Daǵdarystan dańǵazalyq qaýipti

Qıyndyqtan múmkindik jasaı biletin, qysylǵanda amal taba biletin iskerler daǵdarys esik qaqqanda janaryn burynǵydan da keńirek ashyp, damýdyń jolyn qaı baǵytta júrgizýdi jedel qolǵa alady. Osyndaı kásibı menedjerlerdiń biri – Munaıservıstik kompanııalar odaǵynyń tóraǵasy Rashıd JAQSYLYQOV. Biz odaq tóraǵasymen daǵdarys týraly, qara altyn qunynyń quldyraýy jáne onyń saldary, bıznesti jańa baǵytqa burý taqyrybynda sóz qozǵamaqpyz. – Rashıd Hasenuly, qara altyn quny onsha qýantpaı tur. Bir barreli 30 dollardyń tóńire­ginde teńseldi de qal­dy. Osy saladan aqsha taýyp kelgen munaı­servıstik kom­panııalardyń búgingi kúıi qan­daı? Jer qoınaýyn paıda­laný­­shylarmen uzaq merzimdi kelis­imsharttardyń joqtyǵy, kórsetilgen qyzmet aqysynyń ýaq­­tyly tólenbeýi nemese bá­sekeles sheteldik kompanııalar básiniń otandyqqa qaraǵanda basym túsýi, taǵysyn-taǵylar búginde munaı salasyndaǵy servıstik kompanııalar úshin qosymsha soqqy bolyp otyrǵan sııaqty. Osyndaı qıyndyqtar qalaı eńseriledi? – Búginde Munaıservıstik kom­panııalar odaǵynyń quramyna shamamen 120 kompanııa kiredi. Daǵda­rystan qorqýdyń reti joq degim keledi. Sebebi, biz birneshe jyldan beri DSU talaptary negizinde jumys istep, Norvegııa, AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa tárizdi básekege qabiletti shet­eldik kompa­nııa­lardyń bel ortasynda ıyq tiresip kelemiz. Qa­zaqstandyqtar qosalqy mer­digerler arasynda júrip, so­lar­dyń qaǵıdalary negizinde jumys istep úırendi. Qazirdiń ózinde bas merdigerlikke deıin kóterilgenderi bar. Buǵan qosa munaıservıs kompanııalary memleketten bir tıyn da sýbsıdııa alǵan emes. Condyqtan, qurylǵan kúnnen bastap básekeli ortaǵa tap bolǵan olar kún kórýdiń amaldaryn izdeýge mashyqtanǵan. Degenmen, dál qazirgi ýaqytta qazaqstandyq quramnyń úlesin arttyrý boıynsha munaıservıstik kompanııalardy shynaıy qoldap, naqty osy maqsatta jumys is­teı­tin tetikter joqtyń qasy. Eli­mizde mınıstrlikter men mem­lekettik organdar janynan shamamen jeti túrli baqylaýshy vedomstvo men qadaǵalaýshy organdar jumys isteıdi. Solaı bolǵanymen, bizdiń kompanııalar senim artatyndaı naqty qoldaýdy sezine almaýda. Álemdegi qara altyn baǵasynyń quldyraýy tek qazaqstandyq munaı salasyna ǵana keri áserin tıgizip qoı­ǵan joq. Munaıservıstik ónim­derdi eksporttaıtyn jetekshi elderdiń biri – Norvegııa ekonomıkasyna da munaıdyń quldyraýy aıtarlyqtaı áser etti. Bul el­de qara altyn qunynyń bási tómendeýine baılanysty qyzmet kórsetý salasy 20 paıyzǵa deıin tómendedi. Al Norvegııa qyzmet kórsetý salasyn eksporttap otyrǵan kóshbasshy el. Kúrdeli jaǵdaıǵa baılanysty, bizdiń kompanııalar jańa naryqqa jáne basqa da ekonomıkalyq salaǵa kóz júgirte bastady. Barlyq kompanııa­lar jańa múmkindik­ter izdep, el ekonomıkasyn mýl­tı­plıkatıvtik aýqymda ártarap­tandyrýmen aınalysýǵa kóshti. Máselen, Irannyń sanksııa qursaýynan shyǵýynyń bizdiń otandyq kompanııalarǵa aı­tarlyqtaı jaqsy áse­ri bar. Qazirgi tańda kompanııalarymyzdyń birqatary bul elden jumys tap­ty. Tyıym salýlardyń ke­s­irinen munaı-gaz salasy tu­ralap, eń negizgi degen ınfra­qurylymdardyń eskirýi, bizdiń munaı-servıstik kompanııalar úshin Irandaǵy munaı óndirý salasyn jańǵyrtý jumystaryna belsendi aralasýǵa múmkindik týdyryp otyr. Sózsiz, munaıdyń tómen baǵalanýy árbir munaı­servıstik kompanııalardyń únemge kóshýine jáne bıýdjetti qaıta qaraýyna ákep soǵýda. Bul ádiske búginde qara altyndy eksporttaý­shy barlyq elder kóshken. Biraq, Qazaqstannyń munaı- servıstik salasynda jumys isteıtin kompanııalar qaramaǵynda eńbek ete­tin jumysshylardyń jaǵdaıy kóptegen eldermen salystyrǵanda anaǵurlym jaqsy. Úkimet pen kompanııalar arasyndaǵy memorandýmdar nátıjesinde árbir jumys orny saqtalyp, shyǵyndy qysqartýdyń basqa da tásilderi qoldanylýda. Ásirese, saǵatpen jumys istep nemese jumys aptasyn qysqartý tárizdi amal-áreketter barynsha qarastyrylyp jatyr. Munaı baǵasy bul shıki­zatqa degen suranystyń tómen­deýinen emes, kerisinshe, munaı usynysynyń kúrt kóbeıýi ná­tı­jesinde oryn alyp otyr. Qa­rapaıym tilmen jetkizer bolsaq, bul – naryqtaǵy iri oıynshylar áreketi. Qazirgi daǵdarys zamanynda kóptegen memleketter taqtatas munaı kenishterin izdeýdiń sońyna tústi. Kómirsýtekti óndirý men ony baıytý búginde eń tez ári jeńil ádis ekendigin túsindi. Bul ol elderdiń álemdik naryqqa shyǵýyna jaǵdaı týǵyzyp otyr. – Munaıly óńirlerdiń tur­ǵyndary munaıservıstik kompanııalarda jumys istep kún kórip kelgeni belgili. Qazirgi kezde olardyń jaǵdaıy qalaı? – Munaı kenishteri geogra­fııalyq jaǵynan bizdiń aýyl­darymyzǵa jaqyn orna­las­qan. Bul aımaqtar tek kómir­sýtektermen ǵana emes, sonymen qatar, adamı resýrstarǵa da barynsha baı. Erekshe aýyr jaǵdaıdaǵy mamandyqtarda eńbek etetinderdiń basym bóligi jaqyn eldi mekenderde turady. Olar eń aýyr jumystardy atqara otyryp, óte az mólsherde jalaqy alady. Oǵan birinshi kezekte temir ustalary, mehanıkter jáne júk tıeýshilerdi jatqyza alamyz. Aǵylshyn tilin jetik meńgergen qala turǵyny mundaı jumystarǵa barmaıdy. Al densaýlyqtyń túbine jetetin eń aýyr jumystar aýyldyń qarasha halqynyń moınyna artylady. Bul rette, munaı-gaz salasynyń munaı-servısinsiz múldem kún keshe almaıtynyn eskerýimiz qajet. Eger qajetti jabdyqtarmen qamtamasyz etýshi, jol salýshy, montajdaýshy, tehnıkaǵa qyzmet etýshiler bolmasa, munaıshynyń jumysy toqtap qalady. Munaı salasy kómektesetin qoldaýshy taraptarsyz óz aldyna jumys isteı almaıdy. Negizinde, munaıservıstik sala joǵaryda aıtyp ketken jumysshylarmen ǵana shektelip qoımaıdy. Buǵan qyzmet kór­setýdiń kez kelgen túrlerin jatqyzýǵa bolady. Tipti, munaı salasyna eshbir qıyspaıtyn kúzet, kólik-logıstıkalyq qyzmetter munaıservıstik qyzmettermen tyǵyz baılanysta. Bizde bir munaıshynyń eshbir alańdaýsyz jumys isteýi úshin bes adam aýa­daı qajet. Bul jumysshylar kózge kórinbeı júrip, jumystyń kez kelgen qıyndyǵyna shydas berip, adal eńbek etedi. Biraq, báribir munaıshy bul beseýiniń arasynda alǵashqy bolyp kózge túsip otyrady. Máselen, bizde 50 000 munaıshy jumys isteıtin bolsa, olardyń janynda barlyq kerek-jaraqtarmen qamtamasyz etip otyratyn 250 000 myń adam eńbek etedi. Kenishterge jaqyn ornalasqan aýyldarǵa munaı óndirý kezinde sýdyń astynda ekologııalyq zııandy qaldyqtar qalyp qoıyp, kenishke jaqyn ornalasqan aýyldarǵa taralady. Bizdiń zańnamamyzda ekologııalyq normalardy rettep qorǵaıtyn tetikter qarastyrylǵan. Alaıda, qazirgi kezde bizdiń ekologtar qorshaǵan ortaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar kólemin naqty boljaı almaı otyr. Oǵan sapaly kadrlar nemese zamanaýı qurylǵylardyń jetispeýi sebep bolýy múmkin. Osy sııaqty birqatar máse­lelerdi retteý maqsatynda ınvestorlarmen birlesip, jańa baǵdarlama ázirledik jáne kóp sozbaı iske asyratyn bolamyz. Biz úshin ekologııalyq qaýipsizdiktiń qamtamasyz etilýi, barlyq aýyldardy kógaldandyrý, eldi mekenderge jol salý, jalpylama túrde aıtar bolsaq, aýyldardy keshendi túrde damytý mańyzdy. Birinshi kezekte ekonomıkalyq damý, áleýmettik jaǵdaıdyń jaq­sarýy oń sheshimin tapsa, aýyl halqynyń turmysy da túzele túspek. Aýyl úlken múm­kindikterdiń qaınar kózi bolsa da, onyń turǵyndarynyń basym kópshiligi qarajat tabý, otbasyn baǵý, armanyna qol jetkizý úshin aýyldy tastap qalaǵa kóshýde. Kúni búginge deıin, 43 paıyz otandastarymyzdyń áleýetin el ekonomıkasyn damytýda tolyq paıdalana almaı otyrmyz. Dástúrli túrde aýyl – qalaǵa azyq-túlikti jetkizýshi ǵana emes, sonymen birge, elde bolyp jatqan barlyq saıası úderisterdiń belsendi qatysýshysy bolyp tabylady. Sondyqtan, bul aspekt kez kelgenimiz úshin úlken mańyzǵa ıe bolýy tıis. Men áli kúnge deıin bir suraqtyń jaýabyn taba almaı kelemin – kórshiles jatqan eldermen shektesip jatqan aýyldardyń jaı-kúıin zerttegen adam bar ma? Shekaraǵa jaqyn aımaqtardyń bos qalýy qanshalyqty baqylaýda? Bos qalǵan jerler kórshilerdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrmaı ma? Bile-bilseńiz, bul ulttyq qaýip­sizdik máselesi. Sebebi, aýyl hal­qynyń qalaǵa kóshýi aýyl turǵyndarynyń medısınalyq qyzmet, jumys oryndary, bilim berý oshaqtary sııaqty áleýmettik qorǵaýdy sezinbeýinen týýda. – Aýyl sharýashylyǵy ne­ge mundaı kúıge túsip otyr? Daǵ­darys kezeńinde bul máseleni qalaı sheshýge bolady? – Qazirgi daǵdarys Qazaqstan­nyń kez kelgen salasyna jeńil tıip otyrǵan joq. Degenmen, biz budan ári tek munaı satýmen, ıaǵnı jeńil jolmen aqsha tabýdyń kez kelgen dertke shıpa bola bermeıtindigin ańǵardyq. Ýaqyt óte kele, kiris kirgizetin ózge de balamaly joldardyń bar ekendigin kópshilik túsinýge májbúr boldy. Máselen, men Vengrııada sıyr soıýdyń qalaı júretinin baqyladym. Kózim kórgen jaıtty aıtyp bereıin, iri qarany baýyzdap, odan ári jilikteý kezinde onyń birde bir qany jerge tambady. Tamshylap aqqan qandy arnaıy ydysqa tosyp alyp, balyqtarǵa jem retinde berdi. Muqııat óńdeýden ótkizilgen sıyr terisi Italııaǵa jiberilip, al ortasha deńgeıde óńdelgeni Túrkııaǵa eksporttaldy. Al jeýge kelmeıtin ishki aǵzalary óńdelip, aýyl sharýashylyǵyna tyńaıtqysh retinde paıdalanyldy. Bul elde tórt túlik eti súıeksiz satylady. Etinen ajyratylǵan súıekterdi túp-túgel maıdalaıdy. Bul untaq keıin­nen, baǵaly teri ıesi bolyp tabylatyn – qundyzdarǵa dárýmen retinde jemine qosyp beriledi. Bul degenimiz, qaldyqsyz óndiristiń eń qarapaıym ádisi. Al endi bizdiń fermerlerdiń qalaı jumys isteıtindigin kózge elestetip kórińiz. Iri qarany ósi­rip alyp, bul bizge tıimsiz, eti azyn-aýlaq, odan qalsa ózin-ózi aqtamaıdy deıdi... Mine, sizge paradoks. Bir sıyrdyń tek eti men sútine ǵana senim artsaq, ol árıne qazirgi naryq jaǵdaıynda tıimsiz. Bul máselege barynsha turmystyq jaǵynan úńilgen abzal. Ven­grııadan kelgen soń, men mal sha­rýa­shylyǵy boıynsha otandyq fermerlerdiń tájirıbesin zertteı bastadym. «QazAgro» ulttyq kompanııasynyń tájirıbesine súıensek, kompanııa salmaǵy 700 keli tartatyn bir ógizdi qııan­nan satyp ákele tura, urǵashy sıyrdyń tólin umytyp ketken. Osylaısha, salmaǵy bir tonnaǵa jýyq ógizdi otandyq 150 keli tartatyn sıyrmen shaǵylystyrady. Nátıjesinde, buzaýlaý kezinde sıyr ólip qalady... Sebebi, ata­lyǵy iri buzaýdyń salmaǵy 70 keli tartady. Ekinshiden, nelikten bizde balyq sharýashylyǵy damymaı otyr? Oılap qarasańyz, kórshi memlekette biz úshin naryq daıyn. Kezinde Taldyqorǵanda turǵanymda meniń zeınetker kórshilerim únemi taban balyq satyp alatyn. Nelikten? Únemi tańdanatynmyn da júretinmin. Keıinnen bilsem, bul balyq tek qana ózge balyqtardyń ýyl­dyryǵymen qorektenedi eken. Soǵan sáıkes, eti dámdi, paıdaly ári taza. О́zge balyqtar tá­rizdi baldyrlardy aýzyna da almaıdy. Balyqtyń nege dál osy túrin ósirip Kaspıı, Bal­qash, Aral, Alakól, Zaısan sııaqty sý bas­seınderine jiberip, keıinnen Reseıge eksporttamasqa? Nátı­je­sinde, qanshama jumys oryndary ashylar edi. Taǵy bir mysal, bı­daıdyń rekordtyq túsimine ıe bolyp, ózimizdi agrarly memleket dep bilemiz. Budan qanshalyqty paıda kórip otyrmyz? Qytaı máselen, jyl saıyn 50 mln. tonna bıdaıdy Kanadadan satyp alady. Shynyna kelgende, osy alpaýyt kórshimizge astyqty bizdiń elden satyp al­ǵany áldeqaıda tıimdirek. Biraq, nelikten biz sata almaı otyrmyz? Qytaılar ashyǵyn aıtady, máselen, sizdermen 200 mln. tonna bıdaı satyp alý týraly kelisimshart jasastyq. Al sizder bizge tek 2 mln. tonna berip, ónim bolmady deısizder deıdi. Iаǵnı el bola tura senimge áli de bolsa kire almaı otyrmyz. Kanada, eger 50 mln. tonna bıdaı eksporttaımyz dese, sol sózinde turady. Biz kásibimizdi dál osy salada dóńgeletsek, isimiz alǵa basar edi. Tipti, transulttyq kompanııalar, ınvestorlardyń ózderi otandyq kásipkerlerdiń iskerlik sapasyna kúmánmen qaraıdy. Al biz keıde, olardy qazaqstandyq kompanııa­larmen jumys istemeıdi dep renjip jatamyz. Munyń da