Bul – ulttyq zańnamaǵa ózgeristerdi baǵamdaý
Utarymyz kóp
Memleket basshysynyń «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Joldaýynda áleýmettik, ekonomıkalyq, saıası baǵdarlamalar keshendi qarastyrylyp, daǵdarysty eńserýdiń naqty joldary nusqaldy. Búgingi kúni respýblıka jurtshylyǵy sııaqty tótenshe jaǵdaılar salasynyń qyzmetkerleri de «100 naqty qadam» Ult Josparynda ekshelengen bes ınstıtýttyq reformany belsendi júzege asyrýǵa jumyla kirisip ketken. Al, Elbasynyń kezekten tys Parlament saılaýyn ótkizý týraly Májilis depýtattarynyń bastamasyn túsinistikpen qabyl alyp, arnaıy Jarlyqqa qol qoıýyn daǵdarysqa qarsy belgilengen sharalardy odan ári tıimdilikpen júrgizýdi oılastyrǵan biregeı sheshim retinde túsingen jón. Qazirgi tańda búkil álemde úlken tolqynys týdyrǵan alasapyran kezeńde judyryqtaı jumylyp, bir arnaǵa kúsh biriktirýdiń mańyzy zor. 30 eldiń údesine kóterilýdi basty maqsat etken Qazaqstan úshin qazir naǵyz syn ýaqyty. Alǵa qaraı jyljýymyzǵa, ilgerileýimizge besinshi shaqyrylǵan Parlament Májilisi zor úles qosqanyn, zań shyǵarýshylyq mártebesin oıdaǵydaı atqarǵanyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Bul úshin halyq qalaýlylaryna alǵystan basqa aıtarymyz joq. Desek te, ómir bir orynda turmaıdy. Ýaqyt talaby basqa. Jarqyn bolashaq jolynda tynymsyz izdenisterdiń, tyń kúshterdiń, qarymdy qadamdardyń qajet ekenin eskersek, kezekten tys saılaý ótkizýden utarymyz kóp bolmaq. Onyń ústine Májilis depýtattarynyń úndeýinde aıtylǵandaı, máslıhattar saılaýyn bir mezgilde ótkersek, qarjylyq jáne uıymdastyrýshylyq jumystary jaǵynan da kóptegen jeńildikter týar edi. Prezıdentimizdiń qazirgi Májilisti taratyp, kezekten tys saılaý ótkizý jóninde shyǵarǵan Jarlyǵy qatarymyzdy burynǵydan da toptastyryp, qıyndyqtardan alqynbaı shyǵýdyń basym baǵyty ekenin taǵy bir aıǵaqtap berdi. Nurlan ATYǴAEV, Soltústik Qazaqstan oblystyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi departament bastyǵynyń orynbasary. Petropavl.Údeden shyǵaryna senemiz
Elbasynyń Parlament depýtattarynyń Májilisti taratý jáne Parlament pen barlyq deńgeıdegi máslıhattardyń saılaýyn ótkizý týraly bastamasyn qoldap, Jarlyqqa qol qoıǵandyǵyn barsha qazaqstandyqtar quptaıdy. Búginde jahandyq daǵdarys álemniń barlyq elderin, tipti, damyǵan jetekshi memleketterdi de qamtýda. Álemdegi kúrdeli ekonomıkalyq jáne geosaıası ahýal halyqaralyq shıelenistiń artýymen, jańa qaqtyǵys oshaqtarynyń paıda bolýymen, lańkestik qaýip-qaterdiń kúsheıýimen qatar órbýde. Árıne elimiz, jahandyq júıeniń bir bóligi bolǵandyqtan álemde bolyp jatqan ózgerister bizge tikeleı áser etedi. Sondyqtan, XXI ǵasyrdyń jańa syn qaterlerine jaýap berý úshin biz qoǵam bolyp toptasyp, jańa zamanaýı memleket qurý baǵytynda jumys jasaýymyz qajet. Osynaý jaýapty sátte daǵdarysqa qarsy is-qımyldardy tıimdi júzege asyrý úshin keń aýqymdy qoǵamdyq birigý kezek kúttirmeıtin is. Tııanaqty sheshimder men tyndyrymdy tirlikter jáne eń bastysy, berekeli el birligi ǵana bizge túrli ekonomıkalyq soqqylarǵa tótep berýge múmkindik beredi dep esepteımin. Jahandyq daǵdarystyń jańa tolqynyn eńserý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy saıasatyn jáne memleketimizdi jańǵyrtýǵa serpin beretin bes ınstıtýttyq reformany iske asyrýdyń «100 naqty qadam» Ult Josparyn oryndaýǵa jańadan saılanatyn Parlament súbeli úles qosady dep sanaımyz. Baýyrjan MOLDABEKOV, «Nur Otan» partııasy «Jas Otan» jastar qanaty Ońtústik Qazaqstan oblystyq fılıalynyń tóraǵasy. Ońtústik Qazaqstan oblysy.Kóp tilegi oryndaldy
Ár nárseniń pisip-jetilýi tabıǵı zańdylyq. Pispegen dúnıe shala bolady. Sońǵy kúnderi qazaq qoǵamyn mazalaǵan basty másele – Májilis pen jergilikti máslıhattardyń saılaýyn ótkizý edi. Dúnıe dıdaryndaǵy túrli ózgerister men qubylystardy eskergen Májilis depýtattary Elbasyna arnaıy úndeý jarııalady. Saılaýdy kezekten tys ótkizemiz degenimizben, Májilis pen máslıhattardy qaıta jasaqtap alýdyń naq merzimi osy ýaqyt bolatyn. Oǵan san túrli sebep bar. Aldymen Elbasy usynǵan Ult Josparyn oryndaý kerek. Al ony júzege asyrý úshin zamanaýı Májilis jasaqtaý qajettiligi týyndaıdy. Odan keıin ekonomıkalyq daǵdarys degenińiz tamaqtan býyp tur. Munaıdyń baǵasy arzandap, dollardyń baǵamy sharyqtap ketken tusta edel-jedel qımyldamasa bolmaıdy. «Ne bolar eken?» dep qarap otyrǵanda ýaqyt ótip ketedi. Osyndaı mánáıi sebepterden soń depýtattar der kezinde usynysyn aıtty. Keıde halyq qalaýlylary men halyqtyń oıy bir jerden shyqpaı jatady. Depýtattardy halyq saılady degenmen, eldiń pikiri bólek bolýy múmkin jaǵdaılar kezdesedi. Májilismenderdiń usynysyn tyńdaǵan Elbasy aldymen eldiń oıyna qulaq túrdi. Qazirgi jaǵdaıdy baǵamdaǵan jurtshylyq depýtattardyń usynysyn maqul kórdi. Qazaqstandyqtar tutastaı kezekten tys saılaý ótkizý kerek dep sanaıdy eken. Ony baspasóz betterinde, telearnaǵa bergen suhbattarynda, túrli saýaldamalardyń qorytyndysynda halyq jasyrmaı aıtty. Bul – Qazaqstan halqy jaǵdaıdy aqylmen baǵamdap, saılaýǵa jan-jaqty daıyn ekenin bildiredi. Elbasy Úkimet basshysymen, Májilis pen Senattyń jáne Konstıtýsııalyq keńestiń tóraǵalarymen de aqyldasty. Eń joǵary zań shyǵarýshy organ men sol zańdylyqtyń saqtalýyn qatań qadaǵalaıtyn keńestiń basshylary da saılaýdy kezekten tys ótkizýdi jón dep sanaıtyndaryn jetkizdi. Mine, «halyq qalasa, han túıesin soıady» degen babalardan qalǵan sózdiń aqıqatyna kóz jetkizip otyrmyz. Elbasy kezekten tys saılaý ótkizý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Osynyń ózinen 17 mıllıon halyqtyń birdeı oılaıtynyn kóremiz. Bul el men Elbasynyń bir múdde, bir maqsat úshin jumyla jumys jasap jatqanyn dáleldese kerek. Bir sózben aıtqanda, Elbasy eldiń tilegin oryndady. Álıma ÁBDIHALYQOVA, Qyzylorda oblystyq Azamattyq alıans qaýymdastyǵynyń tóraıymy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.El jaıly oıymyz egizderdeı uqsas
Kezekten tys saılaý ótkizý shynynda da qýana keliser quptarlyq is. Sebebi: qazirgi naryqtyq zamanda daǵdarys kúlli álemniń alqymynan alyp otyr. Bizdiń de kes-kestep jolymyzdy bógeýge daıyn. 2015 jyly 30 qarashadaǵy Elbasynyń «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Joldaýy qıyndyqtan qalaı qutylýdyń jolyn kórsetse, endi jańa quramdy depýtattar osyǵan óz septikterin tıgizedi degen oıdamyn. Májilis, jalpy zań shyǵarýshy organ bolǵandyqtan jyl bastala salyp Elbasyna kezekten tys saılaý ótkizýi jaıly úndeý tastaǵany – kedergiler men kúrmeýli qıyndyqtardan qutylý úshin jaýapkershilikti erte sezinýleri dep bilemin. Judyryqtaı jumylyp, tyndyrymdy tirlik atqaratyndaryna da senem. Beseneden belgili, búgingideı problemalar qaı zamandarda da qoǵammen betpe-bet kelip otyrǵan. Sonyń barlyǵynan janqııarlyq pen kúreskerlik aman alyp shyqqany da shyndyq. Búgingi tańda bizdiń kez kelgenimizge keregi osy. Damýdyń namysqa shabatyn kezeginde turmyz. Eger elimiz eńsesin tez kótersin desek, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, birigip jumys jasaýymyz kerek. Depýtattardyń da tek Májilistiń ǵana emes, sonymen qatar, jergilikti máslıhattardyń da saılaýyn ótkizý týraly tujyrymdy úndeý hattary jaýapkershiliktiń tómen men tóbe bolyp bólinbeıtinin bildirdi. El jaıly oılanǵanda egiz ekenimizdi kórsetti. Elbasymyzdyń otandyq ónimdi tutynatyny sekildi, biz barlyǵymyz ult bolyp Qazaqstannyń kıimin kıeıik, Qazaqstannyń nanyn jeıik, Qazaqstannyń kóligin mineıik, Qazaqstannyń sýyn isheıik. Qazirgi kókke qoly jetken memleketterdiń halqy ózderine dál solaı murat qoıǵany tarıhtan belgili. Biz de sondaı uly kóshti jalǵastyrý úshin bılik pen buqaranyń abyroıyn, birligin, bir baǵytpen ómir súrýin esten shyǵarmaýymyz kerek. Keleshegimiz dál osyǵan baılanysty. Nesipbek DÁÝTAIULY, jazýshy, respýblıkalyq «Jambyl» jýrnalynyń bas redaktory. TARAZ.Syndarly sátte syr bermeımiz
Qazaqtyń aqıyq aqyny Muqaǵalı Maqataevtyń «Úsh baqytym» degen óleńin tushynyp oqyǵan saıyn Qazaqstannyń saıyn dalasy, erke jeli, bir shańyraq astynda tatý-tátti ómir súrip jatqan ulttar men ulystar kóz aldyma elesteıdi. Osy bir baqytty shaǵymyz máńgilik bolǵaı degen oı árkez mazalaıdy. Adamdy ult retinde baqytty etetin úsh qundylyq – halyq, til, Otan ekenin osyndaıda jan-tánińmen uǵyna túskendeı bolasyń. «Eń birinshi baqytym – halqym meniń, Soǵan berem oıymnyń altyn kenin. Ol bar bolsa, men barmyn, qor bolmaımyn, Qymbattyraq altynnan narqym meniń», – degen óleń joldaryn tebirenissiz oqý múmkin emes. Búgingi tańda Qazaqstanda bir-aq halyq bolsa, ol – siz ben biz. Endeshe bir shańyraq astynda tútin tútetip jatqan halyq Otanymyzdy shyn júrekten súıip, Táýelsizdigimizdi kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilsek, búgingideı syndarly sátte syr bermeıtinimiz anyq. Prezıdentimizdiń Májilistiń kezekten tys parlamenttik saılaý ótkizý týraly arnaıy Jarlyq shyǵarýyn búgingideı daǵdarys tusyndaǵy birden-bir saıası sheshim retinde qabyldaımyn. Respýblıka jurtshylyǵy osyndaı pikirde ekenine senimdimin. Men – kúrd degen ulttyń Qazaqstanda ómir súrip jatqan dıasporasynyń bir býynymyn. Baýyrmal qazaq jerinde týyp, ósip-ónip jatsaq ta, tilimizdi, dilimizdi, salt-dástúrimizdi saqtaýǵa barlyq múmkindikter jasalǵan. Osy oraıda Qazaqstan kúrdteriniń basyn biriktirip, olardyń mádenı-rýhanı áleýmettik ómirin túrlendirip, ártúrli áleýmettik máselelerdi sheship, el halqynyń birligine beıjaı qaramaıtyn «Barbang» kúrdter qaýymdastyǵy aıasynda atqarylǵan sharalardyń bári eldiń birligin, yntymaǵyn kózdeıdi. Kúrd tilindegi «Barbang» sózi qazaq tilinde «Shyǵys» degen maǵynany bildiredi. Al óńirimizde dál osyndaı ataýmen ashylǵan kúrdter qoǵamdyq birlestigi qandastarymyzdyń basyn qosyp, keler urpaqqa óz ultymyzdyń salt-dástúrin, mádenıetin, tili men dilin amanat etý maqsatynda jumys isteıdi. Oblys aýmaǵynda eki júzden astam kúrd ómir súredi. Olar, negizinen, Qyzyljar aýdanyna qarasty aýyldarda turady. Kúrdterdiń deni aýyl sharýashylyǵy salasynda jumys isteıdi. Birazy densaýlyq saqtaý, bilim berý salalarynda eńbek etedi. О́z isin ashqan jeke kásipkerler de bar. Olardyń óńirimizde bar ekendigin, osyndaı salalarda eńbek etip jatqandyǵyn qoǵamdyq birlestigimizdi qurǵan kezden bilemin. Buryn oblysymyzda kúrdter az shyǵar dep oılaıtynmyn. Qazirgi tańda qoǵamdyq birlestik músheleri Elbasymyzdyń tapsyrmalary men talaptaryn oryndaý jolynda qajyrly is-qımyl kórsetip keledi. Alda atqarylatyn josparlar san-salaly. Solardyń biri – kúrd tilinen qazaq jáne orys tilderine aýdarylǵan tilashar kitabyn qurastyrý. Bul biz úshin óte mańyzdy. Sebebi, keıbir kúrd jastary ana tilin bilmeıdi. Sondaı-aq, qazaq tilin de úırenýleri kerek. Meniń ata-anam Ońtústik Qazaqstan oblysynda týyp, sol jerde óskendikten, qazaq tilinde óte jaqsy sóıleıdi. Jumys barysymen Soltústik Qazaqstan oblysyna qonystanyp, úsh balasy osy jerde dúnıege keldi. Biz orys tilinde bilim alsaq ta, qazaq tilin jetik bilemiz. Sebebi, úıde ata-anam balalarymen úsh tilde sóılesedi. Osy arqyly kúrd, qazaq, orys tilderin bilýimizdi qatań baqylap otyrady. Ásirese, qazaq tilin tereń mindettedi. Bul – bizdiń azamattyq paryzymyz. Keıde maǵan «Sen kúrd tilin bilesiń. Iаǵnı, saǵan qazaq tilin úırený ońaı», – dep aıtatyndar az emes. Kúrd pen qazaq tilderi bir-birine múldem uqsamaıdy. Biri – parsy, ekinshisi túrki tildes toptarǵa jatady. Men qazaq tilin ata-anamnyń arqasynda jáne ózimniń qalaýymmen tez úırendim. Al, ulttyq salt-dástúrge kelsek, elimizdegi kúrdter men qazaqtarda kóp uqsastyq bar. Múmkin, kóp jyldar qatar ómir súrgen soń salt-dástúrlerinde aıyrmashylyq az bolar? Máselen, qazaqtar men kúrdterdiń «Qyz uzatý» saltynda uqsastyq kóp. Qazirgi tańda men M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde oqımyn. Qoǵamdyq jumysqa belsene aralasyp, qazaq tilin bilgendikten, kóptegen sharalarǵa belsene qatysamyn. Memlekettik tildi bilý elimizdegi etnosaralyq birliktiń tamasha úlgisi ekeni sózsiz. Osy kúnge deıin ózge etnos ókili ekenimdi aıtyp, keýdemnen ıtergen jan bolǵan emes. Men shynymen de týǵan jerimde júrmin. Kindik qanym tamǵan jer Qazaqstan bolǵandyqtan, basqa elge ketpeımin. Biz otbasymyzben bolashaǵymyzdy tek Qazaqstanmen baılanystyramyz. «Bulbul gúlzaryn súıedi, adal adam Otanyn súıedi» degen qazaq maqaly bar. Otanymyzdy sheksiz súıip, adal bolý – azamattyq paryzym. Memleket basshysynyń Ult Josparynan týyndaıtyn mindetter barlyq qazaqstandyqtardy qýatty da kemel el bolýǵa bastaı bererine kámil senimdimin. Nazım NADIROV, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń stýdenti. Petropavl.Bılik organdary qyzmetine úılesim beredi
Demokratııalyq úrdister men úderister turǵysynan egemen elimiz taǵy bir syndarly kezeńge aıaq basyp otyr. Bul Prezıdent Jarlyǵyna saı aldaǵy naýryz aıyna belgilengen Parlament Májilisi depýtattary men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń saılaýy bolyp otyr. Belgilengen saılaý árbir qazaqstandyqqa, barsha áriptesterimizge úlken jaýapkershilik júkteıdi dep túsinemin. Belsendi azamattyq ustanymnyń aıqyndalar kezeńi de dál osy tus. Saılaý ótkizý erikkenniń ermegi emes. Bul – eldikti eńselendire túsýdiń basty bir joly. Bolashaqqa jasalatyn aıqyn qadam. Elimizdegi birqatar kánigi sarapshylardyń pikirinshe, Májilis pen máslıhattar saılaýyn bir mezgilde, qatar ótkizý ókiletti bılik organdarynyń qyzmetine aıryqsha úılesim beredi. Ári olardyń jumysynyń tıimdiligin edáýir arttyrady. Osydan shamaly ǵana ýaqyt buryn qabyldanǵan Prezıdent Jarlyǵynyń máni men mańyzyn jáne onyń tutastaı el-jurt pen turǵyndarǵa tıgizetin paıdasyn osy turǵydan túsinemin. Oblystyq máslıhattyń depýtaty retinde de osy pikirimnen alshaq kete almaımyn. Taǵy bir utymdy jaǵy – tek osylaı jasaǵan jaǵdaıda ǵana saılaý ótkizýge ketetin shyǵyn kólemi de az bolady. Munyń ózi qazirgideı qysyltaıań ýaqytta qarjy únemdeýdiń bir amaly ekeni aıtpasa da túsinikti. Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes ótkiziletin jańa saılaý negizinde Parlament quramy jańǵyryp, jańa partııalarmen tolyǵa túsedi dep esepteımiz. Munyń ózi sapaly jumys jasaýǵa, partııalyq básekelestikti nyǵaıtýǵa jańa múmkindikter týǵyzatyny anyq. Eń bastysy – jańǵyrtylǵan ókiletti bılik quramy Elbasy usynǵan Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýǵa baǵyttalǵan Ult Josparyn praktıkalyq turǵydan iske asyrýǵa tikeleı kirisedi. Ári alańsyz jumys jasaıdy. Árıne, Májilistegi ár shaqyrylymnyń ózine júktelgen mindetteri men maqsattary bolady. Osy turǵydan kelgende, Qazaqstan Parlamentiniń besinshi shaqyrylymyndaǵy depýtattar Elbasy belgilegen reformalardy zańdyq turǵydan qamtamasyz etý jóninde san-alýan jumystar atqardy. Al kóp keshikpeı depýtattar úndeýi men Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes iske kirisetin altynshy shaqyrylymdaǵy depýtattar endi osy reformalardy naqty túrde iske asyrýǵa bir kisideı jumylatyn bolady degen oıdamyn. О́ıtkeni, buǵan tolyq zańdy negiz qalanyp otyr. Tipti, osy máselege oraı Elbasynyń Jarlyǵy da BAQ-tar arqyly aıtyldy. Sondyqtan búgingi kúndi jasampazdyqtyń jańa beti ashylatyn eleýli kúnniń biri dep eseptesek, artyq ketpeıtin shyǵarmyz. Biz bul saılaýda jańasha ozyq túrde oılaı alatyn, utymdy usynystar jasaýǵa qabiletti depýtattar korpýsy qalyptasady degen oıdamyz. Osy oraıda, ókiletti bılikke azamattyq qoǵam men saıası partııalardyń ókilderi kóptep qatysyp jatsa, nur ústine nur. О́ıtkeni, bárimizdiń aldymyzda turǵan qazirgi mindet qaı kezdegiden de kúrdeli. Áıtse de munyń bári oryndalmaıtyn, qoldan kelmeıtin is emes. Tek ózara senim, kásibı biliktilik jáne bolashaqqa degen aıqyn baǵdar bolsa bolǵany. Qazybaı BOZYMOV, Batys Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor. Batys Qazaqstan oblysy.Bul saılaý burynǵydan ózgesherek
Álem elderiniń tarıhynda Parlamentiniń múshelerin qaıta saılaý jıi kezdesedi. Bul árıne, birinshiden, sol eldiń ekonomıkalyq órkendeýi úshin qajet bolsa, ekinshiden, qarjy daǵdarysy sekildi qıyndyqtardan aman ótýine septigin tıgizip jatady. Mundaı ońdy qadam bizdiń elimiz úshin aýadaı qajet bolyp tur qazir. О́ıtkeni, bizdiń elimiz shıkizatqa sonshalyqty baı bolǵanymen, ony óndirip, óńdep, eksportqa shyǵarýda dúnıejúzi elderimen baılanys ornattyq. Degenmen, qazirgi jahandyq qarjy daǵdarysy Qazaqstanmen iskerlik, ekonomıkalyq baılanys jasaıtyn elder arqyly otandyq ekonomıkaǵa áser etpeıdi dep alańsyz otyrýǵa bolmaıdy. Demek, etek-jeńimizdi jınaqtap, elimizdi qarjy daǵdarysynyń sheńgelinen aman alyp shyǵýdyń kilti – Ult Josparyn tolyqqandy iske asyrý úshin Parlament Májilisi men ár deńgeıdegi máslıhattar saılaýyn kezekten tys ótkizip alýymyz qajet. Osy oraıda, Parlament Májilisiniń depýtattary oryndy usynys jasady. Saılaýdy kezekten tys ótkizý bizdiń Ata Zańymyzǵa qaıshy emes. Endeshe, bizde saılaýdy kezekten tys ótkizýge tolyq negiz bar dep aıtýǵa bolady. Al bul saılaýdyń burynǵydan ózgerek bolatynyna toqtalar bolsaq, birinshiden, oǵan óz baǵdarlamalaryn usynatyn partııalar qatarynda jańalary bar. Oǵan dálel retinde «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasy men «Birlik» partııasyn ataýǵa bolady. Árıne, qaı partııa bolsa da eldiń tutastyǵyn, yntymaǵy men birligin, ekonomıkalyq órkendeýin kózdeıtini daýsyz. Ekinshiden, bul saılaýdy ótkizýdiń qajettigine tek saıası partııalar ǵana emes, elimizdegi qoǵamdyq uıymdar da, etnomádenı birlestikter de qoldaý bildirip otyr. Osynyń ózinen-aq Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýyn ótkizý el ekonomıkasy úshin, el birligi úshin asa mańyzdy qadam ekeni aıqyndala túsedi. Úshinshiden, buǵan deıin de kezekten tys Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýlar ótkizilgenimen, el-jurt tarapynan dál búgingideı yntalylyq baıqalǵan emes edi. Demek, budan bizdegi azamattyq qoǵamnyń belsendiligi arta túskenin ańǵaramyz. Tórtinshiden, Elbasy Nursultan Nazarbaev kezekten tys saılaý ótkizýdi taǵaıyndaý úshin Senat jáne Májilis tóraǵalarymen, Konstıtýsııalyq Keńes tóraǵasymen, Premer-Mınıstrmen konsýltasııa ótkizip, Ata Zańǵa sáıkestigine kóz jetkizdi. Túıindeı aıtqanda, táýelsiz Qazaqstandy búgingiden de qýatty memleketke aınaldyratyn Ult Josparyndaǵy bes ınstıtýttyq reformanyń jemisti bolýyna kezekten tys ótetin Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýynyń zor yqpaly tıerine bek senemin. Mine, bul saılaýdyń burynǵylardan ózgesherek bolatynynyń basty sebebi de osynda. Aqqalı AHMET, H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetiniń dekany, tarıh ǵylymdarynyń doktory. ATYRAÝ.Birligi bekemge toqshylyq násip
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Parlamenti Májilisi jáne túrli deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń saılaýlaryn ótkizý týraly úndeýin qoldap, Jarlyqqa qol qoıdy. Bul óte durys sheshim boldy. Búkil dúnıejúzi daǵdarysqa qarsy amal jasap jatqanda Parlamentimizdiń óz múddesin ǵana oılamaı el taǵdyryna qaraılaǵany «bolar eldiń balalary birin-biri batyr deıdige» jeteǵabyl oqıǵa, durys sheshim. Májilis depýtattary úlken jumys atqarǵanyn aıtýǵa tıispiz. 2016 jylǵa deıin «100 naqty qadam» Ult Jospary sııaqty memleketimizdi alǵa jeteleıtin baǵdarlamalardy qabyldap úlgerdi. Alaıda, búgingi kúrdeli jaǵdaı depýtattyq kresloda otyryp qalǵyp-múlgıtin jaǵdaıdy ýaqyt kótermeıdi. Nesin jasyramyz, eki-úsh shaqyrylymda da depýtat bolyp saılanǵanymen tis jaryp sóılemegen, eldiń paıdasyna usynys aıtpaǵan, óz múddesin ǵana kúıttegen depýtattarymyz boldy. Olar týraly halyq ta biledi. Reti kelgende aıtyp ta júrdi. Elge kóńiljyqpastar emes naǵyz kásibı Parlament kerek. Halyq ishinde óz salasyn bes saýsaqtaı biletin, búgingideı ekonomıkalyq qıyn jaǵdaılarda elge paıdasyn tıgize alatyn, oǵan qabilet-qarymy tolyq jetetin azamattar kóp. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevqa shybyndaǵan atsha bas shulǵı beretin «qaltadaǵy» Parlament emes, uzaq jyldarǵa arnalǵan strategııalyq baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa kómektesetin, kásibı biligi myqty Parlament kerek. Keıbir atqaminer sheneýnikter qalyń elge jumys taýyp berý, júdegen kóńilin jubatýdyń ornyna «Daǵdarys óte qatty kele jatyr. Qazaqstanǵa óte aýyr bolady» dep eldi shoshytady. Bul – durys emes. Memleket basshysy Nursultan Ábishuly keshegi esik kózindegi qazaqty tórge shyǵarǵan, shekaralarymyzdy bekemdep bergen, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldardaǵy toqyraýdan búgingideı bıikke kótergen taý tulǵa. Eki baýyrlas el Ýkraına men Reseı jer daýy úshin qyrǵı-qabaq bolyp jatsa, kezinde shekaralaryn aıqyndamaǵandyqtan osyndaı jaǵdaıǵa bardy. Halqymyzdyń sany az bolsa da biz Elbasynyń arqasynda barlyq kórshilerimizben beıbit kelisimge kelip, daý týdyrmaıtyndaı shekara bólinisin rettep aldyq. Qazaqstan ekonomıkalyq qýattylyǵy jóninen álemdegi ozyq otyz eldiń qataryna kirýdiń alǵysharttaryn jasap jatyr. Osy mindetterdi júzege asyratyn Ult Jospary, eldi bir arnaǵa toǵystyratyn Máńgilik El ıdeıasy bar. Biraq, álemdegi daǵdarys tek Qazaqstanǵa ǵana qatysy bardaı búırekten sıraq shyǵaryp, bárine Elbasyn kináli etip kórsetýge talaptanatyn keri kúshter bar ekendigin jasyrýǵa bolmaıdy. Halyq olardyń iritki týdyratyn sózine aldanbaýy kerek. Biz bárimiz birge bolǵanda myqtymyz. Elbasy basshy, biz qosshy bolyp memlekettik baǵdarlamalardy kezeń-kezeńimen oryndasaq Qazaqstannyń keleshegi kemel bolady. Biz Máńgilik El bolýǵa talpynǵan memleketpiz. Bul ıdeıa júzege asý úshin aqyl-oıy tunyq, sanasy taza barsha qazaqstandyq Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qasynan tabylýy kerek. Muhtarhan DILDÁBEKOV, Olımpıada men álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Azııa chempıonaty men Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Ońtústik Qazaqstan oblystyq boks mektebiniń dırektory. Shymkent.Parlamentke degen senim artady
Biz ortaq tarıhı taǵdyr biriktirgen Qazaqstan halqy dúnıejúzilik qoǵamdastyqtan laıyqty ornymyzdy alyp otyrmyz. Qazaqstan Respýblıkasy demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket, onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyǵy. Respýblıka qyzmetiniń túbegeıli qaǵıdalary: qoǵamdyq tatýlyq pen saıası turaqtylyq búkil halyqtyń ıgiligin kózdeıtin ekonomıkalyq damý qazaqstandyq patrıotızm. Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq. Halyq bılikti tikeleı erkin saılaý arqyly júzege asyrady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasynyń 49-babynda «Parlament – Qazaqstan Respýblıkasynyń zań shyǵarý qyzmetin júzege asyratyn respýblıkanyń eń joǵary ókildi organy» dep jazylǵan. Parlament 80-ge jýyq zań qabyldady. Prezıdenttiń 5 ınstıtýttyq reformasynyń árqaısysyn júzege asyrýdyń «Jol kartasyn» jasady. V shaqyrylymdaǵy depýtattar Ult Josparyn júzege asyrýdyń zańnamalyq negizin qalap, óziniń tarıhı mıssııasyn oryndady. Memleket basshysy N.Nazarbaev saıasatynyń arqasynda qazirde Qazaqstannyń jańa jahandyq syn-qaterlerdi eńseretin naqty Ult Jospary bar. Búgingi kún – keıinge qaldyrmaıtyn jedel sharalar ýaqyty. Depýtattardyń jańa reformalardy júzege asyrýǵa jedel kirisý, sonymen birge, daǵdarysqa qarsy sharalardy tıimdi júzege asyrý úshin V shaqyrylymdaǵy Májilistiń ókilettigin merzimnen buryn toqtatý jáne Parlamentke jańa saılaý taǵaıyndaý týraly bastamasy ómirdiń talaby desek, tómendegi máselelerge nazar aýdarǵan jón: Birinshiden, partııalar saılaýshylardyń jańa senim mandatyn alýy; ekinshiden, daǵdarysqa qarsy sharalardy tıimdi júzege asyrý úshin keń aýqymdyq birigý qajettigi; úshinshiden, reformalardy júzege asyrý jónindegi is-áreketterimizdi barlyq deńgeıde úılestirý úshin Parlament saılaýyn jergilikti máslıhattar saılaýymen qosa ótkizý kerek bolyp edi. Qazirgi tarıhı sáttiń barsha jaýapkershiligin, maqsattar men mindetterdiń ortaqtyǵyn sezingen úsh parlamenttik fraksııa depýtattarynyń úndeýi jurtshylyq tarapynan keń qoldaý tapsa, endi, mine, Elbasy Májilis ókilettiligin toqtatyp, jańa saılaý taǵaıyndaý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Barlyq azamattardy endi bizdiń ortaq múddemiz ben ortaq maqsatymyz úshin, bizdiń ortaq Otanymyz – Qazaqstan Respýblıkasynyń ósip-órkendeýi jolynda Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýlaryna bir kisideı qatysyp, óz tańdaýlaryn jasaýǵa shaqyramyn. Erazaq TILEÝBERGENOV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti tarıh jáne quqyq ınstıtýtynyń memlekettik jáne azamattyq quqyqtyq pánder kafedrasynyń meńgerýshisi, professor.Saıası máni zor qadam
Kezekten tys Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýyn ótkizý halyqtyń kókeıindegi kóp oıdyń sheshýshi qadamy dep sanaımyn. Sebebi, dúnıejúzilik ekonomıkalyq daǵdarysqa eleńdep, AQSh dollarynyń quny ósken saıyn degbirsizdene bastaǵan el qandaı da bir tyń qadamdy tosyp otyrǵany aqıqat. Qyzmet babymen halyqpen tyǵyz baılanysta bolǵandyqtan jurttyń oı-pikirin tyńdap júrmiz. О́mir kórgen zeınetkerler men orta býyn ókilderi sabyrlylyq tanytqan jerde jastar esh irkilmesten óz toqtamdaryn týra aıtyp salady. Jón. Quqyqtyq saýatty jas zańnama talabyn buzbaı memlekettik saıasatqa saı oı qozǵaǵanyn quptaý kerek. Olaı deıtinim, sol jas býynnyń arasynda shetelderde bilim alyp, tipti, tájirıbeden ótip kelgenderi de barshylyq. Mine, sol jastar azdy-kópti kórgeni men kókeıine túıgenin memleket múddesi úshin ortaǵa salyp, halyqtyq saraptaýdan ótkizip jatsa biz odan utpasaq utylmaımyz. Shyny kerek, búginde memlekettik qyzmette bolsyn, ózge de bıýdjettik mekemelerde bolsyn, bızneste bolsyn birneshe tildi jetik meńgergen bilimdi jastar kóptep sanalady. Úlkendi syılaý, qurmetteý syndy ulttyq qundylyqty boılaryna sińire bilgen jas býynnyń mádenıettilikteri sol aǵa býynnyń jolyn kespeıdi. Ony halyqpen tyǵyz baılanysta jumys istegendikten kúndelikti ómirde kórip, baıqap júrmiz. Sol elge qyzmet kórsetýde mekememizdiń kirer esigindegi kúzetshiden bastap salalyq qyzmetkerlerdiń iltıpatyna razy bolatyn halyq basshylyqqa alǵysyn aǵytyp jatady. Bul jerde aıtaıyn dep otyrǵan oıym, úlkeni úlkendigin, kishisi kishiligin tanyta biletin jetisýlyqtar búgingi saıası máni zor qadamdy aldyǵa bastyratyn Elbasy Jarlyǵy shyǵysymen memlekettik saıasatqa saı is júzine asyrýǵa daıyn. Zarına TURSYNJANOVA, «Qazpochta» AQ Almaty oblystyq fılıalynyń merzimdi baspa basylymdaryn taratý bóliminiń basshysy.Jasampaz isterge jol ashady
Buǵan deıin de Parlament Májilisi men jergilikti máslıhattardyń saılaýlary kezekten tys ótken. Sonyń bárinde de el múddesi bárinen joǵarylyp keledi. Al osy joly táýelsiz elimizdi jahan jurtyn sheńgeline qysqan daǵdarys daýylynan aman alyp shyǵý úshin osyndaı qadamǵa baryp otyrmyz. Árıne, alys-jaqyndaǵy sheteldermen dostyq, áriptestik qarym-qatynas ornatqasyn álemdegi qarjylyq, ekonomıkalyq ahýaldardan boıymyzdy aýlaq sala almaımyz. Degenmen, bizdiń elimiz únemi ekonomıkalyq ósý jolyna bet buryp keledi. Oǵan dálel retinde jyl saıyn irgeli jobalardyń iske asyrylǵanyn, áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishteriniń óse túskenin aıtýǵa bolady. Alaıda, álemdegi qarjylyq daǵdarysty elimizdi shyńdalý kezeńiniń kezekti bıigine kóteretin sát dep qarastyrýymyz qajet. Ras, Elbasy alys keleshekti qamtyǵan Ult Josparyn usyndy. Bul shyn máninde el ekonomıkasynyń jan-jaqty damýyna serpin beretin baǵdarlamalar jıyntyǵy ekeni daýsyz. Daǵdarysqa qarsy sharalardy iske asyrýda burynǵy zańdarǵa túrli ózgerister men tolyqtyrýlar engizýde Parlament Májilisi depýtattary zor eńbek sińirdi. Ony joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Osy turǵydan aıtqanda, Májilis depýtattary ózderine júktelgen mindetti abyroımen atqaryp shyqty deı alamyz. Degenmen, olar eldiń bolashaǵyn oılap, kezekten tys saılaý ótkizýdiń qajettigin usynǵanda, aldymen, memlekettiń múddesin oılaǵany daýsyz edi. О́ıtkeni, álemdegi jáne qoǵamdaǵy qarjylyq, ekonomıkalyq, tehnologııalyq damýlar men ózgeristerge baılanysty ár el jańǵyryp otyrýy qajet. Ol árıne, ekonomıkalyq, qarjylyq, sonymen birge, demokratııalyq turǵydan iske asýy tıis ekenin eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Mine, osy turǵydan oı órbitkende, Májilis depýtattarynyń usynysyn qoldap, álemdegi qarjylyq daǵdarysqa qarsy zańdardy qabyldaýda, sondaı-aq, burynnan qoldanystaǵy zańdarǵa áli de ózgerister men tolyqtyrýlar engizýde parlamentshilerdiń de kásibı ári eldiń shynaıy patrıoty bolǵany jón degen toqtamǵa keldim. Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýlaryn ótkizýdiń mańyzyn tarqatar bolsaq, aldymen, bul eldegi birligi men yntymaǵy jarasqan kópetnosty halqymyzdy burynǵydan da bir-birimen jaqyndastyra túsedi. О́ıtkeni, qazir álemdegi kóptegen eldiń turaqsyzdyqqa ushyraǵan ahýalyn kórip otyrmyz. Kóbinde jumyssyzdar qatary molaıyp, bir-birimen alaýyzdyqtyń kesirinen ereýildetip te jatyr. Eýropa elderin mıgranttar kezip júr. Táýbe dep aıtalyq, bizdiń elimiz osyndaı keleńsizdikterge urynbaı keledi. Buǵan árıne, eldegi konfessııaaralyq tatýlyq pen ekonomıkalyq reformalar jemisiniń septigi tıip otyrǵany daýsyz. Aldaǵy ýaqytta da elimizdegi turaqtylyq pen birlik, ósý men órkendeý, odan ári jalǵasyn tabaryna kúmánim joq. Bul saılaý táýelsiz Otanymyz – Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq órkendeý men jasampaz isterge jańa jol ashady. Muhtar KENǴANOV, Jylyoı aýdandyq máslıhatynyń hatshysy. Atyraý oblysy, Jylyoı aýdany.Halyqqa jaqyn, elge etene bolýyn qalaımyz
Parlament Májilisiniń kezekten tys saılaýyn ótkizý týraly bastamany barsha otandastarymyz qyzý qoldady. Bul búgingi álem úshin de, Qazaqstan úshin de ortaq bolyp otyrǵan qarjylyq daǵdarystyń salqynyn sezinýden jáne oǵan qarsy jasalǵan memlekettik baǵdarlamalarymyzdy kedergisiz júzege asyrýdan týyndaǵan qadam bolatyn. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Májilis saılaýyn jergilikti máslıhattar saılaýymen birge ótkizý jónindegi parlamentarııler úndeýin oı eleginde eksheı kele, Úkimet jáne Májilis jetekshilerimen, Konstıtýsııalyq Keńes tóraǵasymen konsýltasııa ótkizip, bir arnada toǵysqan búkil qazaqstandyqtardyń usynys-tilegin qabyl aldy. Elbasy Jarlyǵyna sáıkes, biz elimizdiń bir bıikten tabylǵan ańsar-tilegin júzege asyramyz, eldik tańdaýymyzdy jasaımyz! Álbette, Májilis quramynyń jańarýy elimizdiń joǵary bılik júıesiniń qyzmetine de jańa lep ákeledi. Jańaratyn Parlamenttiń halyqqa jaqyn, elge etene bolýyn qalaımyn. Bul, ásirese, aýyl turǵyndarynyń tilegimen de qabysady. Májilis pen máslıhattar qataryna osy saılaý arqyly qosylatyn mandat ıeleriniń aldynda mańyzdy mindetter tur. Eń bastysy, Elbasy bekitken Ult Josparyn júzege asyryp, «100 naqty qadamdy» elimizdiń ıgiligi jolynda oryndaý bolmaq. Aıtalyq, aýyl turǵyndarynyń áleýetin arttyrǵan baǵdarlamalar bar. «Sybaǵa», «Qulan» syndy aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń qarapaıym halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa kóp paıdasy tıdi. Alaıda, qazirgi daǵdarys kezeńinde et ónimderiniń baǵamy arzandap barady. Sondyqtan, búgingi jaǵdaıdy eskere otyryp, agrosektor salasyndaǵy nesıelerdi belgili bir ýaqytqa shegere tursa jón bolar edi. Osy sııaqty tabıǵatty qorǵaý máselelerine de kóńil aýdarǵan abzal. Biz – qorshaǵan ortanyń bir bólshegimiz. Ony qorǵaý paryzymyz. Tabıǵattyń bir zańdylyǵy búlinse, qalǵany da birtindep búline beredi. Oǵan jol bermeýimiz kerek. Sondyqtan, ekologııalyq máselelerdi qatań qadaǵalaýǵa alatyn zańnama qajet. Mine, joǵary zań shyǵarýshy organymyzdyń jańa quramy osy baǵytta jumys istese degen tilegimiz bar. Erjan QUTTYBAEV, Shyǵys Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, «Tarbaǵataı tabıǵaty» ekologııalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany.Qazaqstan tarıhyndaǵy mańyzdy sát
Bıyl Táýelsizdiktiń jıyrma bes jyldyǵyna aıaq basyp otyrmyz. Azattyqtyń aq tańynyń atqanyna da shırek ǵasyrdaı ýaqyt bolypty. Tarıh úshin qas-qaǵym ǵana sát bolýy múmkin. Al memleket úshin edáýir ýaqyt. Osy aralyqta Qazaqstan tolyqtaı qalyptasty. Álemdik arenada óziniń ornyn nyq belgiledi. Sonymen qatar, osy jıyrma bes jyl ishinde jańa urpaq qalyptasty. Elbasynyń tikeleı qamqorlyǵynyń arqasynda talaı maman shetelde bilim aldy, elimizde biligin shyńdady. Mine, osy jańa tulǵalar elimizdiń aldaǵy damý jolyn jasaıdy degen oıdamyn. Májilis pen jergilikti máslıhattardyń saılaýlaryn kezekten tys ótkizý barysynda saıasat sahnasyna jastar shyǵady dep senemin. Elbasy Qazaqstan halqynyń aldyna Ult Josparyn usynyp, 5 ınstıtýttyq reformany iske asyrýdy tapsyryp otyr. Parlamenttiń tómengi palatasyna Memleket basshysy qoıyp otyrǵan talap údesinen shyǵatyn quram jınaqtap alý basty mindet. О́ıtkeni, daǵdarys zamanynda bilimi men biligi saı, qajyry men qaıraty kemel, árbir isti nurly aqylmen sheshetin mamandardyń alǵa shyǵatyny anyq. Depýtattardyń Elbasyna Májilisti taratyp, kezekten tys saılaý ótkizý týraly úndeýmen shyǵýynyń astarynda osyndaı sebep bar. Elimizde tirkelgen túrli saıası partııalar men úkimettik emes uıymdar, qarapaıym halyq Májilis depýtattarynyń usynysyn tolyq qoldady. Konstıtýsııalyq Keńestiń tóraǵasy da saılaýdy kezekten tys ótkizýdiń zańǵa eshqandaı qaıshy kelmeıtinin maquldady. Halyqtyń pikirin jan-jaqty saraptaǵan Elbasy Parlamenttiń tómengi palatasy men jergilikti máslıhattardyń kezekten tys saılaýyn ótkizý týraly Jarlyǵyna qol qoıdy. Bul Qazaqstan tarıhyndaǵy taǵy bir mańyzdy sát. О́ıtkeni, álem alasapyran kúı keship jatyr. Qundylyqtar ózgerip, kózqarastardyń qaıshylyǵy týyndaýda. Osy rette, Qazaqstan halqy «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp» Májilis pen máslıhat depýtattaryn saılap alady. Al bul alda bolýy yqtımal qıyndyqtyń barlyǵyna tas-túıin daıyndyqtyń belgisi. Nurhan JÁLIEV, Qazaqstannyń saıasattanýshylar kongresi Qy