Turaqtylyqty saqtaý úshin barlyq múmkindik bar

Keshe Qostanaı obly­synyń ákimi Arhımed Muham­betov Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatyna qatysty. On­da ákim oblystyń qazirgi áleý­mettik-ekonomıkalyq da­mýy, atqarylyp jatqan ju­mystar men josparlary týraly baıandady. «Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25-inshi jylyn biz Memleket basshysy belgilep bergen 5 ınstıtýttyq reformany iske asyrý boıynsha mańyzdy mindetterdi oryndaýdan bastadyq. Qostanaı oblysynda «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynyń basym baǵyttaryn iske asyrý boıynsha barlyq tıisti sharalar qabyldanyp jatyr. Jalpy, jyl basynan beri ekonomıkanyń negizgi salalarynyń biri – aýyl sharýashylyǵynda oń nátıjeler baıqalyp otyr. Tur­ǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý jáne negizgi kapıtalǵa ınves­tısııa tartý kólemderi de artýda», dep sóz bastaǵan oblys áki­mi A.Muhambetov Qostanaıda aýyl sharýashylyǵy salasynyń qar­qyndy damýymen qatar, ındýstrııa salasynda da mol múmkindikter bar ekendigin tilge tıek etti. Alaıda, qazirgideı álemdik eko­nomıkadaǵy kúrdeli jaǵdaı bizdiń elge de óz áserin tıgizbeı qoıǵan joq. Osyny alǵa tartqan ákim, eko­nomıkalyq ósim turǵysynda óńir­diń óz qıyndyqtary da bar ekendigin jasyrmady. «Budan bir jyl burynǵydaı, qazir de ónerkásip salasynda álem­dik naryqtaǵy shıkizat baǵasynyń túsimi, negizgi seriktesterimiz Reseı men Qytaıdyń ekonomıkasynyń baıaýlaýy áser etýde. Nátıjesinde ónerkásip kólemi 18 paıyzǵa tómendedi. Naqtylap aıtsaq, taý-ken salasynda temir kenin óndirý kólemi 27 paıyzǵa, temir jentegi – 47 paıyzǵa, temir konsentraty – 20 paıyzǵa, asbest – 16 paıyzǵa, mys keni – 80 paıyzǵa jáne mys konsentraty 68 paıyzǵa azaıǵan», dedi A.Muhambetov. Onyń aıtýynsha, osynyń saldarynan óńdeýshi ónerkásip salasynyń kásiporyndary da óndiristik kór­setkishterin 9,9 paıyzǵa tómendetip alǵan. Bul, eń aldymen, avtokólik jasaý, taǵam ónerkásibi salalarynda ónimdi satý kezindegi qıyn jaǵdaılarǵa baılanysty bolyp otyr. «Esesine, oblysymyzda metallýrgııa ónerkásibiniń óndiris qýaty artyp keledi. Atalǵan salanyń damý qarqyny 10 paıyzǵa artyp, 41 mlrd. teńgeniń ónimi shyǵaryldy. Bul ásirese, «EvrazKaspıanStal» kásipornynyń belsendi jumy­synyń arqasynda múmkin boldy. Munda 276 myń tonna kóleminde qu­ry­lys prokaty shyǵarylsa, ol 2014 jylǵy deńgeımen salys­tyrǵanda 3 ese artyq», dedi ákim. Oblys basshysynyń paıymdaýynsha, 2015 jyldy Qostanaı oblysy jaqsy kórsetkishtermen aıaq­tady. Sonyń ishinde, respýb­lıkalyq jáne jergilikti bıýdjet boıynsha barlyq mejelerdi oryn­dady. Jalpy, jyldyń soń­ynda oblys 4,5 mlrd. teńge qar­jyny qysqartqan. Iаǵnı, obl­ys­ta ońtaılandyrý jumystary júr­gizilgen. «Biraq oblystyń keı­­bir qalalarynda, mysaly, Rýd­nyı, Qostanaı qalasynda qıyn­dyqtar boldy. Degenmen, eń bas­ty másele – áleýmettik tólem­der tólenip otyrdy», degen ákim ob­­lys basshylyǵynyń bas­ty maq­saty halyqty áleýmettik tólem­der­men qamtamasyz etý ekenin basa aıtty. «2016 jyldy da ońtaı­lan­­dyrýdan bastap otyrmyz. Kóp­tegen shyǵyndardy qysqartyp jatyrmyz, sonyń ishinde, mádenıet salasyndaǵy sharalar men resmı sharalar qysqarýda. Bıyl oblystyq bıýdjette qıyndyqtar bolady, sonyń ishinde, salyq salasyn nyǵaıtýymyz kerek. Kóptegen rezervterdi anyqtap otyrmyz. Mysaly, ótken jyly jarnama ornalastyrý boıynsha biz shaǵyn jáne orta bızneste biraz zań buzýshylyqty anyqtadyq. Jer máselesi boıynsha da problemalar bar, jerlerdi óziniń tıisti maqsatyna paıdalanbaı jatqan kásipkerlerdi de anyqtadyq. Bul baǵytta da aıyppuldar salamyz», degen A.Muhambetov oblys qurylymynda, jol polısııasy men ádilet basqarmasynyń arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa kóńil bólinip jatqanyn da atap ótti. «Bul salalardyń basshylyǵyna tap­syrma bergenmin. 2016 jyl­dyń qorytyndysy boıynsha beril­gen tapsyrmalardy oryndap, áleý­mettik tólemderdi ýaqytynda tóleı­miz degen maqsat bar», dedi ákim. Baspasóz máslıhatynda son­­daı-aq, óńirdiń ındýstrııalyq da­mý barysy aıtyldy. Ákim alǵa tart­qan derekterge súıensek, Indýs­trııalandyrý kartasynyń ekinshi besjyldyǵyna 16 ınvestısııalyq joba engen. Investısııalardyń jalpy kólemi 322 mlrd. teńge, osy jobalardy júzege asyrý arqyly 3,2 myń jumys orny ashylmaq. 2015 jyly óńirde 4 kásiporyn paıdalanýǵa berildi, osylaısha 126 jańa jumys orny qurylǵan. Bıyl jalpy somasy 23 mlrd. teńge bolatyn 11 ınvestısııalyq joba júzege asyrylmaq, sol arqyly 500 jumys ornyn ashý josparlanyp otyr. Sonymen qatar, úı qurylysy kombınatyna jalǵasatyn temirjoldyń qurylysy bastaldy. Bul temirjol elimizdiń basqa óńirlerine mate­rıal men daıyn zattardy jetkizýge ketetin shyǵyndy azaıtady. Ákimniń habarlaýynsha, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasynyń birinshi bes­jyldyǵynan kele jatqan eki prob­lemaly jobaǵa da ınvestorlar tabylǵan. Ol problemaly jobalar jumysy júrmeı, kópshiliktiń synyna iligip júrgen «Komsomol qus fabrıkasy» men «Lısakov karton-qaǵaz kesheni» JShS-lar jumysy. «Bıyl «Komsomol qus fabrıkasy» AQ pen «Lısakov kar­ton-qaǵaz kesheni» JShS-niń jumy­syn qaıta jandandyrý kózdelip otyr. Komsomol qus fabrıkasyna «QazAgroQarjy» AQ-pen ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik. Al karton-qaǵaz keshenine kelgen jańa ınvestor qurylǵylardy jóndep jatyr. Jylý júıesi de jóndeýden ótedi», dep málimdedi ákim. Qostanaı oblysynyń ákimi óńirde densaýlyq saqtaý salasyn damytý máselesinde de ońtaıly jumystar júrgizilip jatqandyǵyn aıtty. «2015 jyly densaýlyq saq­taý salasynyń bıýdjeti 35,5 mlrd. teńgeni qurady. Bul 2014 jyl­ǵa qaraǵanda 7,9 paıyzǵa kóp. Oblystyq aýrýhana men Qosta­naı qalalyq aýrýhanasynyń bes qa­batty korpýsyna kúrdeli jón­deý jumystary aıaqtaldy. Jalpy somasy 195,9 mln. teńgeni quraı­tyn 30 medısınalyq uıymǵa aǵym­daǵy jóndeý jumystary ótki­zil­di. Aýyl halqyn sapaly medı­sı­nalyq qyzmettiń qol­jetim­diligimen qamtamasyz etý maq­sa­tynda aǵymdaǵy jyly 3 am­býla­torııa engizildi. 2016 jyl­dyń bi­rinshi toqsanynda bir aýysym­da 300 kelýshige arnalǵan oblys­tyq onkologııalyq dıspanser ashylatyn bolady. Emhana za­manaýı medısınalyq qural-jab­dyqtarmen, sonyń ishin­de kompıýterlik tomografpen jabdyqtalady», dedi A.Muham­betov. Ákimniń aıtýynsha, ótken jyly birneshe medısınalyq qu­ral-jabdyq satyp alynǵan. «Oblystyń medısınalyq uıym­darynyń materıaldyq-teh­nı­kalyq bazasyn nyǵaıtý maqsa­tynda 2015 jyly jergilikti bıýdjet qarjysy esebinen medı­sı­nalyq qural-saımandar, 371,5 mln. teńge somasyndaǵy sanıtarlyq avtokólik satyp alyndy. Onyń ishinde 185 mln. teńge oblystyń perı­nataldy ortalyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Nátıjesinde medı­sınalyq qurylǵylarmen jáne me­dısınalyq maqsattaǵy buıym­darmen jabdyqtalý 5 paıyzǵa artty», dedi A.Muhambetov. Ákim sóz arasynda oblystyń Arqalyq qalasynda kómir orta­lyǵyn salýdy josparlap otyr­ǵan­dyǵyn aıtyp ótti. Oblys bas­shylyǵynyń mundaı jospar qurýyna sebep bolyp otyrǵan jaǵ­daı – qys mezgilinde alys­tan kómir tasyp, jolda qalatyn tur­ǵyndardyń máselesi eken. «Bıyl qys qıyn ótip jatyr. Qardyń kólemi byltyrǵymen salystyrǵanda eki jarym ese, keıbir oblystarda tipti úsh ese kóp boldy. Qys boıy oblysta respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzdaǵy joldar 15 ret jabyldy. Qutqarý jumystaryna eki júzden astam tehnıkany jumyldyrdyq. Qys boıy úsh júzden astam jeńil avtokólikti, 650 adamdy qutqaryp aldyq», degen ákim endi oblys kóktemge daıyndalyp jatqanyn jetkizdi. Al «Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary V.Bojkonyń «qysta eskertýge qaramaı jolǵa shyqqan adamdarǵa aıyppul salý kerek» degen usynysyna qalaı qaraısyz degen jýrnalıst suraǵyna ákim qysta ruqsatsyz jolǵa shyqqan adamdarǵa aıyppul salý týraly Ishki ister mınıstrliginiń sharasy durys dep oılaıtynyn jetkizdi. «Mysaly, Torǵaı óńirinde turǵyndar men jeke kásip­kerler kún raıynyń qıyndyǵyna, tótenshe jaǵdaılar departa­men­tiniń eskertýine qaramaı ózderi kómir tasýǵa shyǵady. Kómirdi kúz kezinde tasý kerek edi. Biraq qys­ta kómir tasýǵa shyǵyp, jolda qalǵan biraz oqıǵa tirkeldi. Sol kezde, tipti, áýe tehnıkalaryn jumyldyryp, adamdardy qutqardyq. Munyń barlyǵy bıýdjetke kelip jatqan shyǵyn. Biraq osyndaı jaǵdaılarǵa jol bermeý úshin ózimiz tıisti sharalardy qolǵa alamyz. Mysaly, Arqalyq qalasynda kómir qabyldaıtyn ortalyq salýdy josparlap otyrmyz. Iаǵnı, sol ortalyqqa kómir tasyp bersek, kásipkerler men jeke tulǵalar beı-bereket jolǵa shyǵa bermeı, sol ortalyqtan tasyp alar edi», dedi ákim. Qostanaı oblysyna qarasty Torǵaı óńirindegi kópshiliktiń kóńilin kúpti etip júrgen taǵy bir másele – Ult-azattyq kóterilisiniń 100 jyldyǵyn atap ótý jaıy ekendigi ras. Oblys ákimi osyǵan oraı tilshiler tarapynan qoıylǵan suraqqa da jaýap berdi. «2016 jyly Ult-azattyq kóte­rilisine 100 jyl tolady. Bul mańyzdy oqıǵa. Osyǵan oraı arnaıy is-sharalarymyzdy bekittik. Eń basty maqsat – júz-júzden kıiz úı tigip, toılaý emes, oqıǵaǵa mán berý, jastarǵa rýhanı tárbıe berý. Elbasynyń tikeleı tapsyrmasy bar. Osy baǵyttaǵy jumystardy kóp qarjy shyǵarmaı atqaramyz», dedi ákim. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, Amangeldi orta mek­te­bin kelesi jyly «Jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna engi­zý josparlanǵan. Sondaı-aq, Aman­geldi Imanov atyndaǵy memo­rıaldyq murajaı da jóndelmek. «Mu­rajaıda men ózim boldym, qazir 12 mln. teńgedeı qarjy kerek. Bıyl osy qarjyny bólip, mu­rajaıdy jóndeımiz. Aman­geldi Ima­novtyń eskertkishi de jón­deledi», dedi ol. Jalpy alǵanda, oblystyń ári qaraı damýy úshin negizgi baǵyttar belgilengen. Olar – ekonomıkanyń naqty sektoryn qoldaý, «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń sheń­berinde ınfraqurylymdyq joba­lardy belsendi iske asyrý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qol­daý, agroónerkásiptik keshen jáne ekinshi besjyldyqtyń ındýs­trııalyq jobalarynyń iske asyry­lýyn jyldamdatý, tıimdi áleý­mettik saıasat jáne jumyspen qam­týdy qoldaý bolyp tabylady. «Qoryta kelgende, óńirde ekono­mıkalyq jáne áleýmettik turaq­tylyqty saqtaý úshin barlyq múmkindikter jasalǵan», dedi Qos­tanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».