sebebi bar. Mysaly, mynadaı jaıttar bolǵan, ınvestor qazaqstandyq óndirýshi kompanııasyna óndirip otyrǵan óniminiń satylym baǵa­syn tómendetýdi surady. Al qazaqstandyq kásipker kelisim bergen jaǵdaıda bul kompanııa­men 7 jyldyq kelisimshartqa turýǵa kepildik beretinin aıtty. Odan bólek óndirisin jańa tehnologııamen jabdyqtaýǵa kómektesetinin jetkizdi. Biz­diń qazaqstandyq kompanııa bul usynysty qabyldamady. Sal­­darynan, kásip ıesi uzaq merzimdi kelisimsharttan aıyryldy, óndiris jańa tehnologııasyz qaldy. Bizde saýda mádenıeti áli de damymaǵan. Kásipkerlikti óner retinde tolyqqandy ıgere almaı kelemiz. – Jalpy, aýyl turǵyny, sharýashylyq qojaıyny úshin munaı baǵasynyń tómen­deýinen qandaı da bir paıda bar ma? Nemese, qara altyn qul­dyraýyna baılanysty egin naý­qany kezinde dızel otyny ar­zandaıdy dep senim arta alamyz ba? – Birge esepteıik. Teńge ba­ǵamy ózgergenge deıin bir dollar 187 teńgege baǵalandy delik. Sol ýaqytta 5 000 teńgege AI-92 markaly janarmaıdan 40 lıtrin satyp alýǵa bolatyn edi. Eski baǵammen bul degenimiz 26-27 dollar shamasynda. Qazirgi kezde 15 dollar turatyn janarmaı úshin qaıta sol 5000 teńgege 40 lıtr janarmaı satyp alyp júrmiz. Al kóktem men kúz maýsymyndaǵy egý jáne orý naýqanynda alypsatarlyq jul­dyzy janady. Biz baǵany tómen túsire almaımyz, sebebi, bizdiń munaıdy qaıta óńdeýshi zaýyttar otandyq naryqty ja­­nar-jaǵarmaı ónimderimen tolyqqandy qamtamasyz ete almaı otyr. Janarmaıdyń 30 paıyzy Reseıden jetkiziledi. Eger óz otynymyzdy tómen baǵada satatyn bolsaq, bizdiń isker kásipkerlerimiz ne isteıdi? Olar otyndy óte kóp mólsherde satyp alyp, bul ónimge óz markasyn engizip, Reseıge satatyn bolady. Naryq jaǵdaıynda tek qana jalǵyz zań ústemdik etedi. Bul – túsim, al olar qalaı óndiriledi kásipkerlerdi qyzyqtyrmaıdy da. – Sizdiń oıyńyzsha, Qazaq­standaǵy munaıdyń shynaıy balamasy ne? Erte me kesh pe, bul resýrstyń da aıaqtalatyn kezi bolady. Onyń aldyn alý úshin qandaı qadamdarǵa barý qajet? – Meniń oıymsha, jaqyn arada ǵylymda úlken jańalyq bolyp, munaı ekonomıkalyq sala retinde óz qunyn joǵaltady nemese múldem naryqtan shy­ǵyp qalady. Munaıdyń balamasy retinde atomdy alyp qa­raýymyzǵa bolady. Bizdiń bir kemshiligimiz, atommen jumys istep kórgen joqpyz. Atom res­ýrstaryn adamzat qajetine jaratýdyń eshqandaı qaýpi joq. Eritiletin aspırınniń bir tabletkasyn elestetip kórińiz. Atomnyń osyndaı kólemdegi bir túıirshigi súńgýir qaıyqtaryn energııamen jabdyqtap, 200 teńiz­shige qyzmet ete alady jáne kip-kish­kentaı tabletkanyń qýaty 40 jyl boıyna bir álsiregen joq. Ǵylym men tehnıkany damytý ekonomıkany munaıǵa táýeldi etýden bosatady. Bul rette, hal­qymyzdyń iskerlikke bir taban jaqyn bolyp, sanany jetildirýi asa mańyzdy. Sonymen qatar, shıkizat ónimderinen bas tartýy qajet dep esepteımin. Qara altynnyń jalǵyz balamasy atom nemese sýtek bola alady. Al ýran men basqa da tabıǵı baılyqtardyń qajettiligi ýaqyt enshisinde. Qazir