııalary» atty birinshi halyqaralyq forýmy, «Eýropa – Azııa» shekarasyz yntymaqtastyq» halyqaralyq ónerkásip kórmesi ótkizildi. Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharasy retinde óńirdiń bıznes delegasııasy Reseıdiń Orynbor, Qazan qalalarynda ótken forýmǵa qatysyp, joǵary tehnologııaly kásiporyndardyń jumysymen tanysýǵa múmkindik aldy. Oblystyń taýar óndirýshileri shyǵaratyn ónimderdi ishki-syrtqy naryqqa shyǵarýǵa baǵyttalǵan jumystar jalǵasýda» «Aqtóbe metall qurastyrmalary zaýyty» JShS «QazaqOıl Aqtóbe» JShS-niń nysandaryna qubyrly estakada turǵyzý úshin, «Qazhrom» TUK» AQ jańa ferroqorytpa zaýytyna metall qurylǵylaryn jetkizýdi júzege asyrdy. Aksıonerlik qoǵam men osy seriktestik arasynda shahta bekitpelerin daıyndaýǵa uzaq merzimdi kelisimshart jasaldy. «Voshod Orıel» JShS-inde «Kaspıı Plıýs» AQ ónimine aǵylshyndyq óndiristegi shahtylyq bekitkishterdi kezeńimen almastyrý boıynsha «389,0 mln. teńge), «Qazaq sańyraýlar qoǵamy» QB Aqtóbe oqý-óndiristik kásiporny taýarlaryna arnaýly kıimderdi sheteldik jetkizýshini almastyrý boıynsha (7,6 mln. teńge) jumystar júrgizildi. «Qazaqstan temirjoly» kompanııasy temir jol relsin shyǵarý óndirisi jobasyna belsendi qatysýda. Aqtóbe rels arqalyqtary zaýytynyń qurylysynda ózimizde shyǵarylatyn sılıkat kirpishter, bazalttyq jylý ustaǵyshtar, Qaraǵandy qalasyndaǵy «Imstalkom» JShS-niń metall qurylǵylary paıdalanylýda. «HillGorporotion» kompanııasynyń ónerkásiptik maıyn «SNPS-Aqtóbe munaıgaz» AQ satyp alý jáne paıdalaný múmkindigi qarastyrylýda. Kompanııa ókilderi shaqyrtylyp, endigi máseleni eki kásiporyn ózara sheshetin bolady. «Aqtóbe metall qurastyrmalary zaýyty» JShS-niń metall buıymdary, «Stroıdetal» JShS temir-beton buıymdary, «Kóktas» AQ qurylys tas­tary men qıyrshyq tastary, «Ekoton Batys» JShS uıashyqty bloktary, «Aqtóbestroıhımmontaj» JShS polıetılendi qubyrlary qazaqstandyq naryqta suranysqa ıe. Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynyń munaı kásiporyndary «Aqtóbe munaı jabdyqtary zaýyty» AQ ónimderin paıdalanady. Sonymen birge, qalyptasqan yntymaqtastyq arqasynda oblystyń kásiporyndary elimizdiń basqa aımaqtarynan shıkizatpen qamtamasyz etiledi, ózge kásiporyndardyń taýarlaryn, jumystary men qyzmetterin kádelerine jaratady. Jaqynda oblys ákimshiligi men oblystyń ulttyq kompanııalary jáne júıequraýshy kásiporyndary arasynda jalpy somasy 44,6 mlrd. teńgege jergilikti quramdy qamtamasyz etý boıynsha jeti memorandýmǵa qol qoıyldy. Árıne, mundaı yntymaqtastyq zań aıasynda sheshiledi, taýarlardy, qyzmetter men jumystardy paıdalaný tender arqyly júzege asyrylady.

Ońtústik Qazaqstanda qaǵazbastylyqty elektrondy júıe almastyrady

Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda kóptegen mekemelerdiń jumystaryndaǵy oralymsyzdyqtardy synap, qaǵazbastylyqtan arylýdy tapsyrdy. Bul másele bizdiń Ońtústik Qazaqstan oblysynda qalaı sheshilip jatyr? Qanaǵat Omarov, Shymkent qalasynyń turǵyny. Bizdiń suraý salýymyz boıynsha bul suraqqa Ońtústik Qazaqstan oblysy ishki saıasat jáne din isteri basqarmasynyń basshysy Berik Qurmanǵalı túsinikteme berdi. – Memleket basshysynyń eskertpesi oryndy. Rasynda qazir qaısybir sala bolmasyn, qaǵazbastylyqqa kómilip ketti, – dedi ol. – Bulaı bola berse, jurt birjola qaǵaz toltyryp otyrýǵa kóship, jumys isteýden qalar edi. Biz Prezıdenttiń tapsyrmalaryn oryndaý úshin «Aqparatty Qazaqstan-2020» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý arqyly basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyrý, aqparattyq-kommýnıkasııalyq ınfra­qurylymnyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý baǵytynda jumys jasap jatyrmyz. Oblystaǵy jergilikti atqarýshy organdarda elektrondyq qujat aınalymynyń biryńǵaı júıesin qoldaný 2008 jyldan bastap qolǵa alynyp, joba retinde júzege asyrylǵan bolatyn. Nátıjesinde 2012 jyldan beri barlyq aýdandar men qalalarda, sondaı-aq, oblystyq basqarmalarda qujat aınalymy tolyq elektrondy júıege kóshti. Atalǵan jumystardy is júzine asyrý barysynda oblystaǵy memlekettik mekemeler arasynda hat aınalymy júıesi tolyq elektrondy baǵytta jumys istep jatyr. Sonymen qatar, aqparattyq qaýipsizdik sharalaryn júrgizý maqsatynda oblystyń jergilikti atqarýshy organdar qyzmetkerleri aqparat almasýdy «Internet portaly» arqyly júrgizip keledi. Jalpy, oblys boıynsha aqparattyq tehnologııalardy súıemeldeý jáne qyzmet kórsetý sharalaryna 2015 jyly oblystyq bıýdjetten 140 mln. teńgege jýyq qarjy qaraldy.

Shyǵys Qazaqstanda jurttyń alańdaýyna esh negiz joq

Álemdik ekonomıkalyq daǵdarys pen kórshi elderde qalyptasqan ahýaldyń elimizdiń aýyl sharýashylyǵyna tıgizer yqpaly qandaı bolmaq? Ásirese, aýyldyq jerlerdegi kásipkerlerdi qoldaý jumystary júrgizile me? Qurman Dıqanbaev, sharýa qojalyǵynyń jetekshisi. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany. Suraqqa Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Dúısenǵazy Mýsın mynadaı jaýap qaıtardy: – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jol­daýynda aıqyndalǵan Jańa Ekonomıkalyq Saıasattyń basty baǵyttarynyń biri – shaǵyn jáne orta bıznesti damytý. Kásipkerlik salasyn keńeıtý úshin memlekettik deńgeıde baǵdarlamalar, qarjylyq sharalar kesheni qabyldanyp, tabysty iske asyrylýda, – degen oıdy tarqatty ol. – Taıaýda óńir basshysy Danıal Ahmetovtiń qatysýymen ótken «Aýyldaǵy kásipkerlikti damytý barysy men basymdyqtary» atty oblystyq semınar-keńeste osy másele jan-jaqty talqylanyp, naqty tapsyrmalar berildi. Búginde óńir turǵyndarynyń 41 paıyzy aýylda turady. Agrarlyq ekonomıkanyń mańyzdy strategııalyq baǵyty – aýyl kásipkerligin damytý. Qazaqta «Jeri baıdyń – eli baı» degen sóz bar. Jerdi tıimdi paıdalansaq, qandaı qıyn ýaqyt týsa da tarshylyq kórmeımiz. Prezıdentimiz álbette qıyndyqtyń kóp kezdesetinin, onyń ómir zańdylyǵy eke­nin, oǵan laıyqty qarsy turyp, barlyq keder­gilerdi jeńgen saıyn qýatymyz arta túse­tinin aıtqan bolatyn. Eńbek bizdi jarqyn keleshekke jeteleıdi. Sondyqtan áleýe­timiz ben kúshimizdi biriktirýimiz kerek. Bul – búgingideı jahandyq jaǵdaıdyń qalt-qult etip turǵan synı sátinde óte qajet. Shyǵys óńiri ekonomıkasynyń aýyldyq sektorynda 13,3 myń shaǵyn, orta jáne iri kásipkerlik nysandary tirkelgen. Oblysta 714 aýylsharýashylyq kásiporyndary, 12,6 myń sharýa qojalyǵy jumys isteıdi. Aýylsharýashylyq ónimderin óńdeýmen aınalysatyn 530 kásiporyn men seh bar. Qazir memleket tarapynan aýyl kásipkerligin óristetýge úlken qoldaý kórsetilýde. Byltyr «Agrobıznes-2020», «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Sý resýrstaryn basqarý» syndy memlekettik baǵdarlamalar aýyl kásipkerligin damytýǵa aıtarlyqtaı yqpal etti. Odan ózge, bul baǵytta 17 ınvestısııalyq jáne 14 salalyq baǵdarlama boıynsha jumys júrgizildi. Tutas alǵanda, salaǵa 41 mlrd. teńge quıyldy. Osylaısha, agroónerkásip keshenindegi kásipkerlik sýbektileri aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy ónimniń 49 paıyzyn shyǵardy. О́ńdeý kásiporyndary ótken jyly 38,9 mlrd. teńgeniń ónimin óndirdi. Veterınarııa salasyn damytýǵa, onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn ny­ǵaı­týǵa, maldárigerlik beketter men maldy qol­dan uryqtandyrýǵa arnalǵan qural-jabdyqtar men qajetti kólikter satyp alyndy. Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda agroónerkásip kesheniniń túrli salalaryndaǵy máselelerdi sheshýdi tapsyrdy. Oǵan óńirimizdiń múmkindigi tolyq jetedi. Aýyl kásipkerligin damytý úshin 2014 jyldyń sońyn ala sút óndirý baǵytynda keshendi baǵdarlama júzege asyryla bastady. Osyǵan oraı, taýarly-sút fermalaryn qurý, halyqtan sút satyp alýdy jáne sút qabyldaý beketterin uıymdastyrý, sút kásiporyndarynyń óńdeý qýatyn tolyq qamtamasyz etý, jem-shóp bazasyn nyǵaıtý jáne veterınarlyq-sanıtarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge keńinen qoldaý kórsetiletin bolady. 2015-2016 jyldary 28 taýarly-sút fermasy qaıtadan jabdyqtalyp, 9 jańa ferma qurylmaq. Bul mal basyn 6 myńǵa, sút óndirýdi 20 myń tonnaǵa deıin arttyrady. Sondaı-aq, bolashaqta 110 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa engizýdi josparlap otyrmyz. Qıyndyqtarǵa qaramastan, Sý resýrstary komıteti bıyl atalǵan baǵytqa 3,5 mlrd. teńge bóldi. Shyǵys óńirinde 2,2 mln. qoı bar. Reseı men Qytaıdyń azyq-túlik naryǵyna shyǵý maqsatynda keminde myń basqa arnalǵan zamanaýı et kombınatyn quryp, etti tereń óńdeý jáne muzdatý josparlanyp otyr. Sondaı-aq, bilikti jas mamandar tartý úshin «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aıasynda turǵyn úı máselesin sheshý qarastyrylady. Munyń bári memlekettik qoldaý arqyly júzege asyrylady. Sondyqtan, otandastarymyz, aýyldyq kásipkerler men sharýa qojalyqtary nyq senimmen eńbek etýi kerek. Elbasy aıtqandaı, alańdaýǵa negiz bolatyn nárse Shyǵys Qazaqstanda da joq.

 Qyzylordada kásipkerler palatasy kásipker quqyn qorǵap qaldy

Qazir kásipkerler quqyǵyn qorǵaýdyń da ózekti másele bolyp turǵany jasyryn emes. Osy turǵyda aımaqtardaǵy kásipkerler palatasynyń ne atqaryp otyrǵanyn bilýge bola ma? Maqsut Dúkenbaev, kásipker. ASTANA. Atalǵan suraqtyń naqtyly derekke qurylǵan jaýabyn Qyzylorda oblysynyń Qazaly aýdanynda turatyn kásipker Gúlmıra Qırabaeva bylaısha keltirdi: – Men óz kásibimdi 2013 jyly Qazaly qalasyndaǵy №16 mekteptiń ǵımaratyn jalǵa alyp, onda ashana ashýdan bastaǵan edim, – dep áńgimesin tarqatty ol. – Biraq keıin mektep dırektory kelisimshart merzimi bitken kezde menimen budan ári qyzmettestikti jalǵastyrmaıtynyn eshbir eskertpesten, ornyma kópe-kórneý basqa adamdy aldy. Ol meniń qyzmetime buǵan deıin eshqandaı kinárat taǵylmaǵanyna qaramastan, kelisimshart merzimin uzartý jónindegi ótinishime qulaq asqan joq. О́z quqyǵym osylaı aıaqasty bolǵan men aqyrynda Qyzylorda oblysy kásipkerler palatasynyń Qazaly aýdandyq fılıalyna aryzdanyp bardym. – Osydan keıin kásipkerler palatasy aýdandyq prokýratýramen birge máseleni talqylap, mektep basshysy tarapynan tártiptiń buzylǵanyn anyqtady. Nátıjesinde meniń quqyǵym der kezinde qorǵalyp, kelisimshart merzimi uzartyldy. Meniń máselemniń jedel ári sapaly sheshilýine yqpal etkeni úshin kásipkerler palatasyna aıtar alǵysym sheksiz. О́z kásibin júrgizýde qıyndyqqa kezdesip júrgen ózim sekildi kásipkerlerdi kásipkerler palatasynan kómek alýǵa shaqyramyn, – dep aıaqtady kásipker óz sózin. Biz ózimizdiń tarapymyzdan ótken jyly oblystyq kásipkerler palatasyna 152 ótinish túsip, onyń 119-y nemese 78 paıyzy oń sheshilgenin, bıyldyń ózinde túsken 18 ótinish boıynsha tıisti memlekettik organdarǵa suranystar joldanyp, qaralyp jatqanyn qosar edik. Kásipkerlerden túsetin ótinishterdiń basym bóligi jer, memlekettik satyp alý, ruqsat berý rásimderi men salyq máselelerine qatysty bolyp otyr. Palata múmkin bolǵanynsha olardyń ádil sheshilýine kúsh salyp jatyr. Suraqtarǵa jaýaptardy jazyp alǵandar: Satybaldy SÁÝIRBAI, Joldybaı BAZAR, Baqtııar TAIJAN, Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan».