Qaıta oralǵan án

Nege jylamasyn?! Bárisi de jylaǵan... Jylaı júrip, jylaı júrip shydaǵan... (M. Maqataev) Ilıa Jaqanovtyń qalam­ger­lik izin aıan etken «Qaıta oral­ǵan án» povesi... Ol shyǵar­ma­nyń ja­zy­lýyna qandaı oqıǵa áser etti?!. * * * 1962 jyl. Byltyr úılengen jas jubaılar Ilıa men Tıysh­kúl Ystyqkólge demalýǵa bar­dy. Rybache qalasynda Tıysh­kúl jeńgemizdiń úlken aǵasy qalalyq prokýror bolyp isteıdi. Ilıanyń oıy sol kisige b­a­ryp sálemdesý jáne qyrǵyz­darmen jaqynyraq tanysý. Osy nıetpen Rybachege soqqan soń bir-eki kúnnen keıin Ystyq­kólge de jetti. Kókjıekpen kómkerilgen Ys­tyqkól netken shalqar, netken kórkem! Qaraı bergiń keledi kóz almaı! Qat-qabat oılardan ary­lyp, jan dúnıeńiz tynys alady! Ilekeń men Tıyshkúl kóldiń sal­qyn sýyna shomylǵan soń qumǵa qyzdyrynyp jaǵajaıda jatady. Kúnde solaı... Bir kúni Ilıa ketip bara jatyp, jaǵajaıdaǵy demalýshylardyń arasynan eki qyrǵyz kelinshekti kózi shaldy. Ekeýiniń bas jaǵynda kishkentaı tranzıstor. Ogınskııdiń «Polonezi» oınalyp jatyr. Jan jú­ıeńdi bosatatyn muńdy áýendi tyń­dap turyp qaldy. Álgi áıel­derdiń bireýiniń janary jasqa tolyp, móldirep: – Oshol... oshol... oshol shy­ǵarma... Maǵan bút mahabbatym­nyń qýaty bolǵan, bút mahab­ba­tymnyń mehnaty bolǵan, bút mahabbatymnyń azaby bolǵan... Aqyry aıaǵynda bút mahabba­tym­nyń qyzyǵy boldy, – dedi. Ilekeń ilgeri júrip ketti. Ta­ǵy da bir kúni álgi kelinshekter otyr eken. Tanys áńgimeni jal­ǵas­tyryp jatyr. Ilıa olardan ońashalaý jaqyn mańdaǵy jyń­ǵyldyń túbine baryp jaı­ǵasty. Áńgime aıtylýda. Kompozıtor es­tip otyr. Áıel áńgimesin aı­typ-aıtyp keldi de: «...Aqy­ryn­da bolbody... Men ózimniń ra­ha­tym­nan, ózimniń lázzatym­nan, ózim­niń jaqshynaqaı ómi­rim­­nen...» – dedi de kózi móldir­lep otyryp qaldy. Bitti, boldy. Osy oqıǵa, osy detal. Burynnan da ózi baı­qa­ǵan taǵdyrlardan uqsas jaǵdaı­lar da qosyldy. Jazýshyda qııal qanaty, oıdan qosý degender bar. О́mirdegi oqıǵany shyp-shyr­­ǵa­syn shyǵarmaı qaǵazǵa túsirýge de bolady. Biraq ol derekti dú­nıe dárejesinde qalady. Al kór­kem shyǵarmanyń týýy bó­lek! Jalǵyz detal, jalqy oqıǵa áser etedi jazýshyǵa... Jú­rekten shyq­sa, júrekterge jetedi... * * * ... Medbıke qyz Aınagúl jumys babymen óz ýchaskesindegi syrqat adamdy izdep keledi. Qolynda ádirisi bolsa da azar tabady. Kelse... uıadaı-uıadaı eki bólme. Tomashadaı úıde jalǵyz kereýet. Qara pıanıno men kitaptar toly etajerka... Eki qa­byrǵaǵa ilingen eki kartına... О́zge jasaý-jabdyq joq... Iá, aıt­qandaı, eta­jerkanyń ús­tin­de shynysy joq, qońyraýly sa­ǵat pen telefon... Bozarǵan ashań júz­di, buıra shash­ty, syp­tyǵyr kelgen, boıshań, qara kó­zildirikti jigit Beıshenniń naý­qasy ońaı emes. О́t joly bitelip qalǵan. Denesiniń kúzgi ja­pyraqtaı sar­ǵaıyp bara jat­qany da sodan. Baýyry isik. Ol... ol... o, toba! Baýyrdyń isten shyǵýy degen sóz. Qandaı qasiret! Shirkin-aı, eń bolmasa, ót júretin tútik­terdiń bireýin ǵana emdep, iske qosýǵa dármeni jetse!.. Aınagúl Beıshenge kelgen saıyn onyń izgilikpen nurlan­ǵan shyraıy men erekshe yqyla­sy kún sanap aıqyn sezile berdi. Me­ıirimge toly kúlkisiniń shýa­ǵynda sál bolsa da otyra tur­ǵy­sy keledi. Oǵan ár nárseni aıtyp, kóńilin jalqy sátke bolsa da aýlaǵysy bar. Biraq ýaqyt tap­shy... Bir ja­ǵy sońǵy kýrs, bir jaǵy jumys. Bárine úl­gerýi kerek. Ár mınóti qym­bat, qar­ba­las... Bir ǵajaby, Beıshen qaı ýa­qytta kelse de qara kózildirigin sheshpeıdi... Qara kó­zil­dirik búkil qas-qabaǵyn jaýyp tur. Qara kózildirik Beıshendi Aınagúlge dáıim sonsha yzbarly etip kór­setetin. Osy kózildirik ony tas músindeı mel­shıtip tas­taı­tyn... «Kózi de aýy­ra­tyn shy­ǵar», dep oılady Aına­gúl. Biraq kózi sap-saý, mól­direp-aq tur. Oǵan ishteı qýandy. Tipti Beı­shen­niń boıyna eshnárse juq­tyr­ǵysy kelmeıdi... Birde Beıshen áldeneni esine túsir­gendeı tereze jaqqa qarap, pıanıno oınaı jó­neldi. Salaly saýsaqtary kla­vısh­ter­diń ústinde zyr qaǵady! Bir sátte syldyr etip kúmis teńge tógilgendeı, endi birde taýdyń erke bulaǵyndaı... endi birde armanshyl arýdyń maqpal túnde ózimen-ózi otyryp yńyldap salǵan tátti áýe­nindeı... ıa bolmasa ja­nyń­dy jelpigen jupar samaldaı... Qyz­dyń kóńi­linde jaısań bir jaz ornady; maý­jyrady, buryn-sońdy basynan ót­ke­r­megen beımálim qu­by­lys erkinen tys qııal jetegine ilestirip bara jatty. Tulaboıy birese ysyǵandaı, endi birde titirkengendeı. Beıshen­niń oınap otyr­ǵan pıanınosynan shyqqan ásem ún júıke-júıkesine tarap... esin al­dy... Ol ómirinde mýzykaǵa dál sol sáttegideı elitip, balqy­ǵan­ emes-ti... Uıat-aı! Janyn baýraǵan mýzykanyń atyn bilmeıtin bolyp shyqty Aınagúl! Ol mýzyka – Ogınskııdiń «Polonezi» eken... Sodan jumysta júrse de, leksııada otyrsa da «Polonezdiń» muńly áýeni oıynan shyqpady. Basyn asqaq kóterip qalyń oıǵa shomǵan Beıshenniń jú­deý qalpy da kóz al­dyna elesteı berdi. Qara kózildirik te záresin alady. Onyń arjaǵynda nendeı qu­pııa bar?!. Aınagúl jan bala­symen syrlasqan joq. Kimge aq­tarady jan syryn? Túsinse jaq­sy, túsinbese she? О́mirinde alǵash ret janyna jaqyn bireýdi izdegendeı kúıge tap boldy. Tiliniń ushyn­da nebir tátti sózder turǵandaı. Qııa­ly­nyń san tarapqa samǵaýyn qara­shy! Mazany alǵan, júregin as­tań-kesteń etken nendeı álek bul?! Keıinnen... ıá, keıinnen bári má­lim boldy... Mýzykant Beıshendi em­deı júrip, onyń izgilikten j­a­ral­ǵan júregine, adamgershiligine, dáıim muńǵa... syrǵa jetelegen... oı­landyrǵan... tolqytqan... áserge bó­le­gen ánderine ǵashyq eken Aına­gúl... Biraq... Beıshen... kók aspan­daǵy bar ǵalamǵa jaryq-sáýle bergen Kúndi, qarańǵy túnde nur tók­ken Aı men jymyń qaqqan san­syz juldyzdardy... o sheti men bu shetine kóz jetpeıtin Ystyq­kóldi... my­naý daladaǵy bula kók­temniń jum­saq lebi men jupar ıisin sezgenimen, sonyń birin de kórmeıdi eken. «... Kózimnen aqqan ystyq jas omyraýymdy jýyp, Beıshenniń kezergen ernin alaqanymmen bas­qan kúıi ezilip, eńirep, silem qa­typ qansha ýaqyt jatqanym da bel­gisiz. Álden soń kózimdi ash­tym. Keýdemdi solqyldatqan óksik áli basyl­mapty. Mańdaıymdy Beı­shen­­niń eti qashqan aryq tósine súıep ja­tyr ekem. Túnniń qaı mezgili! Sham áli janyp tur. Máńgirip qalǵan ba­symdy eptep kóterip jan-ja­ǵyma qaradym. Úı ishi úreıli. Denem dir ete tústi. Mynaý kim? Qushaqtap jatqanym Beıshen be? Jo-joq... Iá... Iá... sol! Ol beınebir tas músin, kirpigi siresip qatyp qalǵan. Kózi qozǵalmaıdy. Nury joq, oty joq sýyq janar... O, qandaı qor­qynyshty... Tunjy­rap, kózin jaýyp turatyn qara kózildirik qaıda? Joq, álde tús kórip jatyrmyn ba? – Tanymaı qaldyń-aý, Aına­gúl! – Nege? Qalaısha? Nege? Senbeımin! Jo-joq! Beıshen...» Mýzykant jany qıyn. Minezi de aýmaly-tókpeli. Keıde ol jaýar bult­taı túneredi, keıde onyń dar­qan kóńili kerimsal kóktem­deı. Birde ol kinámshil. Názik, osal... Jas baladaı ókpelegish... Keıde qatal, sonda jibitip kór ony. Al jadyrap, tasyp ketse onyń kól-kósir qýany­shy arnaly darııa... Jurt ne dese, o desin, Aınagúl Beıshendi súıdi. Onyń áni men janyn súıdi. Qashan da ózine kúsh-qýat beretin Polonezdi súıdi. Onyń tirshilik dep soqqan izgilikten jaralǵan júregin súıdi. Beıshen de Aınagúldi múlde essiz qushyp-súıdi... Beıshenniń myna bir áni Aı­na­gúlge arnalǵandaı. Oǵan ǵana syr shertkendeı. Aınagúl sol ánge qu­mar, yntyq! Beıshen­niń armany bul! Bárin sezedi qyz, sezedi de soǵan máz-meıram! Ol ándi estigende eltip, erip otyrady. Biri-birine sú­ıenip, bir aǵashtyń egiz butaǵyndaı ómir arnasyn birge keshse, odan artyq baqyt, odan artyq tilek bar ma?!. Beıshenniń áni sony kóksep turǵan joq pa?!. * * * Aq pen qaranyń, zulymdyq pen meıirimniń qatarlasa júre­tini nesi eken?! Sondaı jaǵdaıǵa tap bol­dy... Ońashada zorlamaq bolǵan О́mir­qulǵa kúkirt qyshqy­lyn sha­shyp... bir kózin soqyr etip... úsh jyl­ǵa bas erkinen aı­ryl­dy Aına­gúl... Beıshen qaldy esh nársege túsinbeı dal bolyp... Arada úsh jyl ótti. Túr­meden shy­­ǵarda Beıshenge joldaǵan ha­ty sııamen emes, kóz jasymen jazyldy. Bul azap pen qasiretke toly hat boldy. Beıshen baıǵus qansha hat jazdy deseńizshi! Bárin de jaýapsyz qal­dyrǵan... Oılap-oılap Beıshenge bar­maıtyn bol­dy. Osy alysta­ǵanym – alys­ta­ǵan dep sheshti... Sóı­­tip endigi ómirine qaıaý túsirmeı durys­tap tirlik ja­saıyn degen aq nıeti «Qa­dam­jaı» aýylynan bir-aq shy­ǵar­dy... Em­hanaǵa dáriger bolyp orna­lasty. Osynda Asqar syndy asyl aǵa­symen tanysty. Bar eken-aý jaq­sy jandar! Qaıyrymdylyq qashan da izgilikke jany qumar adamnyń qolynan keletinine kózi anyq jetti. Aınagúl olardyń aıaly jan júreginiń aldynda basyn ıdi!.. Dúnıe netken keń edi! Dúnıe netken jaryq edi!.. Iá, Beıshennen qansha qashyqtasa da, arada birneshe jyl ótse de umyta alma­dy. Qansha qataldyq etip, qıyp jiberse de, Beıshennen alys­taý múmkin emesteı. Radıodan Beı­shen­niń ánderi berilgen kezde bar sabyrdan aırylady. Meń-zeń bo­lyp otyryp qalady. Al Asqar adam­gershilik tanytýda. Onda dá­ri­­gerdiń tereń sezimdi jany bar. Aınagúl Beıshen men Asqardy salystyrady. Ekeýiniń tek esimderi ózge degeni bolmasa, ekeýiniń de jany da, izgiligi de bir. Beıshen ýyttylaý, Asqar ba­rynsha tuıyq ta sabyrly. Sońy­nan bildi. Dáriger Asqardyń áıeli qaıtys bolypty. Balasy bar. Ol áli kishkentaı. Al Asqar ulyna ana­synyń qazasy týraly aıt­pap­ty. «Keledi», dep aldaıdy eken: Perishte sábı soǵan senedi! Kúnde kútedi anasyn! Terezeden tysqa saǵattap qarap turady. Bir kúni Asqar Oshqa júrmekshi bolyp, aýrýhanada jatqan kishkentaı Ma­rat­qa Aınagúldiń múmkindigi bolsa, baryp turýyn ótindi. Asqar men Aınagúl palataǵa engende tulymy jelkildegen qara domalaq bala terezege jarmasyp syrtqa qarap tur eken. Bulardyń aıaq tyqyrlaryn estip, jalt bu­ryldy. Basynda kózi baqyraıyp Aınagúlge qarap turdy-turdy da: «Mama! Ma-ma-ma-a!» dep aıqaı­lap, alaqaılap júgirdi. «...Búldirshinniń shyrqyraǵan ashy da ótkir daýysynan eki qulaǵym tunyp, bitti de qaldy. Áp-sátte ne pále bolyp ketkenin, ózimniń ne kúıge túskenimdi bilmeı esim shyqty. Kishkentaı qu­sha­ǵyn jaıa balapansha jelkildep tura umtylǵan bala sol betimen júgirip kelgen boıda baýyryma kirdi de ketti. Betimnen, alqy­mym­nan, tamaǵymnan shópildete súıip, býlyǵa jylap, mańdaıyn tósime basyp meni tyrp etkizbedi: Oı, jalǵan-aı, bul ne taǵy, ne aıdap ákelip edi? Myna bir bóten bala nege mama dep aımalaıdy? Bilmeımin. Júregim álde ja­ryl­dy, álde órtendi, álde tilinip ketti. Tula boıymdy alaýlata jandyryp jatqan ystyq qan da tasydy. O, toba, janym eljirep baýyryma tyǵylǵan baldyrǵandy meıirlene qusha túskenimdi ózim de baıqamaı qaldym. Bul ne qudiret? Bul ne sıqyr! Álde jaqsylyq? Álde qyrsyq? – Mama! Ketpe! Papa!.. – dep Marat ystyq jas jýǵan alby­ra­ǵan alma betin betime qushyrlana basqanda men degbir degenińizden aıyryldym. Balanyń degenine kóne berdim. Ol meni jeńe berdi. «Mama» degen sózi-aq esimdi tandyrdy...» Aqyry Marat «mamalap» jú­rip Aınagúl men Asqardy qosty... Iá, ómir qandaı qıyn, kúrdeli. Asqardyń úıine kelgenimen, ózin baqytty sanap júrse de bar nıeti Beıshende. Umytaıyn dep sert et­­kenimen, umyta alar emes. Kózi­niń qarashyǵyndaı qasterle­gen aq mahabbatyn talaq etip bezingeni, beker me qalaı?! Arman jibi úzi­l­me­gendeı, úmiti de taýsyl­maǵan­daı... Aqyry bar syryn aıtty. Asqar Aınagúl basyndaǵy óki­nishti hıkaıany tolyq bildi. Ne desin? Tyńdaǵanmen eshteńe demedi. Syr saqtaýǵa berik kisi ǵoı. Ishi órtenip jatsa da úndegen joq... Aınagúl bir kúni kishkentaı uldy jetektep kele jatyp Beıshenmen ushyrasyp qaldy. Ekska­vator qazǵan orǵa taqap, qulaýǵa shaq qalǵan Beıshendi júgirip baryp qoltyǵynan demep ustaı aldy. Marat ekeýi ony úıine deıin shyǵaryp saldy. Osy kezdesý Aınagúldiń jan dúnıesin astań-kesteń etti! Ol Beıshendi aıady... saǵyndy... jylady... « ... Rybachege osy kúzdiń ba­synda aýysyp kelgenbiz. Asqar qa­lalyq emhanada ekinshi bólim­sheniń meńgerýshisi, men de osynda dári­germin. Birinshi terapııa bó­lim­shesindemin. Maratty kelgen boıda baqshaǵa ornalastyrdyq. Osyn­da kelgeli biraz ýaqyt bolsa da Frýnzede Beıshenmen kezdesken kúnnen bergi júdeý kóńilim qula­zyǵan osynaý qońyr kúzdeı. Beıshenmen ushyraspaǵanym jaqsy-aq edi. Endi-endi aýzy bitip kele jatqan jan jarasyn qozdyrdy da jiberdi. Aıyǵa qoımaǵan osy kóńil­sizdik az bolǵandaı bir kún túski tamaq ústinde qolymnan kesemdi túsirip aldym. Asqar oǵan kóńil de bólgen joq. Túk kórmegendeı oty­ra berdi. «Polonez!» Radıoda «Po­l­onezdiń» ári syrly, ári muń­ly, ári otty áýeni tógilip barady. Dalada uıtqyp jel kóterildi. Daýyl bas­taldy. Maıda qıyr­shyq tastar terezege shart-shurt tıip jatyr. О́mirimniń sońǵy sátine deıin jasymdy aǵyzyp, meniń eń tátti kúnderimdi ár kez kóz aldyma jarq etkizetin súıik­tim­niń jany ynty­zar osy polonezi júregimdi sýyryp qolqama bir-aq ákeldi. Áli de osal ma edim? Tóze almaǵanym qalaı? Asqar máńgirip, miz baqpady. Shaı de ishilmedi. Shylymdy sırek tartatyn adam endi kók tútinniń astynda kórinbeı qaldy. «Polonez» short úzildi. Asqar tys­qa shyǵa jóneldi. Úıdiń tóbe­si solqyldap, tasyrlap ketti. Ál­de peshtiń murjasy qulady. O, ǵa­jap, «Polonez» qaıta shalqydy... «Polonez!» Beıshen! Ekeýiniń de ystyǵy-aı! Dúnıeniń álegin aspanǵa shy­ǵara shaıqap-shaıqap ótken daýyl ishin tartyp, lyp basyla qoıdy. «Polonez» de bitti. О́zimnen ózim selk ete tústim. Taǵy laǵyp, qula­zyp ketippin. «Marattyń kıimderin jel ushyryp áketti-aý... Qap...» Dalaǵa shyqtym... O, sumdyq! Mynaý Asqar ma? Ol úıdiń tóbesinde neǵyp otyr? Munysy nesi? Asqardyń shashy qobyrap betin japqan. Shyqqyr kózim endi kórdi. Janym murnymnyń ushyna bir-aq keldi. Denem aıaz sorǵandaı sýyp jú­re berdi. Úzilgen symnyń eki ushyn kúshpen túıistirip, tistene siresip otyr. Asqar sym­dy solaı kere tartqan kúıi tapjylar emes. Keýdesinde jan bar ma, joq pa? Tok soǵyp, osylaı qatyp qal­ǵan­nan saý ma ózi? Oı, jasaǵan-aı... Radıosy qurǵyr qaqsap tur... – Asqar! – dep aıqaı saldym. Maǵan jalt qaraǵan Asqar ushyp túregelip symnyń eki ushyn eki jaqqa bar pármenimen silke laqtyryp jiberdi. Úıdiń tóbesin aıaǵymen oıa jazdap dol­danyp kelip qabyrǵaǵa súıeýli turǵan satyǵa da qaramaı sekirip tústi. Maǵan qaıyrylyp, nazar salǵan da joq. Sol kúıingen betimen qaqpanyń esigin ıtere ashyp ketti de qaldy. Ýh... Bolattaı adam tóze almady. Mort opyryldy. Asqar sol kúni jumystan oral­­mady. Kelesi kúni de qaıt­pady. Úshinshi túndi de Marat ekeýmiz elegizip ótkizdik. Apta boıy ekinshi terapııa bólimshesiniń túngi kezekshiligin Asqardyń jalǵyz ózi atqardy. Bul ne degen azap deseńizshi. Men oǵan eshnárse deı al­ma­dym. Artynan izdeý de salǵam joq. Telefon da soqpadym. Ol da tym-tyrys. Bárin túsinip júr­di. Osy halde onyń meni kórmeı-aq qoı­ǵany abzal. Mun­daı jaǵdaıda jeke-jeke bolǵa­ny­myz jaqsy. Onyń úıge qaı­ryl­maı júrgeni de solaı. Dúleı ashýdy burqa­typ, topandatyp jibermeı solaı tejeıin degeni. Sonyń ózi oǵan ra­hat tynysh­tyq. Sonyń ózi onyń azamat­tyǵy. Tek nıetimiz sýy­masa eken dep tileımin. Asqar osy bir kúnderi dertpen qosa óziniń ǵazız basyn taý­ǵa da, tasqa da eriksiz soǵatyn zulym­dyq­tyń qyz­ǵanysh degen kesepat­ty pálesi­men arpaly­syp baqty...» Aqyry Aınagúl Beıshenge ketti... * * * Ilekeń tolǵana júrip hı­kaıat­ty qaǵazǵa túsirdi. Jazyp bolǵan soń beımaza sezim maza­lady. Jurtshylyq ony kompozıtor dep tanıdy. Gazette, Qa­zaq radıo­synda istep júrgenin biledi. Adamnyń jigerin qum qylatyn, jynyna tıetin bir psıhologııa: «Oı, Ilıa kompozıtor ǵoı», deıdi. Jazýshy dep qabylda­maı­dy, mańaılatqy­lary kelmeıdi. Ol kezde kompozıtormen qa­tar júrgen jigitterdiń kóp­shi­ligi «Jazýshy» baspasyna orna­la­syp, burqyratyp kitap ja­zyp, jyl aralatyp jınaqtaryn shy­ǵa­ryp jatyr. Kúni keshe áde­bıetten habary bolmaǵan, osy­nyń qolynan birdeńe kele me, kelmeı me degen biraz jigitter qalyń-qalyń kitaptar jazýda. So­lardy oılaıdy... Oılap-oı­lap, qoı bular meni kompozıtor dep ádebıettiń órisine qa­raı, ádebıettiń keńistigine qa­raı jo­lat­qysy kelmese, bul ki­taptiń taǵdyryn qyrǵyz aǵa­ıyn­dardan baryp shesheıin degen oıǵa toq­tady. Sóıtip, qyr­ǵyzdarǵa bar­dy. Respýblıkalyq «Alatoo» jýr­nalynda ataqty jazýshy Tó­le­gen Qasymbekov bas redaktor. Dál sol kezderde Ilıa shy­ǵarǵan «Danııardyń ánin» qyr­ǵyz­dar shyrqap júr­gen. Olar qazaq tilin jaqsy túsinedi. Tó­legen Qasym­bekov qoljazbany eki-úsh kúnde oqyp shyqty da, sol jerde Gúl­saıra Momynova­nyń kú­ıeýi, syn bóli­­minde isteıtin Qy­lyshbekke berdi. Ol ji­gittiń tal­ǵamy bıik, qoljaz­baǵa qa­tań qa­raıdy. Oqy­ǵany mol, naqty sóı­leıtin jigit. Sol tusta qazaq oqyrman­dary Shyńǵys Aıt­matovtyń «Já­mı­la», «Shy­na­rym meniń, shyraı­lym meniń» po­vesterin oqyp, rıza bolyp júrgen. – Shyńǵystyń shyǵarma­lary­na qazaq oqyrmandary súıinip jatsa, qyrǵyzdardyń da qýana qaýyshatyn týyndysy eken-aý, myna povest – dedi Qylyshbek Tólegenge. – Endigi sóz ózińizde. Meniń tarapymnan pikir bilgińiz kelse, bul keremet dúnıe! – Endi «Alatoo» jýrnaly­nyń jaýapty hatshysy Jálel Sadyqov oqysyn, – dedi Tóle­gen Qasymbekov. (Aqyn Jálel Sadyqov klassıkalyq úlgimen «Manasty» trılogııa-drama etip jazǵan). Sol Sadyqov Ilıanyń povesin oqyp shyqty da: – Ǵajap shyǵarma! – dedi rıza keıipte. – Qyrǵyzshaǵa aýdarý kerek... Kim aınalysady? Osy tusta Qylyshbek: – Gúlsaırany paıdalansań­dar­shy, – dedi. – О́zi lırık ári Ilıanyń myna shyǵarmasy tu­nyp turǵan lırıka... Sonymen «Qaıta oralǵan án» povesi jyldam aýdaryldy. «Alatoo» jýrnalyna túgelimen basyldy. Aýdarmashysy – Gúlsaıra Momynova. Qyrǵyzdardyń arasynda neshe túrli jazýshylar bar, «Alatoo» jýrnalyna syrttan aýdarmalar kóp basylady degen áńgi­me shyǵyp jatqan. Sol qańqý sóz­den jasqandy da, «Alatoo» jýr­na­ly qyrǵyzdyń óz tól shyǵar­masyn­daı avtory Ilıa Jakanov, «Ka­ıyra tanshyǵan oban» dep basty. Sodan povest jýrnalda ja­ryq kórdi. Keıinnen «Jazýshy» baspasynda basyldy. ... Mine, «Qaıta oralǵan án» povesiniń tarıhy osyndaı. Tolymbek ÁBDIRAIYM, jazýshy. Astana.