Nursultan NAZARBAEV:
Almaty iri ekonomıkalyq ortalyq retinde qalyptasty, ol respýblıkalyq bıýdjettiń donory bolyp tabylady jáne búginde ishki jıyntyq ónimniń besten birin qamtamasyz etip otyr.
Prezıdent Nursultan Nazarbaev qalanyń damýy men Ýnıversıadaǵa daıyndyq barysymen tanysty
Budan keıin Elbasy Nursultan Nazarbaev Muz arenasy kesheniniń ǵımaratynda Almaty qalasyn damytý jáne 2017 jylǵy XXVIII Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadaǵa daıyndyq jumystary jóninde keńes ótkizdi. Keńeste Memleket basshysyna qalanyń negizgi áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteri, «Nurly Jol» baǵdarlamasy aıasynda Almaty oblysyndaǵy avtomobıl joldary jelisin, ınnovasııalyq klaster jáne «Innovasııalyq tehnologııalar parki» arnaýly ekonomıkalyq aımaǵyn damytý barysy týraly baıandaldy.
– Almaty iri ekonomıkalyq ortalyq retinde qalyptasty, ol respýblıkalyq bıýdjettiń donory bolyp tabylady jáne búginde ishki jıyntyq ónimniń besten birin qamtamasyz etip otyr. Almaty jetekshi bilim ortalyǵy da bolyp tabylady, munda elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń 40 paıyzdaıy shoǵyrlanǵan. Sondaı-aq, qalada elimizdegi 86 ǵylymı-zertteý ınstıtýty men 11 myń ǵylymı qyzmetkerlerdi qamtıtyn, ınnovasııa men ekonomıkanyń ǵylymı qamtymdy sektorlaryn damytýǵa qomaqty úles qosýy tıis salmaqty ǵylymı áleýet bar. Buǵan qosa, 17 respýblıkalyq mádenıet jáne óner uıymy jumys isteıdi. Halyqaralyq deńgeıdegi qazirgi zamanǵy sport nysandarynyń jelisi qurylǵan, olar almatylyqtardy ǵana emes, ózge óńirler men elderden aıtarlyqtaı mólsherde týrıster tartyp otyr. Týra bir jyldan keıin, osy ýaqytta ótetin dúbirli doda – Ýnıversıadaǵa degen daıyndyqty kórip, barlyq sport nysandarynda boldym, daıyndyq jumystaryna kóńil tolarlyq, alaıda, áli de atqaratyn jumystarymyz ushan-teńiz, – deı kele, Memleket basshysy qala ákimdiginiń atqaryp otyrǵan qyzmeti men qala damýyna qosyp otyrǵan úlesine oń baǵa berip ótti.
Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek Qazaqstan Prezıdentine Ýnıversıada nysandary qurylysy jáne halyqaralyq jarystar uıymdastyrý máselesi boıynsha búginge deıin atqarylǵan jumys jóninde esep berdi. XXVIII Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada daıyndyǵyna is-sharanyń operasııalyq bıýdjeti eki esege, ıaǵnı 17 mıllıard teńgege deıin ońtaılandyrylǵan. Dúnıeniń nazary aýǵan dúbirli doda ótetin 8 sport nysanynda qysqy sporttyń 12 túri boıynsha ótetin jarystarǵa álemniń 55 elinen 2 myńǵa jýyq sportshy qatysady dep josparlanyp otyr. Olar qysqy Ýnıversıada tarıhynda birinshi ret Atletter mekeninde jaıǵasatyn bolady. Qazirgi tańda álemniń 34 eli óz sportshylarynyń Qazaqstanda ótetin alamanǵa qatysatyndyǵyn rastap, onlaın-tirkeýden ótken.
Jarys ótkizý barysynda 30 myńǵa jýyq týrıst pen sheteldik qonaqtar keledi dep kútilip otyr. Qysqy Ýnıversıadanyń kúndelikti telekórermender aýdıtorııasy álemniń 80 memleketin qamtyp, 1 mıllıard adamǵa jetpek. Al 2016 jylǵy naýryz aıynan bastap sport nysandarynyń, qaladaǵy túrli jaýapty qyzmet oryndarynyń ókilderin, týrıster men sportshylarǵa qyzmet kórsetetin erikti jastardan quralǵan belsendi top múshelerin Almaty qalasynda ornalasqan 5 joǵary oqý ornynda aǵylshyn tiline oqytý, halyqaralyq dárejede qyzmet kórsetýge daıyndaý baǵdarlamasy boıynsha arnaıy kýrstardan ótkizý jumystary bastalady. Jarysty uıymdastyrý isine 3 myńǵa jýyq erikti jastar tartylmaq.
Halyqtyń áleýmettik damýy men eldiń halyqaralyq bedelin arttyrý máselesine aıryqsha kóńil bólgen Elbasy Nursultan Nazarbaev Ýnıversıadaǵa keletin sheteldik sportshylar men qonaqtardy kútý, olarǵa qyzmet kórsetý, sondaı-aq, Almaty qalasynyń jalpy ahýalyna qatysty kóptegen máselelerdi qozǵap, qala basshylyǵy men jekelegen halyqqa qyzmet kórsetý organdarynyń basshylaryna arnaıy tapsyrma berdi. Atap aıtsaq, sheteldik sportshylar men qonaqtardy qabyldaıtyn Almaty áýejaıy qyzmetiniń daıyndyǵy men kelýshilerdiń vızalyq ruqsatnama mártebesine qatysty, Ýnıversıadanyń tanystyrylý, ashylý jumystarynda uıymdastyrylatyn is-sharalar reti men álemge taratylatyn sporttyq translıasııalar qyzmetiniń barysy, qaladaǵy qaýipsizdik sharalary, qonaqtarǵa qyzmet kórsetý sapasy men qalany abattandyrý isine qatysty jaýapty adamdardy sóıletip, atqarylyp jatqan sharýalardyń jaı-kúıin pysyqtady.
Keńes barysynda Almaty áýejaıynyń jolaýshy qabyldaý syıymdylyǵynyń máselesi qozǵalyp, áýejaı qyzmetin damytý, jańasha jańǵyrtý jumysy tapsyryldy. Bul másele boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev búginde Almaty áýejaıyn damytýdyń eki nusqasy qarastyrylǵanyn, birinshisi – Qapshaǵaı sý qoımasy mańynda jańa áýejaı salý jobasy qarastyrylyp otyrǵandyǵyn jáne ol úshin qazir ınvestormen aqyldasý jumysy júrgizilip jatqanyn, ekinshiden, qazirgi áýejaıdy qaıta jańǵyrtý jumysyn jedel qolǵa alyp, az ýaqyt ishinde talapqa saı nátıjege qol jetkizý jospary da talqylanǵanyn aıtty.
– Jańasyn salý óte uzaqqa sozylady. Qazir, eń aldymen, qansha jolaýshy ótkizetindigin, jumsalatyn qarjy men ketetin ýaqyt – bári-bárin qarastyryp, eń qolaıly nusqasyn tabý mańyzdy. Múmkin, taǵy da qosalqy termınal qajet bolatyn shyǵar, – degen Memleket basshysynyń saýalyna áýejaı dırektory áýejaı ǵımaraty men ushaqty biriktiretin dálizdiń jetispeıtindigin, sondaı-aq, qoldanystaǵy eki qoný jolaǵy jańǵyrtýdy qajet etetindigin jetkizdi. Osyny eskere otyryp, Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstri men qala ákimine Almaty halyqaralyq áýejaıynyń damý josparyn jasaýdy tapsyrdy.
Elbasy Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulynan Ýnıversıadanyń tanystyrylý jáne ashylý saltanatyna jasalyp jatqan daıyndyq barysyn surap, qarastyrylǵan jospar men atqarylyp otyrǵan jumystar jónindegi esebin tyńdady jáne bul sharanyń jetkilikti dárejede, álem aldynda abyroıly ótetindeı nusqada uıymdastyrylýyna basa nazar aýdarýdy júktedi.
– Sarapshylardyń málimetinshe, álemdik ekonomıkany jaılaǵan daǵdarys uzaqqa sozylady. Biz qabyldaǵan, jalpy quny shamamen 2 trıllıon teńge kóleminde bolatyn qosymsha sharalar 60 myń adamdy jumyspen belsendi qamtýǵa, 18 myń jańa jumys ornyn ashýǵa jáne 1 myńǵa tarta ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa múmkindik beredi. Qoıylǵan mindetterdi tıimdi júzege asyrý negizinen óńirler men memlekettik apparattyń kásibıligine baılanysty bolady, – dep sózin sabaqtaǵan Memleket basshysy qarjy resýrstarynyń shekteýli ekendigin eskerip, ony barynsha tıimdi paıdalaný qajettigin qadap aıtty. Qalanyń aldyna qoıylatyn negizgi mindet – ınvestısııalar tartý, jumys oryndaryn ashý ekendigin basa tapsyrǵan Elbasy qala basshysy men onyń apparatynyń jumysyn baǵalaý osyǵan baılanysty bolatyndyǵyn eskerte otyryp, memleket-jekemenshik seriktestigin belsendi túrde engizý qajettigin jáne qala ákimi baıandaǵandaı, qalada tek bıyl ǵana jalpy quny 30 mıllıard teńgeni quraıtyn memleket-jekemenshik seriktestigi negizinde 25 balabaqsha, 3 mektep jáne bir emhana salynatyndyǵyn jetkizdi.
Sonymen qatar, Memleket basshysy ákimdikke qaladaǵy iri jobalardy júzege asyrý úshin ınvestısııa tartý máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy.
– Alty jyl buryn meniń tapsyrmammen ındýstrııalyq damý baǵdarlamasy iske qosyldy. Osy ýaqyt aralyǵynda elde 900 jańa nysan salyndy, 100 myńǵa jýyq jumys orny ashyldy. Sonymen birge, osy baǵdarlama bastalǵannan beri Almatyda jalpy ınvestısııa kólemi 285 mıllıard teńge bolatyn barlyǵy 27 joba júzege asyrylǵan, sonyń 243 mıllıard teńgesi úsh jobaǵa tıesili. Tek 42 mıllıard teńgesi ǵana jeke ınvestısııalardyń úlesinde. Almatynyń áleýeti úshin bul jetkiliksiz, – dedi osy oraıda Nursultan Nazarbaev.
Bul rette, Qazaqstan Prezıdenti Almaty qalasynyń iskerlik ortalyǵynda ınnovasııalyq, jobalyq-konstrýktorlyq jáne servıstik kásiporyndardyń sanyn arttyrý qajettigine nazar aýdardy.
– Qazirgi zamanǵy qalaǵa ınnovasııalyq ekonomıka qajet. Muny ýaqyt pen kúsheıip kele jatqan jahandyq básekelestik talap etip otyr. Sol úshin biz Almatyda «Alataý ınnovasııalyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurdyq. Búginde oǵan 150 kompanııa tartylyp, olar 15,5 mıllıard teńge ınvestısııa saldy. Bul jumystyń basy ǵana, júkteme deńgeıi men eńbek ónimdiligin arttyrý qajet. Almatyda 42 joǵary oqý orny, sonyń ishinde 6 ulttyq oqý orny men barlyq stýdentterdiń úshten biri shoǵyrlanǵan. Alaıda, olardyń janynda eki tehnopark qana jumys isteıdi. Bireýi – ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń janynda, ekinshisi – Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti janynda, – dedi Memleket basshysy.
Osyǵan baılanysty Nursultan Nazarbaev jas ǵalymdar men stýdentterge óz ıdeıalaryn júzege asyrý jáne jańa ázirlemelerdi engizý úshin qajetti jaǵdaılar jasaý mindetin qoıyp, Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevke osy tapsyrmanyń oryndalýyn aıryqsha baqylaýǵa alýdy júktedi. Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti jergilikti atqarýshy organdardy shaǵyn jáne orta bıznesti belsene qoldaýǵa shaqyryp turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq qyzmeti men qala halqyna áleýmettik qyzmet kórsetý salasyndaǵy túıtkilderdi sheshý qajettigin málimdedi.
Memleket basshysy Ýnıversıadanyń bastalýy jáne aıtarlyqtaı kóp sportshylardyń, jankúıerlerdiń, týrısterdiń kelýi qarsańynda qalada quqyqtyq tártipti qataıtý jóninde keshendi sharalar qabyldap, beınekameralar ornatyp, kóshelerdi jaryqtandyrý isin jalǵastyrýdy tapsyrdy. Elbasy atap ótkendeı, Ýnıversıada ótkizý – Qazaqstan úshin eleýli ekonomıkalyq tıimdilik ákeletin mańyzdy ımıdjdik joba bolyp tabylady. Osy oraıda, Qazaqstan Prezıdenti Úkimetke uıymdastyrý komıtetimen jáne qala ákimdigimen birlesip, bul is-sharaǵa oıdaǵydaı daıyndyq jasaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaýdy tapsyrdy jáne keıbir jekelegen nysandarǵa qatysty syn-eskertpelerin de alǵa tartty.
– О́zen boıy men sý arnalarynyń janynan meıramhanalar men úı qurylystaryn salýǵa tyıym salǵan bolatynmyn. Sonda da salyp jatyr, bul degen sý shaıyp ketý qaýpi kúshti aımaqtar ǵoı! Máselen, «Medeý» mańynda kólik turaǵyna tyıym salyndy. Aspaly joldy paıdalanbasa, ol nege kerek? Men ál-Farabıden joǵary aımaqqa bıik qurylys ǵımarattaryn salmaý kerektigin aıttym. Jáne de Shymbulaq mańyna kottedj úılerdi turǵyzbaý kerektigin eskerttim, sonda da elemeı jatyr. Munyń qala tynysyn taryltyp, taza aýa aǵymyna keri áser etetinin jáne qala kórkin buzatynyn bárimiz kórip otyrmyz ǵoı! Mundaı zańsyz qurylystardy býldozermen buzýlaryńa bolady. Ol úshin eshqandaı jaýapqa tartylmaısyńdar. Men ruqsat etemin! – dedi Elbasy memleket tarapynan qorǵalǵan tabıǵı park aýmaǵyna beı-bereket salynǵan qurylystar men turǵyn úılerdi synǵa alyp.
Sondaı-aq, Memleket basshysy qala turǵyndaryn meılinshe mádenıetti bolýǵa shaqyryp, barlyq deńgeıdegi halyqqa qyzmet kórsetý salalarynyń qyzmetkerlerin, saýda salasynyń, meıramhanalardyń, qoǵamdyq kólik, sport jáne kópshilik oryndarynda jumys isteıtin qyzmetkerlerdi ádeptilikke beıimdeýdi basa aıtty.
Alataý baýraıyndaǵy alyp shaharǵa jasaǵan óziniń jumys sapary barysynda Memleket basshysy Alataý aýdanynda salynatyn 7 myń adamdyq meshit qurylysynyń jobasymen de tanysty. Osy oraıda Nursultan Nazarbaev qaladaǵy dinı konfessııa jáne shyǵarmashyl zııaly qaýym ókilderimen kezdesti.
Aıta ketý kerek, qurylysy josparlanǵan meshit ǵımaratynyń jalpy alańy 16 myń sharshy metrdi quraıdy. Arhıtektýralyq jobaǵa sáıkes, minájat úıinde bıiktigi 75 metrlik birneshe munara bolady jáne keshenniń ortalyq bóliginde 9 kúmbezdi negizgi ǵımarat ornalasady. Sondaı-aq, onyń quramyna Islam kitaphanasy, ákimshilik bólik, namaz oqıtyn zaly bar áıelder korpýsy, dinı rásimder ótkizýge arnalǵan zal, oqý-aǵartý toptaryna arnalǵan jáne medrese synyptarymen qamtylǵan erler bóligi, buǵan qosa, halyqtyń qajettiligin óteıtin sheberhana men dúkender kiredi.
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty.
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
