Bitimgershil bolsań, bitispes jaý joq

Bitimgershil kúshter – BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimimen engizilip, teketireske túsken jaqtardyń arasyna túsip nemese teketires aıaqtalǵan soń beıbit ómirdiń ornaýyna kómek berip, araaǵaıyndyq izgi nıetti ister atqaratyn qarýly kúshter. Syrtqy saıasatta aımaqtyq jáne álemdik beıbitshiliktiń saqtalýy men qaýipsizdiktiń ornaýyn tilep, mańyzdy bastamalar kóterip júrgen Qazaqstan jaǵy da mundaı ıgilikti isterden shet qalmaı, 1993 jyldan beri araaǵaıyndyq qyz­metke belsendi túrde aralasyp keledi. Al Qazaqstannyń bitim­ger­shil kúshi – «Qazbat» 1993 jyly BUU sheshimimen Aýǵanstan-Tájik­stan shekarasynyń esirtki toqtaý­syz aǵylatyn eń qaýipti bóligin kúzetýge engizilip, 2001 jylǵa deıin qanshama tonna zalaldyń halyqtar arasyna taraýynyń jolyn kesti jáne qanshama lańkestik áreketterdi iske asyrmady. Osy bitimgershil operasııa­lar barysynda qaza bolǵan qazaq­stan­dyq jaýyngerlerge rıza bolǵan Tájikstan Respýblıkasynda eskertkish te ornatylǵan. Al 2003-2008 jyldar aralyǵynda «Qazbat» Iraktaǵy beıbit ómirdiń ornaýyna qoldan kelgen barlyq kómegin jasady. BUU-nyń sheshimimen engizilgen ol qanshama myń mınamen, basqa da jarylǵysh zattardy zalalsyzdandyryp, mıllıondaǵan beıbit turǵynnyń ómirin saqtap qaldy. Jalpy, «Qazbat» Qazaqstan halqynyń beıbit ómirge umtylyp qana qoımaı, onyń jolynda bas­taryn báıgege tige alatynyn, kerek bolsa, erliktiń de neshe alýan úlgisin kórsete alatynyn búkil álemge tanytyp, namys týyn kókke kóterip keledi. Endi osylaı, elimizdiń dańqyn asyryp jatqan bitimgershil kúshterimizdiń, jalpy bitimgershilik qyzmetke qatysýshylardyń áleýmettik jaǵynan qamtamasyz etilýi qandaı desek, tilimizdi tisteıdi ekenbiz. О́ıtkeni, olardy qoldaıtyn arnaýly zań áli kúnge qabyldanbaǵan. Olardyń is-áreketi Konstıtýsııa men «Qazaqstannyń Qorǵanys jáne Qarýly Kúshteri týraly», «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» zańdarmen ǵana retteledi. Bularda tek áskerı qyzmetshilerge qatysty áleýmettik qorǵalý máseleleri qarastyrylǵan. Al bitimgershilik qyzmetterge áskerılermen qatar, azamattyq tulǵalar jáne basqa da memlekettik organdar qyzmetshileriniń tartylýyn atalmysh zańnamalar qamtymaǵan. Máselen, aqparattyq tehnologııalar, medısına qyzmetkerleri, órt sóndirýshiler jáne t.b. Osyǵan baılanysty «Bi­tim­gershilik qyzmet týraly» zań jobasy ázirlenip, ol Parlament Má­jilisiniń qaraýyna usynyldy. Palatanyń sońǵy jalpy otyrysynda qaralǵan bul zań jobasy týraly baıandamany Qorǵanys mınıstriniń orynbasary, general-maıor Talǵat Muhtarov jasady. Onyń aıtýyna qaraǵanda, bitim­gershil qyzmetke tartylǵan azamat­tyq tulǵalar túgili áskerılerdiń ózine áleýmettik qorǵaý isterin jasaý qıynǵa túsetin kórinedi. Máse­len, Iraktan 2008 jyly shyǵa­rylǵan áskerılerge áleýmet­tik qorǵaýlar tek tórt jyldan keıin ǵana, ıaǵnı 2012 jyly ǵana ja­salypty. Al tájik-aýǵan sheka­rasyndaǵy bitimgershil qyzmetke qatysqandarǵa áli kúnge eshqandaı jeńildikter jasalmaǵan. Endi usy­nylyp otyrǵan myna zań jobasy sol olqylyqtardyń ornyn tol­tyr­maq. Zań jobasyn ázirleý barysynda sheteldik tájirıbeler eskerilgen. Jalpy, zań jobasy erin qoldaıtyn eldiń beınesin tolyqtyratyn ózekti máseleni qamtyǵany kórinip tur. Sondyqtan da depýtattar ony sózsiz qoldaıtyndaryn baıqatty. Keıbir máselelerdi naqtylaǵan suraqtar zań jobasyn jetildire túsýge ǵana baǵyttaldy. Máselen, depýtat Maıra Aısına bitimgershil kúshterdi engizý týraly sheshimdi «halyqaralyq uıym (BUU) nemese áriptes memleketter ózara kelisimmen qabyldaıdy» degen baptyń durystyǵyna shúbá keltirdi. Bul suraqqa jaýap bergen general bitimgershilik qyzmetti jasaýǵa mandat berý tek BUU-nyń quzyretinde bolǵandyqtan, áriptes elderdiń ondaı sheshim qabyldaýy týraly norma zań jobasynan alynyp tastalǵanyn jetkizdi. Depýtat Vıktor Kııanskıı ózi­niń suraǵyn memlekettik tilde jarııalap, zań jobasynda bitim­ger­shilik qyzmetterdiń shyǵynyn halyqaralyq uıymdar men áriptes memleketter kóteretini aıtylǵanyn eske salyp, osy shyǵystarǵa ne kiretinin surady. Baıandamashy árbir bitimgershilik operasııanyń aldyn ala bıýdjeti bekitiletinin, kúshterdi qabyldaýshy el olardy qarý-jaraqpen, qajetti tehnı­kalarmen qamtamasyz eteti­nin aıta kelip, áskerılerdiń árqaı­sysyna BUU-nyń sheshimimen aıyna 1028 dollar kóleminde birdeı aqy tólenetinin aıtty. Al qosymsha baıandama jasaǵan Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Abaı Tasbolatov beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý jónindegi halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý Qazaqstan Respýblıkasy qorǵanys saıasatynyń negizgi mindetteriniń biri ekenin atap kórsetti. Sonyń ishinde BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tıisti sheshimderin oryndaý sheńberinde bitimgershilik qyzmetke qatysý da bar, dedi ol. Depýtattar zań jobasyn bir­aýyzdan maquldap, ekinshi oqy­lymǵa daıyndaýǵa jiberdi. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan».