Eski jaranyń qotyry

Redaksııaǵa keletin aryz-shaǵymdardyń mátini de ár­túr­li, maqsattary da árqıly. Bireýler shyryldap shyndyq iz­deı­di, endi bireýler basqalardyń qatelikteri men kemshi­lik­terin tizedi, taǵy bireýlerdiń jazǵandarynan “jaqtym kúıe, japtym jala” nıeti baıqalyp tursa, jáne bireý­ler­diń jazǵandarynan ósh alý nemese kek qaıtarý maqsaty sezi­ledi. Aryzdardyń keıbiri sendiredi, sendire alady, al en­di bireýlerinde kóterilip otyrǵan másele kúmándi kóri­nedi. Bizdiń maqsatymyz redaksııaǵa senip, senim artyp, úmit­tenip jazyp otyrǵan aryzdarǵa kóńil aýdarý, jýrna­lıs­tik zertteý júrgizý. Al nátıjesi qalaı bolady, ony tek­serý barysy kórsetedi. Janaıqaıyn jazyp otyrǵan tómen­degi shaǵymnyń tolyq mátinin jarııalaýymyzdyń sebebi de sol. “Men, Júnisbekov Ibragım Ońtústik Qazaqstan oblysy, Sary­aǵash aýdany, Kókterek aýy­lynyń turǵynymyn. Búgingi kúni “Sary­aǵash aýdandyq medı­sına qyzmet­kerleri kásipodaq komıteti” qoǵam­dyq birlestiginiń tóraǵasy­myn, 2007 jyldan beri aýdandyq máslı­hattyń depýtatymyn. Búgingi kóte­reıin dep otyrǵan máselem ózimiz­diń Saryaǵash aýdandyq soty­nyń syn kótermeıtin ahýaly. Jasyra­tyny joq, bizdiń aýdan­dyq sottyń keıbir sýdıalary­nyń zań­syz is-áreketteriniń sal­dary­nan buqara­lyq aqparat qural­dary arqyly búkil elge áshkere bo­lyp jatqan jaǵdaıymyz bar. Sebep nede? Sebep meniń oıymsha, sýdıa­lary­­myzdyń bilim deńgeıiniń tó­men­di­ginde nemese olardyń zańsyz qa­byl­daǵan qaýlylary úshin jaza­­syzdyǵynda. Bilim deńgeıiniń tó­men­di­ginde eken desek, jyl saıyn attes­tasııadan múdirmeı ótip jatady. Sondyqtan nede bolsa sol jaza­syz­dyqqa kelip tireletin sııaqty. Osy ja­qynda aýdandyq sotymyz­dyń sýdıasy S.Ablaev bir qyzdy zor­la­ǵan úsh jigitti aqtaý úkimin shy­ǵaryp, sot zalynan bosatyp jiberdi. Ol istiń jańǵyryǵy tele­dıdar men gazet arqyly búkil elge málim bol­dy. Ke­ıin oblystyq sot satysy­nyń qaýly­symen álgi úsh jigitti sot za­lyn­da qoldaryna kisen salyp, 8 jylǵa bas bostan­dyǵynan aıyryp jiberdi. Sol sııaqty aýdandyq sotymyz­da keleńsiz jaǵdaılar aıta bersek taýsylmaıdy. Biraq basqasyn tize bermeı ózimniń basymnan ótken jaǵ­daıǵa ǵana toqtalaıyn. Mysa­ly, aýdandyq sottyń taǵy bir sýdıa­sy Z.Alseeva sýdıa degen jo­ǵary laýazymdy atqa kir keltirýi óz aldyna, qarapaıym halyqtyń ádil­dikke degen senimin aqtamaı otyr. Bir tańǵalarlyǵy, osy kúnge deıin sýdıa bolyp istep, talaı beıbaqtyń taǵdyryn sheshýde. Men 2007 jyly Saryaǵash aý­dan­dyq medısına birlestiginde dáriger-narkolog bolyp qyzmet atqaratynmyn. Sol jyldyń maý­sym-tamyz aılarynda depýtattyq­qa saılaý naýqanynyń bastalýy sebepti kezekti eńbek demalysyna shyǵyp, saılaýǵa túsip, baǵymdy synap kórmekshi boldym. Aıym ońynan týyp №12 Kókterek saılaý okrýginen aýdanymyzdyń máslı­hatyna depýtat bolyp saılandym. 5 aýyldan turatyn okrýgimizdiń turǵyndary maǵan senim bildirdi. Saılaý naýqanynan biraz sharshań­qyraǵan men eki-úsh kún demalyp, jumysqa sońynan kiriseıin dep oıladym. Sóıtsem, aýdandyq medı­sına birlestigi jumysqa shyǵý ýaqytynan úsh kúnge keshikti degen syltaýmen meniń syrtymnan buıryq shyǵaryp, jumystan zań­syz bosatyp jiberdi. Men óz is-áreketimmen zań aıasynan shyqpa­ǵandyǵyma kámil sengendikten buzylǵan quqymdy qorǵaý úshin aýdandyq sotqa talap-aryzben júgindim. Meniń talap-aryzym boıynsha tóraǵalyq etýshi sýdıa Z.Alseeva keltirgen ýájderimdi zer­delemesten zańsyz sheshim shy­ǵaryp berdi. Keıin osy sheshim Ońtústik Qazaqstan oblystyq sotynda buzy­lyp, meniń burynǵy jumys or­nyma qaıta ornalasýyma, amal­syz bos júrgen ýaqytym úshin 140108 teńge óndirýge qaýly qabyldady. Araǵa eki jyldaı ýaqyt salyp, dál osy sýdıa Z.Alseeva taǵy da meniń ústimnen zańsyz sheshim shyǵardy. Sebebi men aýdandyq gazetke ózim turatyn aýyldyń sol kezdegi ákiminiń is-áreketine syn maqala jarııalaǵan edim. Osyǵan ókpelegen ákim: “Depýtat I.Júnis­bekov meniń ar-namysyma, qadyr-qasıetime nuqsan keltiretin ótirik sózder aıtty”, dep talap-aryz túsirdi. Sol aýdandyq sot menen moraldyq zalal óndirý úshin she­shim shyǵardy. Osy iske tóraǵalyq etýshi baıaǵy Z.Alseeva hanym. “Jazǵan qulda sharshaý joq”, men oblystyq sotqa shaǵymdandym. Ob­lys­tyq sottyń apellıasııalyq saty­sy Z.Alseevanyń sheshimin buz­dy. Taǵdyrymyz osyndaı sýdıa­lardyń qolynda bolsa, biz jetisken ekenbiz. Mundaı jandar­dyń sýdıa degen joǵary laýazymdy atqa kir keltirip, zańdy ózderi buzsa, qarapaıym halyqtyń sotqa degen senimi qaıtip artpaq?”. Ibragım Júnisbekovtiń aryzy boıynsha barǵan Saryaǵash sapary­myzda atalǵan aýdandyq sottyń tóraǵasy Ermahan Rahman­berdi myrzamen kezdestik. – Men Saryaǵash aýdandyq sotynyń tóraǵalyǵyna jaqynda keldim, – dedi ol bizben áńgime­sinde. – Aryzda attary kórsetilgen eki sýdıa da osy sotta burynnan istep kele jatqan tájirıbeli ma­man­dar. Degenmen olardyń qate­likteri ýaqytynda áshkerelendi jáne sol kemshilikteri úshin tıisti jazalaryn da aldy. Bir toıda eki jar bolmaıtyny sııaqty, jaza­laryn alǵan iske qatysty bul sýdıalarǵa taǵy da jaza qolda­nylmaıdy ǵoı... Rasynda da, sot tóraǵasy aıtyp otyrǵanyndaı, sýdıa S.Ablaevtyń aryzda kórsetilgen áreketin Oń­tústik Qazaqstan oblysy sýdıa­lary­nyń tártiptik-biliktilik alqa­sy ústimizdegi jyldyń 23 maýsymy kúni qaraǵan. Osy alqa S.Ab­laevtyń tártiptik jaýap­kershiligin sheshýde onyń qylmys­tyq isterdi qaraý barysynda zańdylyqty óreskel buzýǵa jol bergenin eskere otyryp, oǵan shara belgilegende jaza retinde ony sýdıalyq qyz­metten bosatýdy jón dep tabady. Qazaqstan Respýblıkasynyń “Sot júıesi men sýdıalarynyń márte­besi týraly” Qazaqstan Respýblı­kasynyń Konstıtýsııalyq zańy­nyń 39-babynyń 1-bóliminiń, 40-babynyń 1-bóliminiń 5-tarmaǵyn, 44-babynyń 1-bólimin, “Sýdıalar­dyń respýblıkalyq jáne oblystyq tártiptik-biliktilik alqalary tý­raly” Erejeniń 15,16-baptaryn bas­shylyqqa alǵan alqa sýdıa Ab­laev Saparáli Elamanulyn sýdıa­lyq qyzmetten bosatý jóninde sheshim shyǵarady. Bul sheshimdi respýblıkalyq tártiptik-biliktilik alqasy qoldaıdy. Aryzda atap kórsetilgen ekinshi sýdıa Z.Alseevanyń taǵdyry da óz áriptesinikine uqsas. Oǵan da tár­tiptik-biliktilik alqasy ústimiz­degi jyldyń 20 tamyzynda óz qyzmet babyna jaýapkershiliksiz qarap, isterdi qaraý barysynda zańdylyq­ty óreskel buzýyna baılanysty sógis berýdi jón dep tapqan. Sebebi ol bir jyl ishinde jaýapkershilikke tartylmaǵan, jibergen qatelikterin moıyndaǵan jáne aldaǵy ýaqytta zań buzýshylyqty boldyrmaıtyny jóninde ýáde bergen. Jazanyń jum­­saqtaý bolý sebebi de sondyqtan. Sonymen aryzda attary atalǵan eki sýdıa da hatta kórsetilgen jón­siz áreketteri úshin óz “sybaǵa­laryn” alǵan. S.Ablaev endi esh­qashan, eshqandaı iske sheshim nemese úkim shyǵara almaıtyn bol­sa, Z.Alseeva qandaı da bolsyn ister­ge sheshim nemese úkim shy­ǵararda “qatelespeýge” ýáde bergen. Eki sýdıaǵa qatysty qoldanylǵan jaza da eki túrli. Biz bul jerde oblystyq jáne respýblıkalyq tártiptik-biliktilik alqalarynyń sheshimderine kúmán keltirip otyr­ǵanymyz joq. Ásirese sýdıalardyń respýblıkalyq tártiptik-biliktilik alqasynyń sheshimi túpkilikti, oǵan shaǵym keltirilmeıtinin de túsine­miz. Bul jerde bizdiń aıtpaǵymyz bas­qa nárse edi. Aryzda attary kór­setilgen sýdıalardyń aryzda aıtylǵan is-áreketteri áshkerele­nip, oǵan tıisti jazalaryn alǵan­nan keıin jazylǵan maqalamyz eski jara­nyń qotyryn qasyǵandaı bol­maı ma degen kóńilimizdi kúpti et­ken kúmán boldy. Degenmen jazýǵa bekindik. Sebebi, qos sýdıa jiber­gen mundaı kemshilikter sot júıe­sinde sırek te bolsa oryn alyp tura­tynyn eskere otyryp, basqa­larǵa sabaq bolsa degen nıetimiz de joq emes... Sharafaddın ÁMIR, Ońtústik Qazaqstan oblysy. Saryaǵash aýdany.