Esep komıtetiniń quzyry artady

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetek­shiligimen keshe palatanyń kezekti jalpy otyrysy ótip, kún tártibinde on eki másele qaraldy. Bul joly depýtattar nazaryna memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý, jergilikti polısııa qyzmeti, elektr energetıkasy, memlekettik-jekeshelik áriptestik, ózin ózi retteý, qoǵamdyq keńester jáne jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý máselelerine qurylǵan zań jobalary usynyldy. Aldymen qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan-Qytaı memlekettik shekarasynyń rejimi týraly kelisimdi ra­tı­fıkasııalaý týraly» zań joba­sy depýtattar tarapynan qol­daý tapty. Kelisim memlekettik she­kara aýdanynda ózara senimdi ny­ǵaıtý, aýmaq pen shekaraǵa qol suǵylmaýshylyqty qamtamasyz etý, zańsyz áreketterdiń jolyn ke­sý sııaqty ózekti másele­lerge já­ne yntymaqtastyqty art­tyrýǵa baǵyttalǵan. Budan keıin depýtattar «Mem­lekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly» zań jobasyn tıisti ilespe túzetýlerimen qarap, qabyldady. Zań jobasymen halyqaralyq aýdıt qaǵıdattaryn jáne Lıma deklarasııasynyń talaptary men halyqaralyq aýdıt standarttaryn qoldaný kóz­del­gen. Tarqatyp aıtqanda, zań ere­­jeleri aýdıtti halyqaralyq stan­­darttarǵa kóshirýdi qaras­ty­rady jáne qarjylyq baqy­laýdyń quqyqtyq qoldaný táji­rı­­besin eskere otyryp, memle­ket­tik aýdıttiń keshendi júıesin qurady. Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovtyń sózine qaraǵanda, Esep komıteti barlyq memlekettik aýdıt organdarynyń sapasyna baqylaý júrgizýge quqyly. Atalǵan quzyrly organǵa, sonymen birge, qarjy-ekonomıka salasyndaǵy ulttyq qaýipsizdikti anyqtaý, taldaý, baǵalaý jáne boljaý jónindegi ókilettikter de beriletini atap aıtyldy. Qujat memlekettik bıýdjet qarjysyn paı­dalaný barysynda ákimshilik quqyq buzýshylyq oryn alǵan jaǵ­daıda memlekettik aýdıt jáne qar­jylyq baqylaý organdaryna áre­ket etý salasyna ókilettikter beredi. Zań jobasynda, sonymen qatar, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaýdyń biryńǵaı derekqoryn jasaý negizinde qurylatyn mem­le­kettik aýdıt organdarynyń óza­ra is-qımyl jasaý máseleleri kóri­nis tapqan. Jáne de keıinnen attes­tattaı otyryp, memlekettik aýdı­torlardy sertıfıkattaýdyń táýel­siz, biryńǵaı júıesin engizý de boljanǵanyn aıta ketý kerek. Tekserýlerdi barynsha azaıtý maq­satynda biryńǵaı derekqor, táýe­kelderdi basqarý júıesin qurý, aýdıtorlyq esepterdi, baqylaý aktilerin taný, ishki aýdıt jáne qarjylyq baqylaý jónindegi ýáki­letti organnyń fýnksııalaryn shek­teý jónindegi birqatar tetikter de zań jobasyna engizilgen. Pala­ta otyrysynda «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine jergilikti polı­sııa qyzmetiniń jumysy máse­le­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy eki oqylymda qaralyp, Má­ji­liske jiberildi. Senat engiz­gen túzetýler aýdannyń (qala, qala­daǵy aýdan) ishki ister organ­dar­yndaǵy jergilikti polısııa qyzmetiniń bastyǵyn taǵaıyndaý jáne qyzmetinen bosatý tártibin anyqtaýǵa baǵyttalǵan. Elbasy jer­gilikti qoǵamdastyqqa esep bere­tin jergilikti polısııa qyz­metin qurý kerektigi týraly tap­syr­ma bergeni belgili. Al jergi­likti polısııa qurý ishki ister organyn ońtaılandyrý jolymen júzege asady dep kútilýde. Onyń qurylymyna ýchaskelik ınspektorlar, jol polısııasy, óńirlik jáne tabıǵatty qorǵaý qyzmetkerleri jáne de áıelderdi zorlyq-zomby­lyqtan qorǵaý bólimsheleri birik­tirilmek. Sóıtip, jergilikti polısııa qyzmeti ishki ister organynyń biryńǵaı júıesine qurylymdy túrde enetin bolady. Ishki ister mınıstri Qal­mu­han­bet Qasymovtyń aıtýyn­sha, endi jergilikti polısııa qyz­me­tiniń basshylaryn Ishki ister mınıstri oblys ákimine usy­nyp, oǵan máslıhat depýtattary kelisimin berýi tıis. Sonymen qatar, jergilikti polı­sııa qyzmeti basshysynyń jergi­likti qaýymdastyqqa eseptiligi de qarastyrylypty. Atap aıt­qanda, jergilikti polısııa qyzme­ti­niń basshysy ákimdikter men más­lıhat aldynda jáne jylyna bir ret halyq aldynda esep bere­tin bolady. Mınıstrdiń paıy­mynsha, mundaı eseptilik polı­sııa qyzmetiniń ashyqtyǵyn qam­tamasyz etedi. Budan bólek, zań jobasymen jergilikti polısııa qyzmetine shaǵymdardy qaraý boıynsha Qoǵamdyq keńesterdiń ókilettigin keńeıtý sharalary da kózdelgen. Osylaısha, jergilikti polısııa qyzmetiniń jergilikti atqarýshy organǵa eseptiligi men Qoǵamdyq keńesterdiń jumysy polısııa qyzmetiniń ashyqtyǵyn, sonymen de azamattardyń senimdilik deńgeıin arttyrýǵa septigin tıgizýi tıis delinýde. Senatorlar mınıstrge suraq­taryn qoıyp, óz oılaryn ortaǵa sal­dy. Máselen, senator Murat Baq­tııaruly jol jáne patrýldik polısııalardy biriktirý arqyly ámbebap polısııa ómirge kelgenin, áıtse de solardyń birazy jol boıyna ǵana shyqqandy jón kóretin sııaqty ekenin kóldeneń tartty. Depýtattyń pikirinshe, olardy beınebaqylaý kameralarymen «almastyrý» qajet. Onyń sózi­ne qaraǵanda, BUU-nyń byl­tyrǵy júrgizgen zertteýi nátı­je­sinde kóptegen elderde 100 myń adamǵa 100 polısııa qyz­met­kerinen keletini anyqtalǵan. Al Qa­zaqstanda bul kórsetkish 600-ge jýyqtaıtyn kórinedi. Q.Qasymov suraqqa oraı jaýa­bynda bul másele keshendi túrde sheshilip jatqanyn alǵa tartty. Mınıstrdiń sózinshe, belgili bir adamdar sanyna shaqqanda polısııa qyzmetkerleriniń araqatynas sany qansha bolýy kerektigin belgileý ońaı másele emes kórinedi. «Máselen, AQSh sherıfteriniń sa­ny aıtarlyqtaı bolǵanymen, olar polısııa qyzmetkeri retinde sanalmaıdy. Ekinshiden, mundaı zertteýde eshkim de Qazaqstannyń aýmaǵy úlken ekenin esepke alyp jatqan joq... Sondyqtan da, biz jergilikti polısııa qyzmetkerleriniń sanyn belgileý máselesin sol jerdiń ákimderiniń quzyryna qaldyramyz. Olar osy máseleni bizdiń aldymyzǵa qoıyp ta júr», – dedi Qalmuhanbet Nurmuhanbetuly. Sondaı-aq, mınıstr aldaǵy ýaqytta múmkindiginshe polısııa qyzmetkerleriniń ornyn birtindep beınebaqylaý kameralary basatynyn jetkizdi. Osyǵan oraı, ol oıyn bylaısha túıindedi: «Árıne, bárin sanǵa tirep eshteńe sheshe almasymyz anyq. Sondyqtan da, qazirgi kúni qaı jerde qyzmetkerdi tehnıkamen aýystyrýǵa múmkindik bolsa, ol oryndalyp jatyr. Alaı­da, tehnıkalar bolmaǵan oryn­darda polısııalar júrýge máj­búr. Degenmen, bul másele keshendi túrde sheshiletin bolady». «Memlekettik-jekeshelik árip­testik týraly» zań jobasy men onyń tıisti ilespe túzetýleri de qa­byldandy. Zańdyq qujat árip­testiktiń qatysýshylar aıasyn keńeıtýdi jáne qoldanylý sala­laryn retteýdi kózdeıdi. Jáne de memlekettik-jekeshelik áriptes­tiktiń kelisimsharttyq nysan­daryn keńeıtý, ınstıtýttyq memlekettik-jekeshelik áriptestik máselelerin retteý sharalaryn da qamtıdy. Zańdyq qujatta memlekettik-jekeshelik áriptestik shart­tary­nyń qurylymyn belgi­leý, jeke qar­jy­lyq basta­many engizý, memle­kettik-je­ke­shelik áriptestik joba­laryna kva­zı­mem­lekettik sektor sýbek­tileriniń qatysý nysanyn aıqyn­daý usy­nylatynyn aıta ketý kerek. Keshegi otyrysta «Qoǵamdyq keńester týraly» zań jobasy da tıisti túzetýlerimen senatorlar qol­daýyna ıe boldy. Elbasy tapsyrmasyna oraı ázirlengen zań jo­basy Qoǵamdyq keńesterdiń már­te­besi men ókilettigin bekitip, mem­lekettik sheshimderdiń qabyl­daný ashyqtyǵyn arttyrady dep kútilýde. Sondaı-aq, «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine Qazaqstan Res­pýb­­lıkasyndaǵy jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý másele­leri boıynsha ózgerister men to­lyq­ty­rýlar engizý týraly» zań joba­sy eki oqylymda qaralyp, qabyl­dandy. Al «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine elektr energetıkasy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda maquldansa, «О́zin ózi retteý týraly» zań jobasy men oǵan ilespe joba eki oqylymda maquldandy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».