Tumaý qaýpiniń aldyn alý

Qazaqstanda JRVI jáne tumaýmen syrqattanýdyń kóterilýi aldyńǵy epıdemııalyq maýsymdardy taldaý boıyn­sha qańtardyń aıaǵyna jáne aqpannyń basyna keledi, keıinnen mamyr aıynda birli-jarym jaǵdaılarǵa deıin azaıady, dep atap ótti, baspasóz máslıhatynda Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, elimizdiń Bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri Jandarbek Bekshın. – Elimiz boıynsha tumaý vırýsy­nyń aınalymyna monıtorıng jasaý jáne vırýstyń jańa shtammdaryn anyqtaý túrinde tumaýdy jáne tumaý tárizdi aýrýlardy (JRVI) epıde­mıologııalyq qadaǵalaýdyń tıimdi júıesi qamtamasyz etilgen. Jedel epıdemııaǵa qarsy sharalardy qabyldaý maqsatynda jyl saıyn 1 jeltoqsannan bastap halyqtyń respıratorlyq vırýstyq ınfeksııa­larmen jáne tumaýmen syrqattaný jaǵdaıyna jáne Qazaqstandaǵy, sonymen birge, sheteldegi tumaý vırýsynyń aınalymyna kún saıyn monıtorıng júrgiziledi. Aǵymdaǵy epıdmaýsymda JRVI jáne tumaý boıynsha epıdemıologııalyq jaǵdaı turaqty dep sıpattalady. Baqylaý deńgeılerinen artý anyqtalǵan joq. Aldyńǵy aptamen salystyrǵanda syrqattanýdyń 9 %-ǵa óskeni baı­­qaldy. О́tken jyldyń osyndaı ke­­zeńimen salystyrǵanda syrqattanýdyń 13%-ǵa tómendegeni baıqalady. Aýyrǵan adamdardyń negizgi úlesi 14 jasqa deıingi ba­la­larǵa keledi jáne ol jalpy syrqattanýdyń 70%-yn quraıdy. Tumaýdan bolǵan bir ólim jaǵdaıy tirkeldi. Respýblıkanyń aýmaǵyna ınfeksııalyq aýrýlardyń ákelinýi men olardyń taralýynyń aldyn alý maqsatynda memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktterinde keletin adamdarǵa qashyqtyq termometrııasyn qoldana otyryp monıtorıng júrgiziledi. 2015 jyldyń basynan bastap qazirge deıin shekara arqyly ótkizý pýnktterinde 2 mln. 560 myńnan astam adam tekserildi, ınfeksııalyq jáne ınfeksııalyq emes aýrýǵa kúdikti, dene qyzýy kóterilgen 30 naýqas anyqtaldy. Maýsymnyń basynda boljanǵandaı, respýblıka aýma­ǵynda A(H1N1), A(H3N2) jáne V tumaý vırýstary ústemdik etýde. Aldyńǵy jyldardaǵy sııaq­ty, el aýmaǵynda paragrıpp, res­pı­ratorlyq-sınsıtıaldy ınfeksııa, rınovırýstyq jáne adenovırýstyq ınfeksııa sııaqty tumaýǵa jatpaı­tyn ınfeksııalar da aınalymda júr. Tumaýdyń aldyn alýdyń barynsha tıimdi ádisi vaksınasııa bo­­lyp tabylady. Barlyǵy res­pýb­­­­lıka boıynsha tumaýǵa qarsy 1 mln. 700 myńnan astam adam egildi (ha­­­lyqtyń jalpy sanynyń 10,0%-y), onyń ishinde jergilikti bıýdjet qarajatynan 1 089 139 adam egil­di (sozylmaly ókpe, júrek-qan tamyry aýrýlarymen aýyratyn, ımmýn jetispeýshiligi, álsiz jáne jıi aýyratyn balalar, medısına qyzmetkerleri jáne júkti áıelder), jumys berýshiler esebinen 500 myń adam, aqyly klınıkalarda 135 myń adam egildi, – dep Jandarbek Muh­taruly mán-jaıǵa keńinen toqtalyp ótti. Sondaı-aq, vaksınasııadan basqa tumaýdan qorǵanýdyń taǵy bir tásili bar – ol erekshe emes profılaktıka. Erekshe emes profılaktıka aǵzanyń óziniń qorǵanysh kúshterin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jáne ony vaksına­sııalaý­men bir ýaqytta júr­gizýge bolady. Erekshe emes profılaktıka retinde ımmýndyq túzetýshi preparattar (anaferon, ınterferon, vıferon, ınterferon ındýktory), vırýsqa qarsy jaqpamaılar (oksalın, antıvır jáne basqalary), polıvıtamınder qoldanylady. Aldyn alý ádisteriniń biri naýqas adamdarmen qarym-qatynasty shekteý bolyp tabylady, adamdar kóp jınalatyn jerlerge barmaý, maýsymǵa sáıkes kıiný qajet. Halyq kóp jınalatyn jerlerde, sondaı-aq, naýqasqa kútim jasaǵan kezinde naýqas adam da, deni saý adam da betperde kııýi kerek. Bólmeniń jıi jeldetilgeni jáne ylǵaldy tazalyq júrgizilgeni durys. Naýqasqa jeke ydys bólinip, turaqty túrde óńdelip tursa quba-qup. Tumaý profılaktıkasynyń ma­ńyzdy ádisteriniń biri, ásirese, aýyr­ǵan kezinde nemese naýqasqa kú­tim jasaǵanda qoldy sabynmen ne­mese dezınfeksııalyq sýlyqtardy paı­dalanyp jıi jýý bolyp tabylady. Immýnıtetti kóteretin pro­fı­lak­tıkanyń qol­jetimdi ádisterin de paıdalaný týraly umyt­paý kerek (pııaz, sarymsaq sııaq­ty tabıǵı fıton­sıdter, shópter, qaraqat, ıt­muryn qaınatpalaryn kóp ishý, qu­ramynda S vıtamıni bar ashyt­qan qyryqqabat, sıtrýs sııaqty ónimderdi qoldaný, sondaı-aq, belokqa baı taǵamdardy qoldaný). Tamaqty salqyn sýmen shaıýdan bastap kontrastyly sebezgi men haýyzdy paıdalana otyryp aǵzany shynyqtyrý qajet. Tumaý óziniń asqynýlarymen qaýipti, sondyqtan, eń durysy, respıratorlyq aýrýlar­dyń birinshi belgileri paıda bolǵan kezde ózin ózi emdeýmen aınalyspaı, tez arada dárigerge barý kerek. Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.