Jańa jyldan ne kútemiz?

Metro

Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵynda júıtkıdi

Búgingi kúnderi Almaty metrosynyń qury­lysy aıaqtalyp keledi, qazir tehnıkalyq tur­ǵydan qamtamasyz etý jáne arhıtektýralyq-árleý jumystary qarqyndy júrgizilýde. Jıyrma jyldan astam ýaqyttan beri ty­nym­syz qa­zylyp-salynyp kele jatqan metropolıten táýel­siz­­digimizdiń 20 jyldyǵy qarsańynda qa­la­lyq­tar­dyń ıgiligine berilýi tıis. Bastapqyda Almaty ákimdigi metronyń alǵashqy tarmaǵyn 2010 jyldyń aıaǵyna qaraı iske qosýdy jos­par­la­ǵan bolatyn. Alaıda, qarjy tapshylyǵyna baı­la­nysty metroǵa minetin kún bir jylǵa shegerildi. 20 jyl ishinde metro qurylysyna 110 mıl­lıard­qa jýyq qarjy jumsalyp, 8,6 shaqyrymǵa sozylǵan metronyń birinshi kezeginiń birinshi tarmaǵy salynyp bitti. Almaty metrosyn jyljymaly qurammen qam­ta­ma­syz etýdi oń­tús­tikoreıalyq «Hyundai» korporasııasy qolǵa alyp, jer asty poıyzdary qos relske qon­dy­ryldy. Dızaıny elimizdiń kók baıraǵymen úndes ja­salynǵan vagondar álemdegi zamanaýı metro poı­yz­daryna qoıylatyn suranystarǵa sáıkes keledi. Munda jolaýshylar úshin jaılylyq, qaýipsizdik má­seleleri túgel eskerilgen. Jolaýshylar vagondardan vagondarǵa emin-erkin óte alady. Eń bas­tysy, jyl­jymaly quramdardyń tejegishi eski ádispen emes, dısk arqyly jumys isteıdi. Joǵary jyl­dam­dyqpen júretin poıyzdy dısk arqyly tejeý onyń dóń­ge­lekterin tez eskirtpeıdi ári shýdy azaıtyp, jóndeýge ketetin shyǵyndardy da aıtar­lyq­taı azaıtady eken. Iаǵnı, buryn kolodkalyq teje­gishterge tán frık­­sııa­­lyq shań ja­ńa poı­yz­darda joq. Bul da ekologııalyq tur­ǵy­dan óte tıimdi ekeni aıtylýda. Saǵatyna 80 shaqyrymdyq jyl­damdyqpen júretin jyljymaly quram bir mezette 940 jolaýshy tasy­mal­daıdy. Qaýipsizdik turǵysynan alǵanda, vagonnan vagon­ǵa ótý ońaı jáne poıyz­dar kondısıonerlermen jab­dyqtalǵan, arnaýly beınebaqylaý júıesi ornatylǵan. Memleketimiz úshin strategııalyq mańyzdy nysan bolyp tabylatyn Almaty mertopo­lı­teni­niń barlyq stansasy derlik abattandyrylyp bitti, qazir Baıqońyr stansasynda arhıtek­týralyq árlendirý jumystary jalǵasýda. Kún saıyn ósip kele jatqan megapolıs qala­daǵy alǵashqy kezeńniń 7 beketimen Almatynyń kólik kep­telisi, jolaýshy tasymaly máselesin sheshý múmkin emes. Sondyqtan metro qury­ly­syn ári qa­raı damytý maqsatynda qazir Abaı dańǵylynan bastap Qalqaman-3 shaǵyn aýdanyna deıin jáne «Raıymbek batyr» stansasynan bastap «Almaty-1» vokzalyna deıin jer asty jolyn salý qarastyrylýda. Keleshekte metronyń ekinshi kezegin «Dýman» shaǵyn aýdanynan bastap ortalyq saıabaqqa deıin salý josparlanǵan. Aınash ESALI. Almaty. Sýretterdi túsirgen Iýrıı BEKKER.

Ǵasyr qurylysynyń qarqyny joǵary

Elimizdiń álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna enýge baǵyttalǵan ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq qundy jo­balardyń biri – Moınaq sý elektr stansasy. Ǵasyr qury­lysy sanalǵan nysan respýb­lıkanyń ońtústik aımaǵyn­da­ǵy qýat kózi tapshylyǵyn sheshý maqsatynda Elbasynyń tikeleı baqylaýynda. «Nur Otan» halyqtyq demo­kra­tııa­lyq partııasynyń kezekten tys HII sezinde Memleket bas­shy­sy «Meniń tapsyrmam boı­ynsha Moınaq sý elektr stan­sasy salynýda. Ol 2011 jyly paıdalanýǵa beriletin bolady» dep, atap aıtqany esimizde. «Samuryq» memlekettik aktıvterdi basqarý jónindegi qazaqstandyq holdıngi aksıonerlik qoǵamynyń quramyn­da­ǵy «Moınaq» GES-i jobasyn Qazaqstan Damý Banki qarjy­landyryp otyr. Alǵashqy kezde 51 mln. dollar qarajat bóli­nip, ıgerilse, Shanhaı qa­la­syndaǵy Qytaı memlekettik damý banki 200 mln. AQSh dollary kóleminde nesıelik kelisim-shart esebinde jumys­taryn jalǵastyrǵan. Demek, Jol­daýda aıtylǵan tapsyr­ma­lardyń mańyzdylyǵyna osy­laısha negiz qalanýda. Moınaq – aýdan turǵyn­da­rynyń úlken ıgiligi, alyp qu­rylys qolǵa alynǵan kúnnen jergilikti halyq esebinen 250 adam jumyspen qamtylyp, kúnkóristerin jaqsartýda. Endi 2011 jyldyń tórtinshi toq­sanynda paıdalanýǵa beriletin sý elektr stansasynda eńbek etetin jastar qajetti maman­dyqtarǵa oqytylýda. Elimizdiń ońtústik aımaǵyndaǵy qýat kózi tapshylyǵyn sheshetin atal­ǵan nysan egemen el eko­nomıkasyn damytýdyń qýatty kúshi. Jalpy quny 340 mln.dollar turatyn stansa qurylysy týnneldik ádispen salynǵan. Amandyq bolsa, jylyna 1 mlrd. 27 mln. kılovatt elektr qýatyn shyǵaratyn 300 mega­vattyq qýaty bar Moınaqtan taraıtyn shuǵylaly nur Jetisý ólkesi men Almaty qalasyn tolyq qamtamasyz etedi. Sol kezde Raıymbek aýdanynyń jurt­shylyǵy eń qolaıly baǵa­daǵy elektr jaryǵyn paıda­lanýy múmkin. Qýanyshtysy, qurylys paıdalanýǵa berilgende bizge Qyrǵyzstannan alyn­ǵan qýat kóziniń keregi bol­maıdy. Demek, bizdiń marqaıa­tyn kúnimiz jaqyn. Qurylyspen qatar, munda áleýmettik-turmystyq, mádenı oryndar da boı kótergen. Ma­mandarǵa arnalǵan 80 turǵyn úı qalashyǵy, energetıkter me­ken-jaıynda 5 bólmeli 10 úı, 4 bólmeli 40 úı, 3 bólmeli 30 úı qurylysy aıaqtalyp, olar tur­mystyq qajettiliktermen to­lyq qamtamasyz etilse, ıman­dylyq otaýy – meshit, balalar baqshasy da el ıgiligi úshin salynýda. Jańa jyl Jetisý jerindegi osyndaı oralymdy isterimen aıqyndalǵan. Jańa jylda «Moınaq» elektr stansasy aı­nalasyna jaryq nuryn, shu­ǵylaly sáýlesin taratatyn bo­lady. Osy maqsatta qurylys­shylar taý bókterindegi qarba­las jumysty toqtatpaı, jal­ǵastyrýda. Qazir júzdegen ar­naýly tehnıka, mehanıkalyq jabdyqtar, agregat, generator, transformator, kompressorlar ornatylyp jatyr. Alyp ny­sanǵa aparatyn jol jóndelýde. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.

On birinshi jylǵa – on bir joba

Munyń ishinde metall jaımalaý óndirisiniń shoqtyǵy bıik

Iá, taq bıylǵy jyly Aqja­ıyq óńirinde on bir ın­ves­tı­sııa­lyq joba­nyń tusaýy kesilmek. Respýblıkada iske asyp jatqan jańa ındýstrııa­lan­dyrý baǵ­darla­masynyń basty maqsaty el eko­no­mıkasynyń munaı-gaz sek­to­ryna degen táýeldiligin bol­dyrmaý. El­ba­synyń qoıyp otyrǵan talaby da osyndaı. Iаǵnı, ár túrli óndiristik jobalar jan-jaqty óristegen sa­ıyn, ekonomıkanyń da ajary ashyla túspek. Batysqazaqstandyqtar tek bir ǵana munaı-gaz óndirisiniń je­te­ginde ketip qalmaı, ýaqyt­tyń dál osyndaı talabyna saı tyń da ómir­sheń ári jańashyl jobalar belgileı alǵany úlken mereı. Budan ári taǵy da naqty­laı túser bolsaq, bıylǵy táýel­siz­diktiń jıyrma jyldyq merekesi jyly iske qosylatyn ın­ves­tı­sııalyq jobalardyń ara­syn­da mu­naı-gaz óndirisine qa­tys­ty bir joba taba alar ma eken­siz? Taba almaısyz. Qara­ńyz: quıý sehyn tehnologııalyq turǵydan jańǵyrtý, ońaılyq­pen synbaıtyn sapaly áı­nek shy­ǵarý, mator maıy óndi­risin uıym­dastyrý, shujyq zaýyty men qus fabrıkasy, shoshqa fer­masy qurylystary, un-kon­dı­ter taǵam­dary, polıetılen trýbalar óndiris­teri. Mine, osylaı jal­ǵasyp kete beredi. Eko­no­mı­kany ártarap­tan­dyrý degeni­miz­diń bir mysaly osy. Osy ınvestısııalyq jo­ba­lar­dyń arasynda metaldy bal­qy­tý-jaımalaý óndirisiniń shoq­ty­ǵy bıik. Qazaqstandyqtar mun­daı ónim­derdi túgeldeı derlik taıaý jáne alys shetelderden tutynyp júr­geni belgili. Onyń basym bóligi Reseı men Ýkraı­na­dan jetkiziledi. Osynaý ım­port­talǵan taýarlar keı jaǵ­daı­larda básekelestik pen sapa ta­lap­taryna sáıkes kelmeı jatady. Mundaı jaǵdaıda aldaǵy jyly Oral óńirinde iske qosylatyn metall bal­qytý jáne jaımalaý óndirisi aspanǵa shapshyǵan osy ımport úlesin ájep­táýir qys­qar­týǵa múmkindik beredi. Sonymen bir­ge osy tektes sapaly otandyq ónimdermen ishki rynokty qam­týǵa jol ashylmaq. – Oral qalasy jaǵrafııalyq turǵydan óte utymdy orna­las­qan. Ol biz úshin Reseıdiń Eý­ro­palyq bóligine aparatyn qaqpa, al Eýropa úshin Azııaǵa ashylatyn kilt ispettes. Sonymen birge eli­mizdiń batysyn­daǵy Qazaq­stan­nyń osy kóne de jańa qalasy Reseıdiń bes birdeı obly­symen shek­tesedi. Buǵan deıin de belgili osy erekshelikti qaıtalap otyr­ǵan sebebim – qalyptasqan osyn­­daı geografııa­lyq ja­qyn­dyq shyǵa­ryl­ǵan ónim­di Qazaq­stan­nyń barlyq aýmaq­taryna qosa taıaý shetelderge de ta­sy­maldaý tıimdi ekenin kórse­tedi. Jobanyń al­ǵashqy jetisi 2008 jyly qa­zan aıynda paıda­la­nýǵa berildi. Bıyl bal­qytý peshteri men daıyn­da­ma­lardy úzdiksiz quıý jelileri orna­tyl­maq. Bul jó­nin­de túrik kom­pa­nııa­symen kelisim-shartqa qol qoıý belgilenip otyr. Atalǵan keli­simniń ekinshi bir tarmaǵy negizinde qazaq­stan­dyq maman­dar­dy Túr­kııa­da oqy­tý másele­leri qa­ras­­ty­ryl­ǵan, – dedi gazet tilshisine atalǵan ın­vestısııa­lyq jo­ba­nyń jetekshisi Demeý Dúı­sen­ǵalıev. Jobanyń quny – bir mıllıard otyz mıllıon teńge. Metall bal­qytý – jaımalaý óndirisi bıyl­ǵy jyl­dyń qyrkúıek aı­ynda iske qo­sylmaq. Sonymen birge atalǵan joba sheń­berinde júzge tarta jańa jumys oryn­dary ashylady dep kútilýde. Temir QUSAIYN. Oral.

Aqtaý portynyń aýmaǵy ulǵaıa túsedi

2010 jyl mańǵystaýlyqtar úshin tolaǵaı tabystar jyly bol­dy. Indýstrııalandyrý baǵ­dar­lamasyna saı josparlanǵan jalpy quny 45 mlrd. teńge bo­latyn 9 iri joba iske asty. Ol jo­balar Kaspıı teńiziniń qazaq­standyq bóligin ıgerýdi jedeldete túsýge ıgi áserin tıgizetin ká­sip­oryndar deýge bolady. Atap aıtsaq, olardyń ishinde «Ba­lyqshy» seriktestigine qa­ras­ty «Te­ńiz operasııalaryn qol­daý ba­zasy», «Baýtın kentindegi shaǵyn ke­melerdi jóndeý zaýyty», «Teńiz Servıs» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi iske qosqan metall qurylǵylar zaýyty, sondaı-aq «Aty­­­raý Floýlaın» seriktestigi iske qos­qan qubyrlar óndirý zaýyty. Al endi aldaǵy merekeli jyly alar asý odan da bıik. Bul jyly jalpy quny 3,1 trln. teńgeni qu­raıtyn 14 joba júzege asady. So­lardyń biri – Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń qol­da­ýy­men ómirge kelgen «Jer-Teńiz-Aspan» uzaq merzimdi me­ga­jo­ba­synyń quramyna kiretin «Aqtaý teńiz saýda porty» Erkin Eko­no­mıkalyq aımaǵyndaǵy ny­san­dar qurylysy. Iаǵnı, 2011 jy­ly Aqtaý portynyń aýmaǵy soltústik ba­ǵyt­ta ulǵaıa tús­pek­shi. Kásiporynnyń basshysy Berik Ýandyqovtyń aı­týyn­sha ujym bul jyly jemisti jumys jasaǵan kórinedi. Aıtalyq, al­dyń­ǵy jylmen salystyrǵanda, metall tıeý kólemi 13, parom ta­symaly 2,5, konteınerlik ta­symal kólemi 3 ese ósken. Jal­py osy jyly 12 mln. tonnaǵa jý­yq júk tasymaldanypty. Bul ta­bysty jetistik taýar aına­ly­my­nyń ulǵaıýy men iskerlik baı­lanystar nátı­je­sinde kelgen desek, bıylǵy jylǵy tabystar mól­sheri Reseı men Qytaıdan júk tranzıtin damytýǵa, sondaı-aq Qa­zaqstannyń baty­syn­daǵy mu­naı-gaz sektorynyń qarqyny men óz ólkemizdegi iri jobalardyń júzege asýyna baılanysty bol­maq. Bıyl Respýblıka Úkimeti Aq­taý portyn soltústik baǵytqa ke­ńeıtý jolymen «Aqtaý halyq­ara­lyq teńiz saýda porty» kásip­ornynyń óndiris­tik qýatyn ul­ǵaıtý týraly» sheshim qabyldady. Soǵan oraı, atalmysh jo­bany jú­zege asyrý jumystary qar­qyn ala bastady. Bul jobany «Qa­zaq­stan Damý Banki» aksıonerlik qo­ǵamy qarjylandyryp otyr. Bu­ǵan deıingi biraz jumystar kásip­oryn­nyń óz qarajatymen júzege asty. Atap aıtsaq, «Kemelerdi teńiz tolqyn­darynan qorǵaý ǵı­ma­raty» júk termınaldary sa­lyn­dy. Al bı­yl Úkimet sheshimine sáıkes teńiz túbin te­reń­detý, bir­neshe qurǵaq júk ter­­mı­nal­da­ryn, bir astyq ter­mı­na­lyn salý konsessııalyq negizde júr­gizil­mekshi. Sondaı-aq, Aq­taý por­tynda halyq­aralyq stan­dart­tar ta­lap­­taryna sáıkes keletin qyzmet túrlerin kór­setýdi jetildirý shara­lary aly­nýda. Osy jyly ISO 18001 kásibı qa­ýipsizdik jáne den­saýlyq menedjmenti júıesi engizildi. Jo­ba­daǵy biraz jumys­tar solar­dyń ishinde Kaspıı teńizindegi iri gıdro­tehnıkalyq qurylys «Tolqyn toıtarǵysh» nysany 2011 jyly maýsym-shilde aıla­ryn aıaqtap paı­da­lanýǵa berilmekshi. Sóı­tip, me­re­keli jyly Aqtaý teńiz por­tynyń aýmaǵy odan ári ul­ǵaıyp, qýaty kemeldene túsetin bolady. Jolaman BOShALAQ. Aqtaý.

О́ńirge óń beretin tórt nysan

Onyń jalpy quny 17, 3 mıllıard teńgeni quraıdy

Bıylǵy jyly halyqty qandaı jaq­sylyqtarymen qýantpaq? Osy saýalǵa jaýap izdegende, bıyl ob­lys­tyń ekonomıkalyq-áleýmet­tik áleýeti nyǵaıyp, júzege asy­ry­latyn jobalar sany kóbeıe tú­se­ti­nin baıqadyq. Oblys ákimdiginiń kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasy máli­met­terine súıensek, 2011 jyly jal­py quny 17, 3 mıllıard teńgeni quraıtyn birneshe joba iske qo­sylmaq. Bul joba júzege asy­ryl­ǵan jaǵdaıda óńirde 750 jańa ju­mys orny ashylady. «ACIG» AQ – Hantaý beketinde qýa­ty 500 myń tonna sement zaýy­tynyń qurylysyn sátimen aıaqtap, sán-saltanatymen iske qospaqshy. Jo­balaýshylar aldaǵy ýaqytta za­ýyt­tyń qýattylyǵyn jylyna 1 mln. tonna sement óndirýge jet­kize­miz dep sendirip otyr. Jobanyń quny 8 250,0 mln. teńge. О́tken jyl­dyń 1 jeltoqsanynda bul qara­jattyń 5 320,0 mln. teńgesi ıgerildi. Qalǵan qarjy bıyl tolyqtaı jum­salyp, zaýyttyń alǵashqy óni­mi­ne de qol jetpek. Al «Jambyl Qus» JShS Baı­zaq aýdanynda quny 6000,0 mln. teń­ge bolatyn «Qus fabrıkasy qu­ry­lysynyń» jobasyn júzege asyr­maqshy. Bul joba iske qo­syl­ǵan kezde aýyldyq jerden 250 ju­mys­shy orny ashylady. Inves­tı­sııa­lyq joba – Germanııa kásipkerlerimen birlese otyryp qolǵa alynýda. Ol úshin arnaıy «Kazakh German Production» BK»  kásiporyny qurylǵan. Atalmysh kásiporynnyń taǵy bir jańalyǵy – «EMF» tehnologııalyq jab­dyǵy arqyly saǵatyna 2000 ta­ýyq etin túbegeıli óńdeý bolmaq. Jab­dyq quny – 123,9 mıllıon teńge. Sonymen birge, Ispanııanyń «EXAFAN» kompanııasy arqyly qu­rama jem óndiretin zaýyttyń qu­rylysy da qolǵa alynýda. Bul zaýyt saǵatyna 10 tonna qurama jem da­ıyndaıtyn bolady. Zaýyt quny – 98, 5 mıllıon teńge. «SUPER PHARM»  JShS medı­sı­nalyq kıim-keshekter men mata emes materıaldardan bir ret qana paı­dalanylatyn buıymdar jasaı­tyn jobany qolǵa almaqshy. 50 adam jumys isteıtin jańa kásip­oryn jobasynyń quny 520 mıllıon teńgege baǵalanyp otyr. Sondaı-aq, «Lýgovoı jylqy za­ýyty» JShS 30 000 bas «talpaq ta­naýdy» jańa tehnologııamen borda­qy­laýǵa arnalǵan keshenniń qury­lysyn aıaqtamaqshy. Bul jobanyń quny – 2,5 mlrd. teńge. Qurylys jumysy 2008 jyly bastalyp, bú­ginde ekpindi qarqynmen júrip jatqan jobany ǵylymı-tehnı­ka­lyq jetistikter keńinen qol­da­ny­la­tyn «mını-klaster» deýge de bolǵandaı. Aldaǵy ýaqytta 150 adamdy jumyspen qamtıtyn joba «Agrar­lyq nesıe korporasııasy» AQ arqy­ly qarjylandyrylýda. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.

Densaýlyq basty nazarda

Búginde oblysta 34 aýrýhana, 166 ambýlatorııalyq-emha­na­lyq uıym, 485 medısınalyq qo­syn bar. «Jol kartasy» bo­ıyn­sha olar­dy jóndeýge bir mıl­lıardtaı teńge jumsaldy. Densaýlyq saq­taý salasyn qar­jy­landyrý 12 mıllıard teń­geni qurady. Barys jylynyń basty ja­ńa­lyq­tarynyń biri –  Elbasy N.Na­­zarbaev Soltústik Qazaq­stan oblysynda jumys sapa­ry­men bolǵanda bir aýysymda 500 naý­qasty qabyldaıtyn em­ha­na­nyń qurylys jumys­tary bary­sy­men tanysýy desek, Nur­sul­tan Ábishuly «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıyn­sha boı kóterip jatqan jańa úl­gi­degi nysandy aralap kórip, medısına uıymdaryna 4 jeńil kólik syılaǵan bolatyn. Qury­lys jumystaryna 1 mıllıard 361 mıllıon teńge, medı­sı­na­lyq qural-jabdyqtar alýǵa 252 mıl­lıon teńge baǵyttalǵan emhana 1 qańtardan bastap óz ju­mysyn bastap ketti. Osylaısha jyldy oıdaǵy­daı aıaqtaǵan medısına salasy ókilderi aldynda tyń mindetter, asqaraly asýlar tur. Ob­lys­tyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masy basshylarynyń aı­tý­yn­sha, atalmysh baǵdarlama aıa­synda jylyna 10 myń lıtr qan plazmasyn óndiretin qan quıý ortalyǵy paıdalanýǵa berilse, bıylǵy jyly taǵy eki nysan iske qosylmaqshy. Olar shalǵaı­daǵy eldi mekenderde ornalasqan. Onyń ózindik sebebi joq emes. Qy­zyljar óńirinde júrek-qan ta­myr­lary, qaterli isik aýrýyna shal­dyǵýshylar kóp. О́kpe dertimen aýyrýshylar arasynda da aýyl turǵyndary jıi kezdesedi. Osy jaıttar jan-jaqty eskerilip, tıisti oryndar týberkýlezge qar­sy kúres jónindegi eki aýdan­ara­lyq dıspanser salýǵa sheshim qabyldaǵan bolatyn. Bul ny­san­dar «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵ­darlamasyna engizilip, res­pýb­lı­kalyq bıýdjetten árqaısysyna 1 mıllıard 483 mıllıon teńge qa­rastyrylǵan bolatyn. Bir aý­y­symda 90 adam qabyldaıtyn 100 orynǵa arnalǵan dıspanserler Jambyl jáne Ǵ.Músirepov aý­dan­darynda boı kóterýde. Aımaq basshysy Serik Bil­á­lov­­tiń bastamasymen qolǵa alyn­ǵan «Urpaq qory» baǵdarlamasy da bıyl óz jalǵasyn tabatyn bo­­lady. Kámeletke tolmaǵan tórt jáne odan da kóp balasy bar otba­sylarǵa qarjylyq qol­daý jasaý maqsatymen bankten depozıt ashy­lyp, alǵashqy jarna retinde ár sábıge 1500 AQSh dollary quıy­lady. Qazirdiń ózin­de mundaı qur­metke 50 ot­basy ıe boldy. Jasyratyny joq, oblystyń den­saýlyq saqtaý salasy jo­ǵa­ry bilimdi mamandarǵa áli zárý. Má­selen, respýblıka boıynsha ár­bir 10 myń turǵynǵa shaq­qan­da 30,8, oblysta 22,8 dárigerden kelýi biraz jaıtty ańǵartsa kerek. Iаǵnı, óńirde áli 320 dáriger jetispeıdi degen sóz. Bul oraıda, tyǵyryqtan shyǵý joldary ji­ti oılas­ty­ryl­ǵan. О́tken jy­ly 215 medısına qyzmetkerleri jaıly baspanalarmen qamta­ma­syz etilse, bul shara bıyl da jal­ǵasyp, dárigerler úshin 2 ıpotekalyq jáne kommýnaldyq úıler salynýda. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.

Aýyl tirligi jaqsarady

Assalaýmaǵaleıkým, aq úmit­ter jyly! О́tken men ketkenge oı júgirtsek, saparymyzdyń oń­dyǵyn, jaýapkershiligimizdiń moldyǵyn baıqaımyz. Dál qazir astanalyq Aqmola oblysy ala­qaı kóńil qushaǵynda! Sál óz­ger­tińkirep aıtsaq, «Eski jy­lymyz esirkep, Jańa jylymyz jarylqaıtynyna» senimdimiz. О́tkennen órnek bolsynnyń yńǵaıymen eki aýyz sóz aı­ta­lyq. Elbasy eldiń kúsh-qary­my­nyń art­qandyǵyna oraı bu­ryn bolma­ǵan úlken úrdis bas­ta­dy. О́ńir ın­dýs­trııalyq-ın­no­vasııalyq úde­me­li damýdyń 625 mıllıard teńgelik 24 jobasyn qolǵa aldy. Onyń 15-i byl­tyr­ǵy jyly tabysty mejesine jetip, ıgilik tógýde desek, bú­gin­de oblys Elbasynyń aıryqsha tap­syr­masy – Astananyń aglome­ra­sııa­lyq áleýetin arttyrý má­se­le­simen belsendi túrde aı­na­ly­sýda. Bul aımaqqa Aqmo­la­nyń 20 eldi mekeni engen. Bul aýyldardyń ár­ qaı­sysynyń tur­ǵyn­dar sany 2,5 esege ósti. Son­dyqtan, eldi-mekenderdi kór­keı­tý, onda zamanalyq tur­mys­tyq, mádenı jáne óndi­ris­tik sharalar keshenin ornyqtyrý, jańa jumys oryndaryn ashý memlekettik saıasattyń basym baǵyt­tary qatarynda qarastyrylýda. Osyǵan sáıkes jańadan 6 mektep, 7 balalar baqshasy, basqa da áleý­mettik-ónerkásiptik ny­san­dar boı kó­terip, 8520 shaqy­rym­dyq elek­trmen qamtý jelileri, kommýnaldyq ınfra­qury­lym­dar qatarǵa qosyl­maq. Aqmola oblysynyń ındýs­trııa­lyq-ónerkásiptik qarymy negizgi alty salaǵa shoǵyrlanǵan. Qa­zirgi tańda mundaǵy 2900 sha­rýa­shylyq nysanynda 40 myńǵa jýyq adam turaqty jumys or­ny­men qamtylyp otyr. Memlekettik baǵdarlama kóp satyly nusqamen jalǵasyn taba bermek. Máselen, bıylǵy jylǵy jobalar negizinen ımportty almas­tyrý baǵytyn us­ta­nady. Qazirdiń ózinde Eń­bek­shilder aýdanyndaǵy bordaqylaý keshenine «Angýs», «Gereford» se­leksııalyq tuqymynyń 327 bas qunajyny jetkizildi. Jal­py qu­ny 3666,4 mıllıon teńgelik keshende 5000 iri qara men ár­qaı­sysynda 1000 bas sıyr usta­la­tyn alańdar jedel qarqynmen sa­ly­­nyp jatyr. Mundaǵy ınfra­qu­ry­lymdar «Bıznestiń jol kar­tasy – 2020» baǵdarlamasy sheńberinde qarjy­lan­dyry­la­dy. Aqkól aýda­nyndaǵy kóp aý­qym­dy keshen men «Shýche sút zaýyty» JShS da osyndaı ba­ǵyt­ta damytylmaq. Osy úsh joba Qazaqstanda birinshi ret qol­ǵa alynǵan, aıryqsha qadam eken­digin atap ótý lazym. Ar­sha­ly aýdanyndaǵy Jibek jo­ly aýylynda 600 oryndyq mektep, 90 oryndyq balalar baq­shasy, qı­yrshyq tas zaýyty iske qo­syl­maq. Sondaı-aq, Astrahan aý­danyndaǵy «Ostrogorskıı» JShS bordaqylaý alańyn qo­syp esep­tegende, oblystyń agro­ón­diristik kesheniniń eks­port­tyq múmkindigi eselep arta túsetinine senim mol. Baqbergen AMALBEK. Aqmola oblysy.

Bozshakól dalasy jańarady

Basqan jeriń tas-kómir, ken-qazba baılyq Ekibastuzdyń aty ba­ıyrǵy Bozshakóldiń keń dalasymen de jurtshylyqqa jaqsy tanys. Qa­synda osy attas kóli bar ken orny kenshiler qalasynan 90 shaqyrym jerde ornalasqan. Osy jerdegi Tórt­qudyq aýyly ken ornyn ıgerýge keletinderden habardar. Keń da­la­ǵa endi «Qazaqmys» sııaqty aty álem­ge belgili kompanııa bet bur­ǵa­nyn da aıta ketken jón desem, al­daǵy jyly óndiristi óńirde ınves­tısııalyq jańa joba – Bozshakól ken baıytý kombınatynyń qury­lysy bas­talmaq. Bul jaıynda bı­yl ob­lys­qa kelip ketken «Qazaq­mys» ko­porasııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy V.Kım málim etken bola­tyn. Sóıtip, Keńes ókimeti kezinde josparlanǵan ken orny endi naqty nátıjege qol jetkizbekshi. Al, qazir qazba baılyǵy bar qaı jerden ken ón­diremiz desek te, ýaqyt talaby, jańa zaman tehno­lo­gııasy buǵan mol múmkindik týdy­ryp otyr. Elimizde ken bar jer ıgerilmeı qal­maıdy. Sóıtip, oblys ákimdigi Elbasy Joldaýynda tap­sy­rylǵan jedel ındýstrııa­lan­dy­rý­dyń taǵy bir kezeńin aldaǵy jy­ly osylaısha qolǵa alatyn bolyp otyr. Jobanyń jalpy quny 2 mlrd teńge. Jospar boıynsha bul kombı­nat­tyń qu­rylysy 2014 jyly aıaq­talady. Bul jobanyń eń bir ǵala­maty sol, ken ba­ıytý kom­bı­na­ty­nyń qurylysyna 4500 adam jumysqa tartylmaq. Bul Ekibastuz, Pavlodar, Aqsý qala­la­ry­nyń, Baıanaýyl, Maı aý­dandarynyń jas­tary mys kombı­na­tynyń qury­ly­syn salýǵa úlse qosa alady degen sóz. Al, ken ornyn ary qaraı ıgerý barysynda 1500 mamanǵa turaqty ju­mys orny ashylady. О́n­diris ma­man­da­ry kombınattyń ju­mys jasaýyna Ekibastuz GRES-1 stansasy óndirisi men Shiderti sý qoımasynyń qory paı­dalanylady dep otyr. Ekinshiden, Boz­shakól ken baıytý kom­bınaty al­daǵy jyldary Jezqazǵan jáne Bal­qash metallýrgııalyq zaýyt­taryn da shıkizatpen qamtamasyz etedi. Boljam boıynsha, mundaǵy mys pen konsentrat 39 jylǵa jetedi. Úshinshiden, kenishtiń ary qaraı qar­qyndy jumys jasaýy úshin bul jerde geologııalyq bar­laý jumystary jalǵasady. Bul kúnderi «Qazaqmys» korporasııasy ózderi óndiretin mys­tyń 80 pa­ıy­zyn basqa elderge eksporttaıtyn kóri­ne­di. Kompanııa Reseı, Qytaı, Eýropa elderiniń naryǵynda belsendi ju­mys jasap ke­ledi. Aldaǵy ýaqytqa jospar­la­nyp otyrǵan Boz­shakól ken-baıytý kombınatynyń qury­ly­synyń, iske qosylýy – ob­lys­tyń áleýmettik-eko­nomı­kalyq damýyna oń yqpal jasaıdy. Jáne de alyp kom­bı­nat­tyń aınalasynda oblys­taǵy shaǵyn jáne orta kásip­ker­liktiń toptasa ala­tyny da sóz­siz. Bul Elbasy bas­ta­masyna oraı qa­zaq­standyq úlesti arttyrý máse­lesi jáne korporasııa óz­deri satyp alatyn taýarlar men qyz­metter úle­­sin barynsha art­ty­rý­dy qoldap otyr. Al, Bozshakóldiń keń dalasyn ıgerýdi qup alǵandary úshin oblys basshylyǵy «Qazaq­mys­qa» alǵys­taryn bildirýde. Iske, sát jańa joba! Farıda BYQAI. Pavlodar.

Jańa mektepter kóbeıedi

Sońǵy on jylda Atyraýda halyqtyń sany edeýir kóbeıdi. Soǵan oraı mektepke baratyn bala sany arta túsýde. Al burynǵy mektepter tarlyq etetini baı­qala bastady. Tipti apattyq jaǵ­daıdaǵy mektepter de joq emes. Mine, osynyń bári Elbasynyń “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵ­darlamasynyń sheń­berinde birtindep jańaryp ja­tyr. Burnaǵy jyly da, byltyr da jańa bilim ordalary esik ash­qan edi. Bıyl da solaı bolmaq. Ob­lystyq bilim basqarmasy bas­tyǵynyń oryn­basary Klara Muqashkereevanyń aıtýynsha, jyl aıaǵyna deıin 4 mektep qu­rylysyn aıaqtaý kózdelip otyr. Zaman talabyna saı boı kóterip jatqan mektepter tek óńir orta­lyǵynda ǵana emes, alystaǵy aýdandarda da berilmek. Máse­len, Jylyoı aý­da­ny­nyń or­ta­lyǵy – Qulsary qalasynda jáne 624 oryndyq jańa bilim ordasyn salý jospar­lanǵan. О́ıt­keni, osy aýdanda sa­baqty úsh aýysym ótkizetin mektepter áli de kezdesedi. Atyraý qalasy­nyń irgesindegi Geolog-2 aýy­lynda da osyndaı bilim or­dasy paıdalanýǵa beriledi dep kúti­lý­de. Sonymen birge, Inder aý­danynyń ortalyǵynda jáne Mahambet aýdanynyń Beıbarys aýylynda árqaısysy 300 orynǵa eseptelgen mektepter boı kóteredi. – Bizdiń óńirde salynatyn jańa mektepterdiń qurylysy res­pýblıkalyq bıýdjet arqyly qarjylandyrylady, – deıdi bas­qarma bastyǵynyń oryn­ba­sary Klara Muqashkereeva. – Sonymen birge, Adjıp QKO kompanııa­sy­nyń qarjysyna qyz­­darǵa arnal­ǵan qazaq-túrik lıseıiniń 220 oryndyq ǵımaratyn salý jos­parlanyp otyr. Bul lıseıge qo­symsha 250 oryndyq jataq­hana­sy qosa salynady. О́ńirde jergilikti bıýdjet qarajatyna da mektepter qury­lysyn júrgizý qolǵa alynbaq. Sonymen qatar, mektepke deıingi tárbıe oryndaryn kóbeıtýge nazar aýdarylyp otyr. Qazir Aty­raý jáne Qulsary qala­larynda 280 oryndyq balabaq­sha­lar qu­rylysy júrgizilýde. Bıyl osy qalalarda taǵy da ár­qaı­sy­synyń bala qabyldaý múm­­kindigi osynsha balaǵa arnalǵan bala­baq­shalar salynatyny ábden py­syqtalǵan. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy.

Konserttik zal eńse tikteıdi

Búginde kenshiler qalasynyń bir bóliginen ekinshi bóligine birer aıdy araǵa salyp bara qal­sańyz, adam tanyǵysyz óz­geris­ter aldan shyǵa keledi. Ásirese, Baıdáýlet shoqysyna qaraı qa­na­tyn keńge jaıǵan aımaqta sáni birinen biri asqan záýlim ǵımarattar shoǵyry kóz tartyp, súısindiredi. Shahardyń bola­shaq ortalyǵyna aınalyp kele jatqan bul tusta jańa nysan­dardyń aıdan-aıǵa qaýlap ósýi bólek. Sáýlettik ónerdiń úzdik úl­gileri qoldanys tapqan olar­dyń aldy jaz aıynda, sońy eli­mizdiń eń mereıli merekesi qar­sańynda aınalasyn odan saıyn jarqyratyp, jaınatqaly tur. Osy nysandardyń qataryn­da meshit ǵımaraty qurylysy qys­tyń qyraýly kúnderine qa­ra­mastan qyzý júrgizilýde. Bu­rynǵy asyǵys salynǵan jáne tar­laý meshitten kórkemdik te, keńdik jaǵynan da asa aıryqsha, onyń ornalasqan orny da qala­nyń kórnekti tusy. Joǵaryda atalǵan aımaqta boı kótergen jas saıabaqtyń dál tórindegi ol eńselene alystan kózge túspek. Qala kórkine kórik qosar ǵımarattardyń biri boks saraıy deýge bolady. Bylǵary doptyń talaı sańlaqtaryn ushyrǵan uıaǵa osyndaı ortalyq qajettigi kópten bergi oı edi. Kúsh-qabi­let nyǵaıǵan shaqta ony iske asy­rýǵa múmkindik týǵan bola­tyn. Saraıdyń syrtqy beınesi­nen-aq onda ne oryn tepkeni bir­den ańǵarylady. Boksshynyń qos qolǵabyn elesteterlik keskindegi ǵajaıyp ǵımarat ishinde jarystar dúbiriniń alysqa jańǵyrar kúni alys emes. Jalpy osy 2011 jylda sán tú­­ze­mek nysandardyń birazy sport salasyna arnalǵan. Bul sport­­shy­lardy bir qýantsa, jankúıerler qaýymyn eki kýantyp otyr. Tennıs ortalyǵy, muz aıdyny qushaǵy ár qaraǵandylyqqa aıqara ashylmaq. Qala kelbetin kelistirip, shy­raıyn ashar sándi ǵımarat­tar­dyń sapynan konserttik zal­dy bóle aıtýǵa turarlyq. 3 myń oryndyq mádenıet oshaǵynda budan bylaı qaraı saz óneriniń qaı túrin de erkin kórsetýge múmkindik bar. Qoıan jylynyń qala kórkine ákeler taǵy bir tartýy – halqy­myzdyń dańqty tulǵalarynyń eskertkishteri basty kóshelerde boı kóteredi. Abaı, Buqar jy­raý, Sáken Seıfýllın, Ǵabıden Mustafın músinderiniń qatary­na qaz daýysty Qazybek bı, Qa­nysh Sátbaev, Qasym Aman­jolov­tyń qoladan quıylǵan beı­neleri qosylady. Bas jospar boıynsha saly­nyp, kórikti shaharǵa aınalýdy alǵa qoıǵan Qaraǵandy búginde jasarý, jaınaý ústinde. Táýel­sizdiktiń 20 jyldyǵyn ásem sán­men qarsy alý bul kúndegi basty maqsat. Sondyqtan iske qosyla­tyn negizgi nysandar udaıy nazarda. Oblys, qala basshylary ke­zekpe-kezek olardy ár apta sa­ıyn aralap, talap deńgeıinde sa­lynýyn qadaǵalaıdy. Soǵan oraı qurylys qarqyny oıdaǵy­daı óristep otyr. Jańarýdyń, órkendeýdiń jar­qyn nyshany Qaraǵandyda osy­laısha kúnnen-kúnge jarqy­raı kórine túsýde. Aıqyn NESIPBAI. Qaraǵandy.

Keleshegi  kemel  keshen

Aqtóbe óńirinde ónerkásip jedel de qarqyndy damyp keledi. Jyl saıyn kóptegen jańa ká­siporyndar iske qosylyp, jańa jumys oryndary ashy­lý­da. Son­dyqtan da óńirde ju­mys­syzdyq deńgeıi ana­ǵurlym tómen. Qaıta kóptegen jumys­shy mamandyq­taryna suranys joǵary. El táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyna laıyqty tabystarmen barýdy maqsat etken oblysta jańa 2011 jylda kishigirimderin eseptemegende 20 iri ınves­tı­sııa­lyq jobany júzege asyrý kóz­d­elýde. Bulardyń bári de úde­meli ınvestısııalyq-ınnova­sııa­lyq jobalarǵa jatady. Olarǵ­a 80 mıllıard teńge ınvestısııa salynady, 2 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylady dep kútilýde. Osy jobalardyń ishinde el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda paıdalanýǵa beriletin «Kazcopper» JShS salyp jatqan ken óńdeý jáne katodty mys óndiretin keshen biregeı kásiporyn bolyp tabylady. Bul keshen Áıteke bı aýdanyndaǵy Benqala kenishiniń kenin paıda­lanatyn bolady. Onyń qory 2 mln. tonna dep boljanýda. Osy kenish keniniń quramynan mystan basqa gıdrometallýrgııa óndiri­si­ne qajetti ekinshi kendi de óńdeý­ge bolady. Mundaǵy kenniń sapa­sy elimizdegi Qońyrat, Aqtoǵaı, Aı­darly, Kóksaı kenishteriniń mys kenimen para-par kórinedi. Ken ornyna 6 shaqyrym jerden temir jol jáne qatty jamyl­ǵyly avtomobıl trassasy ótip jatyr. Jaqyn mańda temir jol stansasy bar. Bul keshen ónim­derin tasymaldaýǵa qolaıly. О́n­diriske qajetti sýdy jer astyn­daǵy mol sý kózin ıgerý arqyly qamtamasyz etý kózdelýde. Munda vahtalyq poselke, óndiristik ǵı­marattar, jóndeý sheberhanalary salynady. Jobanyń jalpy quny 7385,0 mln. teńge turady. Ke­shen­niń jyldyq qýaty 7000 tonna katod­tyq mys óndirýge múmkindik beretin alǵashqy kezegi bıylǵy jyly iske qosylady. Keshen qurylysyn salý kezinde 400 adam jumys istese, joba paıdalanýǵa berilgende 500 jumysshy turaq­ty eńbek etedi. 2012-2014 jyl­dary keshenniń jyldyq qýatyn 20000 tonnaǵa jetkizý kózdelýde. Kásiporynda mys óndirýdiń suıyq ekstraksııa jáne elektro­lızdik (SX-EW) joǵary tehno­logııasy paıdalanylatyn bola­dy. Mys kenin siltisizdendirýdi jáne SX-EW tehno­lo­gııa­syn qol­daný elimizdiń aýmaǵyn­da bu­ryn-sońdy bolǵan emes. Jobany júzege asyrý jyl saıyn bıýdjetke 400,0 myń AQSh dollary kóleminde qarjy túsirý­ge, joǵary qosymsha qundy óner­kásiptik maqsattaǵy túpki ónimniń úlesin kóbeıtýge múmkindik beredi. Jobany júzege asyrý aıasynda tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeleri jasaldy, jobalyq-sme­ta­lyq qujattary bekitý satys­ynda. Jobany júzege asyrý bas­tal­ǵannan beri 2606,54 mln. teńge ıgerildi. Qazir ken óńdeý jáne katod­tyq mys óndirý kesheni qury­lysyn merziminde jáne sapaly aıaqtaýdyń tııanaqty daıyndyq jumystary júrgizilýde. Bul nysan jergilikti bıliktiń baqy­laýynda bolmaq. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.

Syrty  sáýletti,  ishi  qazyna teatr ǵımaraty

qostanaılyqtardyń ıgiligine aınalady

Asyly, Qostanaı qazaq teatr óneriniń aldynda «uıatty» bola­tyn. Serke Qojamqulov, Elýbaı О́mirzaqov jáne Qapan Badyrov sııaqty qazaq drama teatrynyń shańyraǵyn kótergen úsh báı­terektiń kindik qany tamǵan jerde Keńes Odaǵy jyl­dary has óner umyt qaldy. Aıaq asty bol­ǵan salt-dástúrimiz, tilimiz ben dinimiz Táýelsizdiktiń arqasynda kóktemgi alma aǵa­shyndaı sheshek atqan tus­ta sý­saǵ­an kórermen teatr jóninde jıi másele kóterdi. Sonymen 2000 jyly ǵana Qos­tanaıda tuń­ǵysh ret qazaq drama teatry ashyldy. Ol kezde, árıne, josparly ekono­mıkanyń naryq­qa kóshýinen ábden qaljyraǵan sharýanyń boıyn tikteı qoımaǵan kezi bolatyn. Teatr úshin arnaıy ǵımarat salý oıda bolǵanymen, búıiri bos bıýdjet qorjynynyń murshasy kelmedi. Sondyqtan qar­jy bolmaı tarap ketken ob­lystyq Mádenıet úıiniń bosaǵan ǵıma­ratyn sylap-sıpap jóndep, drama teatr etken edi. Búgingi kún talaby turǵysynan qaraǵanda, bul ǵı­marat teatr ta­lap­taryna jaýap bere qoımaıdy. О́tken 2010 jyly respýblıka bıýdjetinen 2 mıllıard teń­ge­den asa qarjy bólinip, Qosta­naı qalasynyń ortalyǵynan qa­zaq teatryna arnalǵan jańa ǵı­marattyń irgetasy qalandy. – Teatr ǵımaratynyń joba­syn reseılik arhıtektorlar ja­sa­dy. Olar teatr úılerin salyp júrgen, onyń ereksheligin biletin kánigi mamandar. Mıkrafonmen daýysty kúsheıtip aıtý teatr­ǵa jat nárse. Kórermen sah­na­daǵy akterdiń óziniń tabıǵı daýy­syn ǵana estip otyrýy kerek. Son­dyq­tan reseılik sáýletshiler kórer­men zalyn 300 orynnan asyr­ma­dy. Al kishi zaldaǵy oryn 120 ǵana, – deıdi I.Omarov atyn­daǵy oblys­tyq qazaq drama teatry­­nyń bas rejısseri, Qazaqstannyń halyq ártisi Er­saıyn Tólebaı. Teatrdyń jańa ǵımaraty jo­ba­synyń kompıýterlik nusqas­y úl­keıtilip, Qostanaıdyń ortalyq kó­shesine ilinip qoıylǵan. Bola­shaq teatr úıiniń syrtqy sáýleti qazaq arýynyń sáýkelesin elestetedi. Mamandardyń aıtýynsha, teatr­dyń mundaı sándi ǵımaraty Qazaq­standa ǵana emes, TMD el­deriniń ózinde kezdespeıtin kórinedi. – Bolashaq teatr úıinde akterlerge barlyq jaǵdaı bolady. «Teatr kıim ilgishten bastalady» degen qa­natty sózdi sáýletshiler jaq­­sy us­tan­ǵan. Akterlerdiń ár­qaısysy úshin árleý bólmesi, de­ma­latyn oryn­dar, qoıylymnan keıin jýy­natyn oryn­darǵa deıin bar. Tórt qabattan tura­tyn ǵı­marattyń tó­mengi jertóle­sinde qoıma, kólik tura­tyn oryn­dar­ǵa deıin qaras­ty­rylǵan. Al kórer­men­­der akter óne­rin tamashalap, rýhanı baıyp ketetin bolady, – deıdi teatr dırek­tory Nurlan Erekeshov. Qazan aıynda oblys basshy­ly­ǵy, qaladaǵy zııaly qaýym ókil­deri jınalyp, teatrdyń jańa ǵımara­ty­nyń qurylysyn salta­natty túr­de bastaǵan bolatyn. Oblys ákimi Sergeı Kýlagın kóp­shilik aldynda teatrdyń quryly­sy 2011 jyldyń ortasynda aıaq­talatynyn jetkizdi. Kúzge qaraı qostanaılyq kórer­men­der jańa teatrda jańa qoıy­lym­dar kóre­tin bolady. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı.

Iri  sport  oshaǵy  salynýda

Sport – búginde úlken saıasatqa aınaldy. Memlekettiń bedeli, álemdegi orny, ekonomıkalyq áleýetiniń de kórsetkishine aınalyp keledi. Bul shyndyq. Sondyqtan da Qytaı memleketi Beıjińde olımpıada oıyndaryn ótkizgende burynǵy oıyn­dar­ǵa qaraǵanda, qarjyny tórt-bes ese artyq saldy. Qytaıdyń onsyz da ekonomıkasynyń qaryshtap ósip kele jatqanyn biletin dúnıe júzi memleketteri osy joly tolyq moıyndap qaıtty. Dúnıe júzinde kóshbasshy el­derdiń biri bolýdy jadynan esh shyǵarmaıtyn Reseıde qysqy olım­pıadalyq oıyndardy Sochıde ótkizýge qol jetkizgen edi. Endi 2018 jyly fýtboldan álem chem­pıonatyn ótkizý quqyǵyn jeńip aldy. Reseı jarnama talap etpeıtin memleket. Biraq, ult bedelin asqaqtatyp, ulttyq rýhty kóterý, qalǵyǵan sanany silkindirý, dúnıe júzine óz áleýetin kórsetý úshin de osyndaı iri qımyldar kerek. Memleketke úlken shyǵyndar ákelse de Reseıdiń memleket basshylary táýekeldiń qaıyǵyna minip otyr. EQYU-nyń tóraǵasy bolyp, Aqordada álem memleketteri bas­­shy­laryn jınap, Sammıt ót­kiz­gen, barsha álemge máshhúr bol­ǵan Qazaqstan da qysqy Azııa oıyn­daryn ótkizbek. Ja­rys óte­tin sport keshenderi tas-túıin da­ıyn. Daıyndyqty El­basymy­z­dyń ózi baryp kórip, kóńili toldy. Áıtse de, bizde jazǵy oıyn­dar ótetin sport keshenderi áli de túgendelgen joq. 2009 jyly Iranda eskek esý sportynan ót­ken Azııa chempıonatynda qazaq­standyqtar báıgege tigilgen 12 altynnyń 8-in elge alyp qaıtqan edi. Bir jyldyń ishinde jaǵdaı qalaı ózgergenin Gýanchjoýda ót­ken Azııada oıyndary kórsetip berdi. Qazaqstan kanoe men baıdarkadan bir altyn ala al­maǵanda О́zbekstan quramasy bir kúnde 3 altyn aldy. Sebebi, Tashkentte eskek esýge arnal­ǵan jeke kanaly bar. Samar­qannan jáne saldyryp jatyr. Al, bizde birde-bir kanal joq. Osy jerde oılasatyn bir másele, bizde jaqsy dúnıe bolsa Astanaǵa tyqqyshtaı beredi. Bul durys ta shyǵar. Biraq, eskek esý kanaly, jeńil atletıka maneji, oq atý alańdary, trıatlon, veloshosse, velotrek, kó­gal­daǵy hokkeı, regbı, jaǵajaı voleıboly sııaqty sport túr­lerine arnalǵan sport keshenderi alty aı arqyraǵan qysy at ústinen túspeıtin Arqada emes, jyl on eki aıdyń ekeýinde ǵana qar jatatyn, tabıǵaty jyly, kókónisi mol ońtústik óńirlerge salynǵany jón der edik. Ońtústik osy sharýany bastap ketti. 2011 jyly halyq­ara­lyq standarttarǵa saı je­ńil atletıka maneji men 50 metrlik júzý basseıni paıdalanýǵa berilmek. Úlken tennıs korttary salynyp jatyr. Bul – sportshylarymyz úshin úlken jeńildik, elimiz úshin halyqaralyq ja­rystarda me­­reı kó­te­retin sport to­ıy, memleket bedeli. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.