biz tipti aǵash qoldanýdan da qalyp baramyz, onyń aldyn plastıkter orap ketti. Árıne, hımııa, medısına salasyna munaıdyń qajeti bolady, biraq onyń kólemi kóp emes. – Daǵdarys – jańa bastamalar men jańa múmkindikter kezeńi dep jatamyz. Osy rette, munaıservıstik kompanııalar odaǵy qandaı tásilderge kóship jatyr? Jáne búkil halyqqa, kásipkerlerge, servıs­tik kom­pa­nııalarǵa, aýyl turǵyn­da­­ryna daǵdarystan shyǵý jo­lyn­da qandaı keńes berer edińiz? – Múmkindikter jaıly mynadaı mysal keltirgim keledi. Máselen, adamnyń bilikti qury­lysshy ári tas qalaýshy deńgeıine kóterilýi úshin shamamen bir jyl qajet. Al joǵary dárejedegi burǵylaýshy atanýy úshin ol 5 jylyn sarp etýi tıis. Mine qarańyz, egerde biz dál qazirgi ýaqytta iri oıynshylar óz jobalaryn toqtatty dep osy ornymyzda toqtap qalsaq, biz munaı servısinen birjola aıyrylamyz. Bul degenimiz – osy salada eńbek etetin bilikti kadrlardan aıyryldyq degen sóz. Sondyqtan, munaı servısiniń biz úshin turalap qalýy óte tıimsiz. Biz «Damý» qorynan qarjylaı kómek alýǵa tyrysyp, qandaı da bir baǵytty aıqyndap, óz jolymyzdy tabýymyz qajet. Nege, óıtkeni, aýyldaǵy kásipkerlerdiń nesıe alýy qııamet-qaıym. Al Investısııalar jáne damý mı­nıstrliginde bıznesti damytý boıynsha 17 baǵdarlama bar. «Báıterek» holdınginde otandyq chempıondarǵa qoldaý bildiretin baǵdarlamalar je­ter­lik. Degenmen, men bul baǵ­darlamalardyń keıbir tarmaq­tarymen kelispeımin. О́nim tek eksportqa baǵyttalýy tıis degen pikirmen, máselen. Meniń oıymsha, aldymen ishki naryqty jaýlap alýymyz qajet, sodan keıin ǵana syrtqy naryqqa jol ashqanymyz durys. Nege ekeni belgisiz, biz óz naryǵymyzdy qabyldaı almaımyz. Bizdiń túsinigimizshe, 17 mıllıon adamnan quralǵan naryq biz úshin az. Kásipkerler eń aldymen otandyq naryqty qamtamasyz etip kórsin. Búginde dúken sórelerinde turǵan azyq-túlik taǵamdarynyń 90 paıyzy syrttan ákelingen. Alpaýyt el sanalatyn Qytaı halqy 17 mıllıon ǵana bolatyn bizdiń naryqqa túıreýish satýdan arlanbaıdy, al reseılikter bizdi sirińkemen qamtamasyz etip otyr. Bul usaq-túıek bolǵanymen, «teńge tıynnan quralady» degen qaǵıdany umytpaýdan týady. Halyq bıýdjettegilerdi qoıyp, endi kásipkerlerdi asyraı bastady. Eger Prezıdent aıtqandaı, ulttyq kompanııalar jekeniń qolyna óter bolsa, qanshama ja­ńa kompanııalar ómirge keler edi. Básekege qabiletti orta nemese básekelestik degenimiz ne ózi? Báseke kásipkerlikti alǵa súı­reıtin qaýqarly kúsh. Saý­danyń lokomotıvi jarnamada emes, básekelestikte. Máselen, eki birdeı kásiporyn birdeı ónim shyǵarady delik. Ony satý úshin aqyldy kásipker qandaı tásil qoldanady? Ol óniminiń baǵasyn halyqqa qolaıly etip, barynsha túsiredi. Al sapa men ónimdiligin arttyrý maqsatynda jańa tehnologııalar tartyp, ǵylymdy odan ári damyta túsedi. Bir sózben aıtqanda, báseke dańǵoılyqty emes, aqylmen jasar eńbek pen iskerlikti talap etedi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan».